Báo động đỏ từ Liên hợp quốc về tình trạng nhân đạo tại Trung Đông

Làn sóng di cư kỉ lục

Phát biểu tại cuộc họp báo ở Geneva (Thuỵ Sĩ) hôm 6/3, đại diện UNHCR cho biết tình hình xung đột leo thang tại Trung Đông đã khiến làn sóng di dời dân cư gia tăng nhanh chóng, buộc cơ quan này phải coi đây là một “tình trạng nhân đạo khẩn cấp lớn” cần phản ứng ngay lập tức trên toàn khu vực.

Theo ông Ayaki Ito, Giám đốc các chương trình khẩn cấp của UNHCR, các cuộc tấn công và giao tranh gần đây đã gây ra những biến động dân số đáng kể, đồng thời làm trầm trọng thêm bối cảnh vốn đã phức tạp của vấn đề người tị nạn tại khu vực.

Theo dữ liệu mới nhất từ UNHCR, tính đến hôm 6/3, đã có hơn 330.000 người phải rời bỏ nhà cửa tại Iran và các vùng phụ cận để tìm kiếm sự an toàn kể từ khi liên minh Mỹ - Israel tiến hành không kích nước này. Tại Lebanon, tình hình cũng bi thảm không kém khi hơn 84.000 người phải sơ tán khỏi miền Nam và các khu ngoại ô Beirut do các lệnh di tản quân sự.

Cơ quan này nhấn mạnh rằng, con số hiện tại có thể chưa phản ánh đầy đủ quy mô thực tế của làn sóng di dời, đồng thời nêu rõ sự gia tăng đột biến này tạo ra áp lực kép lên hệ thống nhân đạo quốc tế. Khu vực xảy ra xung đột hiện là nơi cư trú của gần 25 triệu người thuộc diện tị nạn hoặc di cư nội địa từ những cuộc khủng hoảng trước đó.

Trong thông điệp phát đi từ Geneva, UNHCR tái khẳng định nguyên tắc nhân đạo cốt lõi: tất cả thường dân đang tháo chạy khỏi bạo lực cần được đảm bảo quyền tiếp cận các khu vực an toàn và hành lang hỗ trợ. "Việc bảo vệ dân thường, bao gồm cả người tị nạn và người hồi hương, phải là ưu tiên hàng đầu trong mọi kịch bản quân sự," đại diện UNHCR khẳng định.

Khoảng trống ngân sách cứu trợ khổng lồ

Một điểm mấu chốt khác được UNHCR nêu ra là vấn đề ngân sách. Đại diện UNHCR cho biết các nguồn lực tại chỗ đang bị vắt kiệt, trong khi nhu cầu về thực phẩm, nước sạch và thuốc men của người dân đang ở mức báo động đỏ. Theo báo cáo, cơ quan này cần huy động ít nhất 454,2 triệu USD để duy trì các hoạt động bảo vệ và hỗ trợ sinh tồn cho người di cư tại khu vực trong năm 2026. Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại, ngân quỹ thực tế mới chỉ đáp ứng được vỏn vẹn 15% con số mục tiêu.

Khoảng trống ngân sách lên tới 85% này trực tiếp chuyển hóa thành sự thiếu hụt thực phẩm, thuốc men và các điều kiện vệ sinh tối thiểu cho hàng trăm nghìn con người đang tháo chạy khỏi lửa xung đột. Việc đóng cửa không phận và sự đình trệ của các tuyến hàng hải càng làm trầm trọng thêm tình hình khi đẩy chi phí hậu cần và vận chuyển vật tư khẩn cấp lên mức cao kỷ lục.

Theo giới chuyên gia, việc thiếu hụt kinh phí trầm trọng vào thời điểm nước sôi lửa bỏng này mang lại những hệ lụy vượt xa ngoài phạm vi một cuộc khủng hoảng cục bộ. Thứ nhất, với chỉ 15% ngân sách được đáp ứng, các tổ chức nhân đạo buộc phải thực hiện phân loại cứu trợ, nghĩa là chỉ tập trung vào những nhóm yếu thế nhất. Điều này có thể dẫn đến sự sụp đổ dây chuyền của các mạng lưới an sinh xã hội vốn đã rất mong manh tại Lebanon và Iran.

Thứ hai, khi các nhu cầu cơ bản không được đáp ứng, làn sóng di cư tự phát sẽ trở nên hỗn loạn hơn, gây áp lực cực lớn lên an ninh biên giới của các quốc gia láng giềng. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt vật tư y tế khẩn cấp giữa lúc các trung tâm hậu cần bị gián đoạn sẽ biến các khu trại tập trung thành "ổ dịch" tiềm tàng, đe dọa sức khỏe cộng đồng trên quy mô khu vực.

Thứ ba, một cuộc khủng hoảng tị nạn mất kiểm soát sẽ tạo ra sự bất ổn định kéo dài, làm suy yếu các nỗ lực ngoại giao và có thể trở thành mầm mống cho các xung đột mới trong tương lai.

UNHCR cảnh báo nếu không có sự hỗ trợ tài chính và hành động khẩn cấp từ cộng đồng quốc tế, cuộc khủng hoảng nhân đạo tại khu vực này có nguy cơ nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát, đồng thời hối thúc thúc các bên liên quan tuân thủ nghiêm ngặt luật nhân đạo quốc tế, bảo đảm an toàn cho dân thường và duy trì các hành lang hỗ trợ nhân đạo.

Theo UNHCR, việc bảo vệ người dân đang phải rời bỏ nhà cửa không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là phép thử đối với cam kết của cộng đồng quốc tế trong việc gìn giữ các giá trị nhân đạo cơ bản giữa bối cảnh xung đột ngày càng phức tạp.