Châu Âu đẩy nhanh “tự chủ chiến lược số” sau loạt sự cố an ninh mạng 2025

Tác nhân khởi đầu là sự cố rò rỉ dữ liệu y tế quy mô lớn tại Đức ngày 28-29/11, khi hệ thống bảo hiểm y tế điện tử bị tấn công vào một lỗ hổng do một đối tác công nghệ Mỹ vận hành. Bộ Y tế Đức đánh giá vụ việc ở mức nghiêm trọng cao, trong khi Bộ Nội vụ nước này ngày 2/12 ngay lập tức khởi thảo gói quy định mới siết chặt tiêu chuẩn an ninh đối với mọi nhà cung cấp hạ tầng số. Berlin coi đây là “lời cảnh tỉnh cuối cùng”, buộc Đức phải đẩy nhanh quá trình đưa dữ liệu nhạy cảm về đúng tiêu chuẩn bảo vệ của EU.

Trong bối cảnh Đức từng kỳ vọng có thể cân bằng giữa công nghệ Mỹ và tự chủ nội khối, sự cố lần này đã khiến giới hoạch định chính sách nghiêng nhiều hơn về lập trường cứng rắn: rủi ro không còn mang tính giả định mà đã trở thành thiệt hại thực tế.

Từ Paris, sự lo ngại này nhanh chóng biến thành hành động. Ngày 3/12, Bộ Kinh tế - Tài chính Pháp trình lên Điện Elysee báo cáo đề xuất khung xây dựng “Digital Sovereignty Act” (tạm dịch: Đạo luật Chủ quyền Kỹ thuật số), một đạo luật hướng tới việc yêu cầu các nền tảng công nghệ lớn phải lưu trữ và xử lý dữ liệu người dùng châu Âu ngay trong lãnh thổ EU.

Theo phân tích của Le Monde và Politico EU, Chính phủ Pháp cho rằng những sự cố an ninh mạng trong năm 2025 đã chứng minh rằng “đám mây do các tập đoàn công nghệ Mỹ chi phối” đã bộc lộ quá nhiều điểm yếu. Dù EU đã có Đạo luật Dữ liệu, Pháp muốn một bộ khung ràng buộc mạnh hơn, mang tính chủ quyền cao hơn, qua đó tạo mốc tiến mới trong cuộc chạy đua khẳng định vai trò của châu Âu trên bản đồ công nghệ toàn cầu.

Động thái của Đức và Pháp được thúc đẩy mạnh mẽ bởi bối cảnh an ninh mạng châu Âu đang phải đối mặt với nguy cơ leo thang. Chỉ trong tuần cuối tháng 11, Italy và Ba Lan đã hứng chịu hai vụ tấn công mạng nghiêm trọng.

Ngày 26/11, hệ thống điều phối giao thông vùng Lazio của Italy bị một nhóm APT (nhóm tin tặc “đe dọa thường trực cao cấp”) chưa xác định tấn công khiến toàn bộ dữ liệu vận hành tê liệt trong nhiều giờ. Điều tra ban đầu nghiêng về khả năng nhóm APT28 có liên quan, từ đó tạo ra áp lực lớn lên các cơ quan tình báo châu Âu.

Chỉ bốn ngày sau, ngày 30/11, hệ thống thuế trực tuyến Ba Lan trở thành mục tiêu của một cuộc tấn công từ chối dịch vụ diện rộng, khiến chính phủ phải huy động Europol và Cơ quan An ninh mạng châu Âu (ENISA) để hỗ trợ kỹ thuật.

ENISA trong thông cáo ngày 1/12 đánh giá mức độ đe dọa là “rất cao”, cảnh báo các nước thành viên cần điều chỉnh nhanh hơn mô hình phòng thủ số. Chuỗi tấn công diễn ra với tần suất dày đặc đã làm lộ rõ hạn chế của EU: hạ tầng số bị phân mảnh, tiêu chuẩn an ninh khác biệt giữa các nước, và sự phụ thuộc lớn vào nhà cung cấp công nghệ ngoài khối.

Từ lâu, châu Âu muốn tự chủ công nghệ, nhưng khả năng dựa vào các tập đoàn Mỹ vẫn là cấu trúc nền của các hệ thống quản trị dữ liệu, từ y tế, thuế đến giao thông. Những sự cố năm 2025 buộc EU phải trả lời câu hỏi cốt lõi: liệu một châu Âu phụ thuộc về hạ tầng số có thể duy trì mức độ tự chủ chiến lược trong bối cảnh địa chính trị biến động?

Câu trả lời phác lộ rõ hơn vào ngày 2/12, khi Ủy ban châu Âu (EC) công bố lộ trình “EU Secure Digital Core 2030” (tạm dịch: Hạt nhân số an toàn của EU đến năm 2030). Tài liệu vừa mang tính kỹ thuật, vừa thể hiện khát vọng chiến lược, với những mục tiêu cụ thể: ít nhất 70% dữ liệu nhạy cảm của EU phải được lưu trữ bằng hạ tầng châu Âu; cấm mọi thiết bị từ các “nhà cung cấp rủi ro cao” trong cơ quan trọng yếu; đẩy mạnh đầu tư phát triển chip nội khối để tránh lệ thuộc cả Mỹ và châu Á.

Theo phân tích của Euractiv, đây là bước tiếp theo của Đạo luật Chip châu Âu 2023, nhưng sắc thái năm 2025 mang đậm tính an ninh, cho thấy EU đã chuyển từ tư duy kinh tế sang cách tiếp cận an ninh - địa chính trị. Điều đáng chú ý là châu Âu không chỉ dừng lại ở tự chủ hạ tầng mà còn hướng tới tự chủ khả năng phòng thủ.

Trong tuần từ 25/11 - 3/12, tại nhóm công tác về an ninh mạng của Hội đồng EU, Ba Lan, Italy và Lithuania đã thúc đẩy mạnh mẽ ý tưởng thiết lập một mạng lưới “phòng thủ số chung”, theo mô hình tương tự NATO trong không gian mạng. Đề xuất này dự kiến được xem xét trong quý I/2026 và có thể trở thành cơ chế phản ứng tập thể đầu tiên của EU trước các cuộc tấn công mạng quy mô lớn.

Việc một số quốc gia tuyến đầu coi năng lực phòng thủ mạng không chỉ là vấn đề quốc gia mà là trách nhiệm chung của khối phản ánh đúng thực tế: không một nước thành viên nào đủ sức xử lý một mình các tập đoàn tội phạm mạng xuyên biên giới hay các nhóm APT được hậu thuẫn bởi nhà nước.

Về mặt chiến lược, những diễn biến dồn dập từ cuối tháng 11 đến đầu tháng 12/2025 đang đưa châu Âu đến ngưỡng chuyển hóa quan trọng. Một mặt, EU nhận thức rõ họ không thể cạnh tranh trực tiếp với Mỹ hay Trung Quốc về quy mô công nghệ. Mặt khác, khối lại nắm lợi thế lớn về tiêu chuẩn và pháp lý - vốn là hai công cụ định hình trật tự số toàn cầu. Do vậy, “tự chủ chiến lược số” không chỉ là mục tiêu công nghệ, mà còn là chiến lược bảo vệ mô hình xã hội - kinh tế của châu Âu trước xu hướng “vũ khí hóa dữ liệu” và phân mảnh công nghệ trên toàn cầu.

Với những bước đi mới, EU đặt ra tham vọng trở thành “cực thứ ba” trong trật tự số, không lệ thuộc hạ tầng Mỹ cũng không chịu sức ép công nghệ từ Trung Quốc. Dù vậy, con đường này không dễ dàng.

Các chuyên gia châu Âu lo ngại những yêu cầu tự chủ quá cao có thể kéo theo chi phí đầu tư lớn, trong khi năng lực phần cứng và bán dẫn nội khối chưa theo kịp. Một số nước thành viên vốn phụ thuộc sâu vào công nghệ Mỹ cũng tỏ ra thận trọng với những quy định có thể gây xáo trộn chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, làn sóng tấn công mạng liên tiếp khiến sự thận trọng này không còn nhiều dư địa: rủi ro an ninh đang phơi bày điểm yếu hệ thống.

Với châu Âu, câu hỏi không còn là “có nên tự chủ công nghệ hay không”, mà là “tự chủ đến mức nào và bằng giá nào”.

Trong bối cảnh đó, xu hướng tự chủ chiến lược số của châu Âu năm 2025 mang ý nghĩa vượt xa các văn bản kỹ thuật. Nó phản ánh nỗ lực của một lục địa muốn tự bảo vệ mình trong kỷ nguyên mà dữ liệu, hạ tầng số và an ninh mạng đã trở thành một phần của chủ quyền quốc gia. Châu Âu đang không chỉ sửa chữa các lỗ hổng, mà đang tái thiết lập lại nền móng quyền lực số của chính mình.