Chưa nên quá lạc quan về mức độ ít nguy hiểm của Omicron

Dù vậy, các nhà khoa học đã cảnh báo rằng cho dù biến thể Omicron tiến hóa để lây lan nhanh hơn biến thể Delta, không có nghĩa là Omicron sẽ ít nguy hiểm hơn trong quá trình tiến hóa và chúng ta không nên coi nhẹ biến thể này cho tới khi có thêm thông tin.

Tính tới hết ngày 6/12, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết chưa ghi nhận ca tử vong nào do biến thể Omicron. Tuy nhiên, WHO kêu gọi thận trọng trước nhận định của hai chuyên gia y tế Nam Phi rằng, các bệnh nhân nhiễm biến thể Omicron có triệu chứng nhẹ. WHO cho biết cần hàng tuần để xác định xem biến thể mới này có gây bệnh nặng không và nghiên cứu sơ bộ cho thấy nguy cơ Omicron gây tái nhiễm cao gấp ba lần so với các chủng Beta và Delta.

Một lượng lớn người nhiễm SARS-CoV-2 không có triệu chứng hoặc triệu chứng nhẹ. Trong các ca nặng hơn, có thể mất hàng tuần kể từ khi nhiễm cho tới khi tử vong, có nghĩa là virus này có nhiều thời gian để lây lan. Giáo sư Nigel McMillan, đồng Giám đốc Trung tâm Y khoa Gien và Tế bào Griffith tại Đại học Griffith ở Australia, nhận định: “Điều bất thường là virus này sinh sôi nhiều trước khi gây triệu chứng vì thế tôi cho rằng nó sẽ khác quy luật bình thường. Ý kiến rằng virus dễ lây hơn nhưng triệu chứng nhẹ hơn là không đúng. Nó có vẻ như nhẹ hơn nhưng virus này vẫn sẽ gây tử vong nhiều hơn cúm, vì thế nó vẫn rất nghiêm trọng”.

Các virus đột biến liên tục khi chúng tự sinh sôi để xâm nhập tế bào vật chủ. Mặc dù nhiều đột biến không có ảnh hưởng tới virus nhưng một số đột biến có thể giúp chúng sinh sản nhanh hơn, lan nhanh hơn.

Một nhóm virus có đột biến sẽ rất khác so với virus gốc hoặc các nhóm virus được xếp là biến thể. Các virus RNA, trong đó có virus Corona, có tốc độ đột biến nhanh và sẽ không có gì ngạc nhiên nếu một biến thể xuất hiện có đặc tính lây lan nhanh hơn Delta và có độc lực mạnh hơn.

Ông Jeffrey Joy, Trợ lý giáo sư tại Đại học British Columbia, nhận định: “Nhiều người giả định rằng quá trình tiến hóa sẽ tạo ra một loại virus ít nguy hiểm hơn với vật chủ. Điều này không đúng. Virus giảm độc lực hay tăng độc lực tùy thuộc vào tương tác phức tạp giữa một loạt nhân tố khác nhau”.

Các nhân tố này gồm thời gian nhiễm virus, khả năng lây lan và tổn hại mà virus gây ra. Kết quả tương tác giữa các nhân tố này sẽ xác định phương hướng phát triển của độc lực. Nó có thể đi theo hai hướng, tức là ít độc lực hơn hoặc độc lực mạnh hơn, hoặc vẫn như cũ. Biến thể Omicron có 32 đột biến ở protein gai.

Các nhà khoa học đang khẩn trương tìm hiểu hiệu quả của vaccine hiện tại với Omicron. Hiểu rõ đặc tính sinh học của Omicron sẽ cần thời gian nhưng kết quả sẽ cho ta biết biến thể này có thể thay đổi diễn biến đại dịch COVID-19 ra sao. Biến thể lây lan hơn có thể sẽ nguy hiểm hơn biến thể chỉ né tránh một phần hệ miễn dịch.

Một trong những kịch bản tệ nhất là Omicron sẽ thay thế Delta, trở thành chủng hoành hành phổ biến và con người có miễn dịch thấp hơn, khiến phản ứng chống dịch bệnh toàn cầu chệch hướng. Mặc khác, Omicron có thể đi theo hướng của Beta - một biến thể gây quan ngại, gây bệnh nặng hơn, né tránh miễn dịch tốt hơn, nhưng lại không thể lây lan với tần suất cao ở hầu hết khu vực và sẽ lụi tàn dần dần.

Nhưng, nhiều chuyên gia cho rằng, nếu biến thể Omicron tiếp tục cho thấy những dấu hiệu nhẹ hơn biến thể Delta, đây dĩ nhiên là một tin tốt. Và nếu nó còn lây lan nhanh hơn biến thể Delta thì đây có thể là một tin tuyệt vời.

Khi 2 biến thể cùng lưu hành, biến thể nào lây nhiễm sang nhiều người hơn thường sẽ chiếm ưu thế, chuyên gia Rachel Gutman thuộc Viện Ngăn ngừa Đại dịch Quỹ Rockefeller cho hay. Biến thể đó có thể chiến thắng bởi nó vừa nhân lên nhanh hơn trong vật chủ là con người, vừa lây lan hiệu quả hơn - điều đó tức là nó dễ lây nhiễm hơn hoặc có khả năng thoát khỏi hệ miễn dịch khéo léo hơn.

Việc thoát khỏi hệ miễn dịch nghe có vẻ đáng sợ và không có ai muốn nghe rằng họ lại mắc bệnh một lần nữa. Tuy nhiên, việc tái nhiễm một biến thể không có nguy cơ mắc các triệu chứng nghiêm trọng hoặc không cần máy thở có lẽ không phải là một điều tồi tệ, Elizabeth Halloran - nhà thống kê sinh học tại Trung tâm Nghiên cứu Ung thư Fred Hutchinson nhận định. “Nếu nó thoát khỏi vaccine nhưng cuối cùng chỉ gây nên những triệu chứng ít nghiêm trọng, đây có lẽ là một bước đi đúng hướng”.

Có một điều chắc chắn là Omicron sẽ không phải là biến thể cuối cùng và chúng ta có thể chứng kiến nhiều biến thể nguy hiểm hơn, dễ lây lan hơn cả Delta. Nhà virus học và phó giáo sư vi sinh vật học tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, ông Christopher Brooke nhấn mạnh: “Không thể đưa ra bất kỳ dự đoán nào về mức độ độc lực của virus theo thời gian, nhưng khi nhiều người có khả năng miễn dịch nhờ tiêm chủng hoặc do từng mắc bệnh, thì nguy cơ mắc bệnh nghiêm trọng, nhập viện hoặc tử vong sẽ thấp hơn ngay cả khi độc lực vốn có của virus thay đổi”.

Tuy nhiên, dù có xuất hiện biến thể dễ lây hơn Delta, gây nhiều ca tử vong và bệnh nặng hơn, nhưng vẫn có lý do để hy vọng kiềm chế được đại dịch này. Tiêm chủng sẽ giúp giảm rủi ro bệnh nặng. Các nhà sản xuất vaccine đang nghiên cứu xem có cần cập nhật vaccine hiện có hay không. Cho tới nay, trên 42,7% dân số thế giới đã tiêm chủng đầy đủ nhưng chủ yếu là ở những nước giàu.

Châu Phi, nơi biến Omicron được phát hiện lần đầu tiên vào cuối tháng 11 vừa qua, mới tiêm đầy đủ cho chưa đầy 8% dân số. WHO đặt mục tiêu tiêm chủng cho 70% dân số toàn cầu vào cuối năm 2022. Ông Jeffrey Joy cho rằng tỷ lệ tiêm chủng cao chắc chắn sẽ giúp ích trong cuộc chiến chống COVID-19. “Cần tập trung vào việc tăng tỷ lệ tiêm chủng ở các nước khó khăn vì điều này sẽ giúp ngăn ngừa sự xuất hiện của các biến thể mới trong tương lai”, ông nói.

Các chuyên gia khẳng định không thể loại trừ virus này, cho dù với tỷ lệ tiêm chủng cao, vì virus có thể tiếp tục tiến hóa và lây lan. Tuy nhiên, họ dự đoán rằng, COVID-19 sẽ trở nên ít nghiêm trọng hơn khi nó chuyển sang cấp độ bệnh đặc hữu, trở thành bệnh truyền nhiễm dễ dự đoán hơn ở một số khu vực nhất định. Có thể Omicron là bước đầu tiên trong quá trình này.