EU “bàn” về khả năng gia nhập liên minh của Ukraine

Theo nước Chủ tịch luân phiên EU hiện nay là Pháp, ngoài những khía cạnh khác nhau của cuộc xung đột tại Ukraine, vấn đề tăng cường quan hệ với Ukraine cũng được đặt ra. Đây sẽ là một trong những trọng tâm thảo luận của một loạt Hội nghị thượng đỉnh EU ngay trong tháng 3 này.Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã coi việc kết nạp nước này ngay lập tức vào khối là một minh chứng cho sự ủng hộ và tình đoàn kết.

“EU sẽ mạnh mẽ hơn nếu có chúng tôi trong đó, điều này là chắc chắn. Chúng tôi đã chứng minh được sức mạnh của mình và giờ là lúc hãy chứng minh, các bạn cũng đang ở bên chúng tôi, chứng minh rằng các bạn sẽ không để chúng tôi đơn độc, chứng minh các bạn là những người châu Âu thực sự”, ông nói.

Dù việc kết nạp Ukraine từ lâu đã không phải là vấn đề nhận được sự đồng thuận của EU, song chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga tại Ukraine đã làm thay đổi các lập trường. Trong khi hầu hết các quốc gia thành viên Đông Âu của EU như Cộng hòa Czech, Latvia hay Litva gần như ngay lập tức ủng hộ, thì Pháp, vốn không mấy mặn mà với việc kết nạp các thành viên mới, đặc biệt là từ Tây Balkan, cũng cho thấy sự cởi mở hơn.

Điện Elyseé cuối tuần qua cho biết, vận mệnh của châu Âu đã thay đổi cùng với cuộc xung đột này. EU sẽ phải suy nghĩ lại về việc xây dựng liên minh với tất cả các đối tác, những nước có chung nhu cầu hòa bình và an ninh. Các nước Balkan và 3 nước thuộc Đối tác phía Đông (Ukraine, Gruzia và Moldova) chắc chắn sẽ cần được hội nhập sâu hơn. Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel tỏ ra thận trọng hơn: “Hội đồng châu Âu cần xem xét nghiêm túc yêu cầu xin gia nhập của EU, một bước đi mang tính biểu tượng chính trị mạnh mẽ. Một yêu cầu mà tôi nghĩ là hợp pháp.EU cần đưa ra các định hướng và quyết định một cách công bằng”.

Về phía giới chuyên gia, theo nhận định của ông Olivier Costa tới từ Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Pháp, dưới sức ép của Ukraine, EU có thể sớm sẽ thông qua quy chế ứng cử viên cho Kiev. Tuy nhiên điều này chỉ mang tính trấn an và không nói lên điều gì nhiều tương tự như trường hợp của Thổ Nhĩ Kỳ, một quốc gia ứng cử viên từ năm 1987. Bối cảnh đặc biệt mà yêu cầu của Ukraine được đưa ra cũng không đủ để khiến nước này trở nên khác biệt so với các ứng cử viên khác.Tư cách thành viên EU là một quá trình lâu dài và khắt khe, buộc các nước ứng viên phải đáp ứng được hàng nghìn quy định về dân chủ hay kinh tế thị trường.

Đối với những quốc gia đang khủng hoảng như Ukraine, việc đáp ứng được những quy định này chỉ trong vài năm là điều rất khó và châu Âu sẽ rất thận trọng để tránh không làm ảnh hưởng tới các dự án châu Âu trong tương lai. Tuy nhiên, cũng có một số ý kiến cho rằng, tư cách thành viên đầy đủ có thể không phải là tất cả và EU có thể cung cấp cho các nước thuộc Liên Xô trước đây một hình thức hỗ trợ khác.

Trong một diễn biến liên quan, trả lời phỏng vấn Kênh truyền hình ZDF ngày 3/3 (giờ địa phương), Thủ tướng Đức Olaf Scholz nhận định, việc từ chối Ukraine và Gruzia gia nhập NATO là một quyết định đúng đắn: “Đây là một quyết định đúng đắn, sau những cuộc đàm phán kéo dài trong NATO về vấn đề này”. Ông dường như muốn nhắc đến Hội nghị Thượng đỉnh NATO hồi tháng 6/2021 ở Brussles khi NATO thông qua quyền gia nhập liên minh của 2 nước này về mặt nguyên tắc, song không đưa ra khung thời gian cụ thể cho việc kết nạp và khẳng định cả hai nước này cần có những “cải cách” trước khi điều đó xảy ra.

Thủ tướng Đức cũng xác nhận tư cách thành viên NATO của Ukraine sẽ không nằm trong chương trình nghị sự của liên minh hiện nay.NATO lần đầu tiên thực hiện “chính sách mở cửa” cho các nước từng thuộc Liên Xô tại Hội nghị Thượng đỉnh Bucharest vào tháng 4/2008. Nga khẳng định mong muốn gia nhập NATO của Ukraine là một “lằn ranh đỏ” với an ninh quốc gia của nước này, đồng thời đưa ra cho Mỹ và NATO đề xuất cấu trúc an ninh châu Âu chung vào tháng 12.

Tuy nhiên, cả Washington và NATO đều từ chối. Thủ tướng Olaf Scholz đánh giá, các đối tác của Ukraine chưa sẵn sàng chấp nhận để Ukraine gia nhập NATO bởi Moscow không muốn Kiev ở trong liên minh này.