EU đẩy mạnh khai thác lợi nhuận tài sản Nga đóng băng cho Ukraine
Liên minh châu Âu (EU) đang tích cực thúc đẩy một kế hoạch đầy tham vọng nhằm tăng cường hỗ trợ tài chính dài hạn cho Ukraine thông qua việc chuyển gần 200 tỷ euro tài sản Nga bị đóng băng sang các kênh đầu tư có rủi ro cao hơn nhưng mang lại lợi nhuận lớn hơn.
Mục tiêu kép là đảm bảo nguồn viện trợ ổn định cho Kiev đồng thời né tránh những rắc rối pháp lý tiềm ẩn từ việc tịch thu trực tiếp tài sản. Kế hoạch này trở thành trọng tâm trong cuộc họp của các Bộ trưởng Tài chính EU tại Luxembourg ngày 20/6, mở đầu cho những tháng đàm phán căng thẳng khi các nước thành viên ngày càng chia rẽ giữa việc tiếp tục ủng hộ Ukraine và giải quyết các áp lực tài khóa trong nước.
Theo kế hoạch, EU sẽ chỉ sử dụng lợi nhuận thu được từ việc đầu tư số tài sản khổng lồ này, tuyệt đối không động đến phần vốn gốc đang bị phong tỏa tại Bỉ kể từ năm 2022. Cách tiếp cận “chỉ dùng lãi, giữ vốn” này được kỳ vọng sẽ giúp khối tránh được các cáo buộc vi phạm luật quốc tế về tịch thu tài sản nước ngoài.
Để tối đa hóa lợi nhuận, một đề xuất nổi bật là chuyển số tài sản Nga từ hệ thống Euroclear tại Bỉ sang một quỹ đầu tư đặc biệt do EU quản lý trực tiếp. Mô hình này cho phép đầu tư vào các kênh có tiềm năng sinh lời cao hơn nhiều so với việc gửi tại Ngân hàng Trung ương Bỉ với lãi suất thấp như hiện nay.
Giới chức EU coi đây là giải pháp khả thi và hiệu quả nhất để duy trì dòng viện trợ quan trọng cho Ukraine trong bối cảnh đàm phán hòa bình với Nga không có tiến triển, đồng thời giảm bớt gánh nặng ngân sách cho các nước thành viên và hạn chế tối đa rủi ro pháp lý. Tuy nhiên, kế hoạch đang vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ một số nước thành viên chủ chốt. Đức và Italy bày tỏ lo ngại sâu sắc rằng ngay cả việc sử dụng lợi nhuận từ tài sản đóng băng cũng có thể bị coi là vi phạm luật quốc tế và làm xói mòn niềm tin vào sự ổn định của hệ thống tài chính toàn cầu. Song song với đó, nhiều quốc gia khác e ngại về rủi ro tài chính tiềm ẩn; nếu các khoản đầu tư mạo hiểm thất bại, chính người nộp thuế trong EU sẽ phải gánh chịu hậu quả trong khi ngân sách chung của khối vốn đã không dư dả.
Thêm vào đó, các biện pháp trừng phạt - nền tảng cho việc duy trì đóng băng tài sản - cần được gia hạn 6 tháng một lần với sự đồng thuận của tất cả 27 thành viên. Hungary đã nhiều lần bày tỏ phản đối và đe dọa sử dụng quyền phủ quyết, làm gia tăng đáng kể tính bất ổn trong chính sách chung của EU.
Nhìn chung, bên cạnh thách thức trước mắt về tài chính và pháp lý trong việc khai thác tài sản Nga, EU còn đối mặt với một bài toán chiến lược nan giải: cuộc xung đột kéo dài ngay trước ngưỡng cửa châu Âu đang ngày càng đè nặng áp lực kinh tế, chính trị và xã hội lên khối. Việc tìm kiếm một nguồn tài trợ bền vững và đủ lớn cho Ukraine, mà vẫn duy trì được sự đoàn kết nội khối và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế, vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải đáp thỏa đáng.