Iran cùng Oman xây dựng cơ chế theo dõi hoạt động quá cảnh qua Hormuz
Iran và Oman đã bắt đầu xây dựng một nghị định thư nhằm giám sát hoạt động tàu thuyền qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải then chốt vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu.
Hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA ngày 3/4 đưa tin, nghị định thư về việc theo dõi hoạt động quá cảnh qua eo biển Hormuz, sẽ đặt hoạt động lưu thông tàu thuyền dưới sự giám sát và phối hợp của Iran và Oman, với mục tiêu cải thiện điều phối và bảo đảm an toàn hàng hải.
IRNA dẫn lời Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi nêu rõ: "Iran khẳng định các biện pháp dự kiến không nhằm hạn chế quyền đi lại, mà hướng tới tạo điều kiện để việc quá cảnh an toàn và cung cấp dịch vụ tốt hơn cho tàu thuyền”.
Giới chuyên gia nhận định, việc Iran và Oman xây dựng cơ chế giám sát tại eo biển Hormuz đặt ra những vấn đề đáng chú ý liên quan đến Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS) năm 1982. Theo công ước này, Hormuz được coi là eo biển sử dụng cho hàng hải quốc tế, nơi các tàu thuyền được hưởng quyền quá cảnh – cho phép đi lại liên tục, nhanh chóng qua eo biển, với điều kiện không đe dọa đến an ninh của quốc gia ven biển và tuân thủ luật pháp quốc tế.
Như vậy, các cơ chế giám sát và điều phối lưu thông nếu mang tính hỗ trợ kỹ thuật như cung cấp thông tin, phân luồng, cảnh báo an ninh, nhìn chung không mâu thuẫn với UNCLOS. Tuy nhiên, nếu đi kèm các yêu cầu mang tính bắt buộc như xin phép trước hoặc hạn chế quyền đi lại, điều này có thể làm dấy lên tranh luận về việc liệu nguyên tắc “quá cảnh không gây trở ngại” có bị ảnh hưởng hay không.
Việc Iran phong tỏa Hormuz đã nhanh chóng dẫn đến sự tăng vọt chưa từng có trong lịch sử giá dầu, tạo ra một cuộc khủng hoảng dây chuyền với những tác động rộng khắp trên toàn thế giới. Trong bối cảnh hiện nay, thiết lập một khuôn khổ phối hợp có thể giúp giảm thiểu rủi ro va chạm, nâng cao tính minh bạch trong lưu thông và phần nào trấn an lo ngại về việc gián đoạn nguồn cung – yếu tố đẩy giá dầu tăng mạnh trong thời gian qua.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nếu cơ chế này bị các bên khác nhìn nhận như một bước đi nhằm siết kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược, nó có thể làm gia tăng bất ổn, kéo theo chi phí vận tải và bảo hiểm leo thang, qua đó tiếp tục gây sức ép lên giá năng lượng toàn cầu.