Khi châu Âu buộc ba trụ cột vào một sợi dây

Đây không chỉ là điều chỉnh chính sách, mà là một phép thử về khả năng “tự khẳng định” của châu Âu trong một thế giới phân mảnh.

Bước ngoặt của năm 2026 đến không phải từ một quyết định đơn lẻ, mà từ sự tích tụ kéo dài của những cú sốc chiến lược. Sau nhiều năm đối diện với xung đột ngay trên lục địa, đứt gãy chuỗi cung ứng và cạnh tranh địa chính trị gia tăng, EU buộc phải thừa nhận rằng cách tiếp cận chia mảng - nơi quốc phòng, thương mại và công nghiệp được hoạch định như những “đường song song” - đã không còn phù hợp.

Năm 2026 vì thế trở thành mốc “không thể trì hoãn”: Hoặc buộc ba trụ cột vào cùng một logic vận hành, hoặc chấp nhận rủi ro tụt lại trong một trật tự quốc tế ngày càng khắc nghiệt.

Trong nhiều thập niên, an ninh của châu Âu dựa chủ yếu vào chiếc ô xuyên Đại Tây Dương, còn thương mại được xem là không gian trung lập thúc đẩy thịnh vượng. Công nghiệp quốc phòng, ở nhiều nước, chỉ là một ngành đặc thù, chịu ràng buộc ngân sách và quy định chặt chẽ.

Nhưng thực tế những năm gần đây đã bào mòn cách phân vai đó. Khi chiến sự kéo dài làm cạn kho đạn, khi năng lực sản xuất bị phân mảnh, và khi các cú sốc chính sách bên ngoài có thể ngay lập tức làm chao đảo thị trường nội khối, châu Âu buộc phải tái định nghĩa mối quan hệ giữa ba lĩnh vực vốn từng được coi là tách biệt.

An ninh là điểm khởi phát rõ ràng nhất của sự thay đổi. Các cuộc tranh luận trong nội bộ EU không còn xoay quanh câu hỏi có tăng chi tiêu quốc phòng hay không, mà là tăng như thế nào để tạo ra năng lực thực chất. Từ các cam kết ngân sách cho tới cơ chế hợp tác sản xuất, thông điệp ngày càng rõ: Phòng thủ tập thể không thể chỉ dựa vào cam kết chính trị, mà cần nền tảng công nghiệp đủ mạnh để duy trì lâu dài. Điều này giải thích vì sao trong các chương trình nghị sự mới, an ninh không còn là “đầu ra” của chính sách, mà trở thành “đầu vào” chi phối các quyết định kinh tế và công nghiệp.

Công nghiệp quốc phòng, vì thế, được đẩy lên vị trí trung tâm. Những hạn chế bộc lộ trong giai đoạn khủng hoảng, từ thiếu đạn dược đến dây chuyền sản xuất manh mún, đã làm rõ một thực tế: Không có năng lực sản xuất nội khối đủ lớn, mọi chiến lược an ninh đều mong manh.

Các sáng kiến nhằm chuẩn hóa, phối hợp đặt hàng và ưu tiên mua sắm trong nội bộ EU phản ánh nỗ lực chuyển từ tư duy thị trường thuần túy sang tư duy năng lực chiến lược. Công nghiệp quốc phòng không còn là hệ quả của chính sách an ninh, mà trở thành công cụ để chính sách đó có thể vận hành. Sự dịch chuyển này kéo theo thay đổi sâu sắc trong thương mại. Trong bối cảnh mới, thương mại không còn được xem là không gian “phi chính trị”.

Các quyết định về nguyên liệu chiến lược, công nghệ nhạy cảm hay chuỗi cung ứng thiết yếu đều được đặt trong lăng kính an ninh. Điều đó lý giải vì sao các công cụ thương mại, từ sàng lọc đầu tư đến bảo vệ chuỗi cung ứng, được sử dụng ngày càng thường xuyên. Đối với châu Âu, thương mại giờ đây không chỉ nhằm tối ưu hóa lợi ích kinh tế, mà còn để giảm thiểu rủi ro chiến lược.

Một điểm đáng chú ý khác trong quá trình “buộc ba trụ cột vào một sợi dây” là cách châu Âu tổ chức lại bộ máy ra quyết định. Các sáng kiến gần đây cho thấy ranh giới giữa chính sách kinh tế và chính sách an ninh đang được làm mờ một cách có chủ đích. Từ góc độ thể chế, Ủy ban châu Âu (EC) ngày càng đóng vai trò trung tâm trong việc điều phối các công cụ vốn trước đây thuộc thẩm quyền gần như tuyệt đối của từng quốc gia thành viên.

Việc lồng ghép tiêu chí an ninh vào đánh giá dự án công nghiệp, đầu tư và thương mại phản ánh một thay đổi quan trọng: Quyền tự chủ chiến lược không còn được hiểu là khẩu hiệu chính trị, mà là tiêu chí vận hành cụ thể.

Sự thay đổi này cũng kéo theo cách tiếp cận mới với ngân sách. Thay vì các khoản chi rời rạc, châu Âu đang tìm cách tạo ra hiệu ứng cộng hưởng giữa chi tiêu quốc phòng, hỗ trợ công nghiệp và bảo vệ chuỗi cung ứng. Trong logic đó, mỗi đồng ngân sách không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu trước mắt, mà còn để xây dựng năng lực dài hạn.

Đây là bước chuyển khó khăn, bởi nó đòi hỏi các chính phủ phải giải thích với cử tri rằng chi tiêu cho an ninh và công nghiệp quốc phòng không đơn thuần là gánh nặng, mà là đầu tư cho khả năng tự bảo vệ và ổn định kinh tế trong tương lai.

Tuy nhiên, chính sự ràng buộc chặt chẽ này cũng làm gia tăng nguy cơ phản ứng dây chuyền. Khi thương mại bị an ninh hóa, các quyết định hạn chế hay ưu tiên có thể gây ra hiệu ứng lan tỏa ngoài dự tính, từ giá cả đến quan hệ với đối tác. Châu Âu vì thế phải bước đi trên một lằn ranh hẹp: Đủ cứng rắn để bảo vệ lợi ích chiến lược, nhưng không để các biện pháp phòng ngừa biến thành rào cản làm suy yếu chính thị trường nội khối.

Ở tầng sâu hơn, phép thử lớn nhất của năm 2026 nằm ở khả năng duy trì đồng thuận. Buộc ba trụ cột vào một sợi dây đồng nghĩa với việc mọi mâu thuẫn nội bộ đều có thể khuếch đại nhanh hơn. Nếu không xử lý khéo léo, những khác biệt về lợi ích và năng lực giữa các quốc gia thành viên có thể làm sợi dây đó căng đến mức khó kiểm soát.

Ngược lại, nếu vượt qua được giai đoạn điều chỉnh này, châu Âu có cơ hội định hình một mô hình chính sách mới - nơi an ninh, thương mại và công nghiệp không triệt tiêu lẫn nhau, mà cùng tạo ra một nền tảng vững hơn cho vai trò của EU trong trật tự toàn cầu đang tái cấu trúc.

Việc buộc ba trụ cột vào cùng một sợi dây cũng bộc lộ những căng thẳng nội tại. Không phải tất cả các quốc gia thành viên đều có cùng xuất phát điểm hay khả năng thích ứng. Những nền kinh tế lớn với công nghiệp quốc phòng phát triển có thể hưởng lợi từ các chương trình chung, trong khi các nước nhỏ lo ngại bị gạt ra bên lề.

Sự khác biệt về ưu tiên - giữa Bắc và Nam, giữa Đông và Tây - khiến tiến trình thống nhất cách làm trở nên phức tạp. “Tự khẳng định” vì thế không chỉ là bài toán đối ngoại, mà còn là phép thử về sự gắn kết nội khối.

Quan hệ xuyên Đại Tây Dương tiếp tục là một biến số quan trọng trong phép thử này. Châu Âu không tìm cách tách rời, nhưng rõ ràng đang chuẩn bị cho một kịch bản nơi sự hỗ trợ từ bên ngoài có thể trở nên khó đoán hơn. Việc tăng cường năng lực tự thân không nhằm thay thế các liên minh hiện có, mà để giảm thiểu điểm yếu chiến lược.

Trong logic đó, an ninh, thương mại và công nghiệp quốc phòng không thể vận hành theo những nhịp khác nhau, bởi chỉ cần một mắt xích đứt gãy, toàn bộ cấu trúc sẽ chịu hệ quả. Điều đáng chú ý là sự thay đổi này diễn ra trong trạng thái “vừa làm vừa điều chỉnh”.

Châu Âu chưa trở thành một thực thể địa-quân sự thống nhất, nhưng cũng không còn chỉ đóng vai “cường quốc chuẩn mực” dựa trên luật lệ và thương mại. Trạng thái trung gian ấy tạo ra cả cơ hội lẫn rủi ro. Cơ hội nằm ở việc định hình một mô hình cân bằng hơn giữa sức mạnh cứng và mềm. Rủi ro nằm ở khả năng các quyết định nửa vời không đủ nhanh để đáp ứng thách thức.

Từ góc nhìn dài hạn, việc buộc ba trụ cột vào cùng một sợi dây cho thấy châu Âu đã đi qua điểm mà những điều chỉnh mang tính tình thế có thể giải quyết vấn đề. Sự phân mảnh của thế giới - về địa chính trị, công nghệ và thương mại - buộc EU phải xây dựng một logic chính sách mới, nơi mỗi quyết định đều được cân nhắc trong mối liên hệ với an ninh tổng thể. Điều này đòi hỏi không chỉ nguồn lực, mà còn sự kiên định chính trị và khả năng chấp nhận đánh đổi.

Năm 2026, vì thế, không hẳn sẽ tạo ra một bước ngoặt kịch tính. Nhưng nó đánh dấu thời điểm châu Âu thừa nhận rằng không thể quay lại cách làm cũ. Khi an ninh, thương mại và công nghiệp quốc phòng đã bị buộc chặt vào cùng một sợi dây, mọi bước đi đều mang tính hệ thống. “Tự khẳng định” không còn là khẩu hiệu, mà trở thành bài toán sinh tồn trong một thế giới mà sự trung lập ngày càng là điều xa xỉ.