Lo ngại nguy cơ cuộc khủng hoảng nhân đạo mới tại Trung Đông

Theo Cơ quan Tin tức Hoạt động Nhân quyền (HRANA) có trụ sở tại Mỹ, tính đến 4/3 (giờ địa phương), ít nhất 1.097 thường dân đã thiệt mạng tại Iran kể từ khi Israel và Mỹ thực hiện các đợt không kích vào cuối tuần qua, trong đó có 181 trẻ em. HRANA báo cáo rằng hơn 5.400 thường dân, bao gồm 100 trẻ em, đã bị thương. 

Một trong những vụ việc gây chú ý là vụ không kích của Mỹ và Israel vào một trường nữ sinh tại tỉnh Hormozgan, miền Nam Iran. Hãng Thông tấn bán chính thức Tasnim cho biết số người thiệt mạng trong vụ việc đã lên tới 148 người và 95 người khác bị thương. 

Trong khi đó, hàng chục người đã thiệt mạng tại Israel cũng như UAE, Kuwait sau các đợt không kích đáp trả của Iran. Các phóng viên quốc tế tại Trung Đông cho biết, các đợt không kích diễn ra liên tiếp trên nhiều địa bàn, khiến đời sống người dân bị xáo trộn nghiêm trọng.

Trong bối cảnh an ninh phức tạp, Tasnim dẫn lời một quan chức cho biết, lễ tang Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei – người được cho là thiệt mạng trong đợt tấn công đầu tiên ngày 28/2 – dự kiến bắt đầu từ tối 4/3 và kéo dài nhiều ngày, đã phải hoãn do vấn đề hậu cần. Nhà chức trách lo ngại các cuộc tấn công có thể xảy ra tại những sự kiện tập trung đông người.

Trước tình hình xung đột lan rộng tại Trung Đông khiến nhiều dân thường thương vong, tàn phá cơ sở hạ tầng và đẩy nhiều người vào cảnh phải di dời, ngày 2/3, OCHA - Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên hợp quốc (LHQ) - cho biết đã sẵn sàng triển khai kế hoạch ứng phó khủng hoảng nhân đạo ở khu vực này.

OCHA cảnh báo nguy cơ khủng hoảng nhân đạo đang gia tăng nhanh chóng, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phải bảo vệ dân thường. Cơ quan này cũng khẳng định sẵn sàng tăng cường hoạt động tại khu vực khi cần thiết, song hiệu quả ứng phó của LHQ sẽ phụ thuộc vào việc khả năng tiếp cận không bị cản trở, bảo đảm an ninh dành cho nhân viên cứu trợ, cũng như nguồn tài chính huy động được.

Người phát ngôn của Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres, ông Stephane Dujarric cũng cho biết, nhờ các kế hoạch dự phòng, LHQ đã chuẩn bị kịch bản ứng phó khủng hoảng nhân đạo sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran ngày 28/2. Ông Dujarric bày tỏ đặc biệt lo ngại về việc đóng cửa không phận và các tuyến hàng hải.

Về phần mình, Cao ủy LHQ về Người tị nạn (UNHCR) quan ngại sâu sắc về tác động đối với dân thường và nguy cơ gia tăng làn sóng di dời trong khu vực. UNHCR cảnh báo bạo lực leo thang có thể khiến hoạt động nhân đạo quá tải, nhiều quốc gia chịu ảnh hưởng hiện đã tiếp nhận hàng triệu người tị nạn và người di dời trong khu vực.

Theo hãng tin Anadolu, ước tính khoảng 100.000 người đã rời khỏi thủ đô Tehran của Iran trong 48 giờ đầu tiên sau khi Mỹ và Israel mở các đợt không kích, cho thấy quy mô di dời dân sự lớn do leo thang quân sự gây ra. Cảnh sát giao thông Iran ghi nhận từ 1.000 đến 2.000 phương tiện rời thành phố mỗi ngày, chủ yếu hướng về các tỉnh phía Bắc.

Theo các số liệu của truyền thông địa phương, khoảng 275.400 người tại Iran đang phải di dời, trong bối cảnh UNHCR cảnh báo rằng các đợt không kích của Mỹ và Israel đã làm trầm trọng thêm bối cảnh nhân đạo vốn mong manh trong khu vực. Các cộng đồng tiếp nhận tại Afghanistan, Iran và Lebanon cũng đang đối mặt với rủi ro bảo vệ ngày càng cao, làm dấy lên lo ngại về khả năng của hệ thống cứu trợ vốn đã quá tải trong việc tiếp nhận thêm các làn sóng di dời mới. 

Bên cạnh những lo ngại về tình hình nhân đạo, các tổ chức quốc tế cũng cảnh báo nguy cơ liên quan đến an ninh hạt nhân. Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cảnh báo rằng sự leo thang căng thẳng có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, bao gồm cả nguy cơ phóng xạ.

Nếu một nhà máy điện hạt nhân bị hư hại nghiêm trọng dẫn đến rò rỉ phóng xạ, các thành phố lân cận sẽ phải sơ tán ngay lập tức. Tuy nhiên, việc tổ chức sơ tán quy mô lớn trong điều kiện chiến sự đang diễn ra sẽ gặp nhiều khó khăn về hậu cần. Trước nguy cơ này, Tổng Giám đốc IAEA kêu gọi thiết lập các “vùng an toàn” xung quanh các nhà máy điện hạt nhân và tránh sử dụng những khu vực này làm mục tiêu tấn công.

Trong bối cảnh thương vong gia tăng và làn sóng di dời đang xuất hiện tại Iran, các tổ chức quốc tế cảnh báo khu vực Trung Đông có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng nhân đạo mới nếu xung đột tiếp tục leo thang. Việc bảo đảm tiếp cận nhân đạo, duy trì các tuyến vận chuyển cứu trợ và bảo vệ dân thường được coi là những yếu tố then chốt để hạn chế tác động nghiêm trọng hơn đối với người dân trong khu vực.