Những bước tiến nhỏ trong nỗ lực tái lập hòa bình ở Gaza

Gần hai tháng kể từ khi Israel và phong trào vũ trang Hamas đạt thỏa thuận ngừng bắn giai đoạn một ở dải Gaza theo kế hoạch hòa bình gồm 20 điểm do Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra, các nước trung gian gồm Mỹ, Ai Cập, Qatar đang nỗ lực thúc đẩy hai bên tham chiến sớm khởi động đàm phán về giai đoạn ngừng bắn thứ hai.

Trong động thái được đánh giá là tích cực, hãng tin Axios và Times of Israel sáng 8/12 (giờ Hà Nội) xác nhận thông tin lãnh đạo cơ quan tình báo Mossad của Israel David Barnea, một quan chức hàng đầu Qatar đã có mặt tại Mỹ dự cuộc họp do đặc phái viên Steve Witkoff chủ trì để thiết lập cơ chế thảo luận mới, một mặt nhằm thu hẹp bất đồng giữa Israel và Qatar, mặt khác “tập trung thúc đẩy giai đoạn ngừng bắn thứ hai ở dải Gaza”.

Qatar hai năm qua là nơi tổ chức các cuộc đàm phán về tình hình Gaza, nhưng quan hệ giữa Qatar và Israel xấu đi do cuộc tập kích của Tel Aviv vào mục tiêu có liên quan đến Hamas ở thủ đô Doha hồi tháng 9/2025. Việc các bên gặp mặt mở ra triển vọng các vòng đàm phán mới sẽ diễn ra tích cực hơn ở Doha, do đây là nơi có mặt đại diện của Hamas.

Cùng thời điểm có thông tin về cuộc thương lượng ở Mỹ, cả Israel và Hamas đều có những điều chỉnh quan điểm theo hướng tích cực. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã lần đầu tiên nêu ý định chuyển sang giai đoạn tiếp theo của thỏa thuận ngừng bắn, bởi giai đoạn một đã “gần hoàn tất”.

Trước đó, Israel kiên quyết chưa chuyển sang đàm phán giai đoạn ngừng bắn thứ hai chừng nào Hamas chưa bàn giao toàn bộ con tin còn sống và thi thể các con tin đã thiệt mạng. Sau khi thỏa thuận ngừng bắn giai đoạn một có hiệu lực vào ngày 10/10, Hamas đã thả toàn bộ con tin còn sống, nhưng việc bàn giao thi thể những người thiệt mạng gặp khó khăn do hạ tầng ở dải Gaza bị tàn phá nặng nề. Đến nay, còn thi thể một con tin người Israel chưa được tìm thấy.

Ở phía Hamas, vài giờ sau các tuyên bố cứng rắn về việc kiên quyết không giải giáp tới chừng nào Nhà nước Palestine được thành lập, thủ lĩnh cấp cao của phong trào là ông Bassem Naim, người hiện lưu trú ở Doha, ngày 8/12 bất ngờ thông báo Hamas muốn tránh giao tranh và sẵn sàng bàn bạc về việc “đóng băng hoặc lưu trữ” toàn bộ kho vũ khí.

“Chúng tôi sẵn sàng áp dụng một cách tiếp cận toàn diện mới để tránh leo thang căng thẳng hơn nữa và tránh các vụ đụng độ tiếp theo, không để xảy ra thêm các vụ nổ khác”, ông Naim nói. Quan chức Hamas đồng thời đề nghị Mỹ giải thích rõ thêm về các điều khoản trong kế hoạch hòa bình. Ông cũng gợi ý một giai đoạn ngừng bắn kéo dài 5 hoặc 10 năm với Israel để mở đường cho các cuộc thương lượng sâu rộng. “Thời gian đó phải được sử dụng nghiêm túc và toàn diện”, ông Naim nhấn mạnh.

Theo nội dung kế hoạch hòa bình tổng thể gồm 20 điểm mà Mỹ công bố, giai đoạn ngừng bắn thứ hai sẽ bao gồm hoạt động phi quân sự hóa dải Gaza, thành lập chính quyền chuyển tiếp và triển khai lực lượng quốc tế có tên gọi Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF) tới đây với nhiệm vụ giữ ổn định tình hình. Các nội dung đó được Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ) ủng hộ và được đề cập trong nghị quyết thông qua ngày 17/11/2025.

Về vấn đề chính quyền chuyển tiếp, ông Naim cho biết Hamas và Chính quyền Palestine (PA) đang bàn bạc thành lập một ủy ban kỹ trị mới, được thiết lập để điều hành các công việc hàng ngày tại dải Gaza. Hamas và PA đã nhất trí bổ nhiệm một bộ trưởng nội các Palestine, người gốc Gaza nhưng sinh sống ở Bờ Tây (nơi PA đặt trụ sở), làm người đứng đầu ủy ban này. Ông Naim không nêu tên vị bộ trưởng, nhưng các quan chức Hamas giấu tên đã tiết lộ người đó là Bộ trưởng Y tế Majed Abu Ramadan.

Hiện chỉ còn một rào cản đáng kể nhất từ phía Hamas là vấn đề triển khai ISF đến dải Gaza. Ông Naim cho biết: “Chúng tôi hoan nghênh lực lượng LHQ hiện diện gần biên giới, giám sát thỏa thuận ngừng bắn, báo cáo về các hành vi vi phạm và ngăn chặn mọi hình thức leo thang căng thẳng. Tuy nhiên, Hamas không chấp nhận việc lực lượng này được trao thẩm quyền hành động bên trong lãnh thổ Palestine”.

Israel chưa nêu quan điểm về lập trường của Hamas, song giới quan sát bày tỏ lạc quan về việc các bên đã có đồng thuận nhất định, mở đường đàm phán tìm kiếm một thỏa thuận lớn hơn. Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani ngày 6/12 cảnh báo lệnh ngừng bắn hiện nay đang trong “thời điểm then chốt” và có thể sụp đổ nếu các bên không nhanh chóng chuyển sang giai đoạn hai, trong bối cảnh số lượng các vụ vi phạm ngừng bắn được thống kê kể từ ngày 10/10 đã tăng lên 600 vụ.

Theo nhà chức trách dải Gaza, 360 người Palestine đã thiệt mạng do hỏa lực Israel sau khi có lệnh ngừng bắn. Quỹ Nhi đồng LHQ (UNICEF) cho biết, ít nhất 70 nạn nhân trong số đó là trẻ em, đồng thời kêu gọi các bên đảm bảo ngừng bắn “để mang lại sự an toàn thực sự cho trẻ em, chứ không phải thêm những mất mát”.