Những tín hiệu chính trị quan trọng với phương Tây

Hội nghị kéo dài từ ngày 22-24/10, là cuộc họp đầu tiên của nhóm BRICS sau khi mở rộng với việc thêm các thành viên mới là Ai Cập, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Ethiopia và Iran. Các nhà lãnh đạo như Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cũng tham dự.

Mặc dù Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva đã hủy chuyến đi do sự cố sức khoẻ, sự hiện diện của các nhà lãnh đạo khác vẫn thể hiện sự quan tâm lớn đối với hội nghị này. Đây được coi là hội nghị lớn nhất mà Tổng thống Nga Vladimir Putin chủ trì kể từ khi xung đột ở Ukraine nổ ra. Hội nghị BRICS lần này không chỉ là một sự kiện kinh tế mà còn mang tính chính trị sâu sắc, khi các quốc gia tham gia hy vọng thay đổi cán cân quyền lực toàn cầu. Đặc biệt, Moscow, Bắc Kinh và Tehran đang tìm cách cân bằng lại sự thống trị của phương Tây do Washington đứng đầu.

Theo nhận định của chuyên gia Dmitry Suslov, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu toàn diện châu Âu và quốc tế tại Trường Kinh tế Cao cấp Moscow, ý nghĩa của hội nghị thượng đỉnh này nằm ở thời điểm diễn ra, sau sự mở rộng gần đây của BRICS. Sự kiện này là bài kiểm tra khả năng duy trì sự thống nhất và đồng thuận của khối sau khi mở rộng từ năm quốc gia ban đầu.

Đáng chú ý, Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần này diễn ra ngay trước cuộc bầu cử ở Mỹ, nơi mà một chiến thắng tiềm năng của cựu Tổng thống Donald Trump có thể thay đổi chính sách ủng hộ Ukraine của Washington. Sự hiện diện của nhiều nhà lãnh đạo quốc gia tại Kazan là một minh chứng cho lập luận của Moscow rằng, Nga không hề bị cô lập, mà ngược lại, đang có sự ủng hộ mạnh mẽ từ các nước khác. Bên cạnh đó, Hội nghị BRICS tại Kazan lần này cũng tạo cơ hội cho Tổng thống Vladimir Putin gặp gỡ trực tiếp các nhà lãnh đạo khác, trong đó có Iran, quốc gia mới gia nhập BRICS. Việc này càng củng cố mối quan hệ giữa Moscow và các đối tác trong bối cảnh Nga đang tăng cường hợp tác với các quốc gia thân thiện.

Bên cạnh đó, sự gia nhập của các quốc gia mới sẽ giúp BRICS củng cố vai trò của mình như một đối trọng với Nhóm các nền kinh tế hàng đầu thế giới (G7) và các tổ chức phương Tây khác. Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa nhấn mạnh rằng, BRICS đang hướng tới việc trở thành tổ chức bảo vệ cho những nhu cầu và mối quan tâm của người dân ở khu vực Global south.

Một trong những động lực chính của việc mở rộng BRICS là mong muốn phá vỡ sự thống trị của đồng USD và các tổ chức tài chính phương Tây. Bằng việc chào đón Iran và UAE, BRICS hiện kiểm soát gần 50% sản lượng dầu toàn cầu, một yếu tố quyết định trong bối cảnh địa chính trị hiện nay. Điều này cũng đồng nghĩa với việc khối có thể ảnh hưởng mạnh mẽ đến thị trường năng lượng thế giới và các cuộc thương lượng quốc tế liên quan đến dầu mỏ.

Mặc dù BRICS tự định vị là một liên minh đa phương, bình đẳng giữa các quốc gia, không thể phủ nhận vai trò nổi trội của Trung Quốc. Quốc gia này chiếm một phần lớn trong GDP của toàn khối, và khi tính theo sức mua tương đương, GDP của Trung Quốc vượt qua tổng GDP của các thành viên BRICS còn lại. Tuy nhiên, vai trò của Trung Quốc cũng giúp thúc đẩy các dự án đầu tư quan trọng, bao gồm nền tảng đầu tư mới mà Tổng thống Vladimir Putin công bố tại Hội nghị Thượng đỉnh lần này. Nền tảng này dự kiến sẽ hỗ trợ tài chính cho các quốc gia thành viên, đồng thời mở ra cơ hội hợp tác với các đối tác quốc tế.

Cùng với đó, một trong những mục tiêu quan trọng mà các nhà lãnh đạo BRICS đã thảo luận là tăng cường hợp tác tài chính và phát triển các hệ thống thanh toán độc lập với phương Tây. Bộ Tài chính Nga đã công bố nền tảng “BRICS Bridge”, cho phép thanh toán bằng các loại tiền tệ quốc gia và tiền kỹ thuật số. Điều này không chỉ giúp các quốc gia thành viên giảm bớt sự phụ thuộc vào đồng USD mà còn tạo điều kiện cho việc thúc đẩy thương mại nội khối. Tuy nhiên, BRICS vẫn đối mặt với một số thách thức lớn.

Năm 2023, mặc dù chiếm tới gần một nửa dân số thế giới, khối này chỉ đóng góp 22% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa toàn cầu, trong đó Trung Quốc chiếm đến hai phần ba. Điều này cho thấy sự mất cân đối trong thương mại giữa các thành viên BRICS, đòi hỏi sự cân bằng tốt hơn giữa các quốc gia để phát triển kinh tế đồng đều.

Sự mở rộng của BRICS không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn ảnh hưởng đến cục diện địa chính trị toàn cầu. Trong bối cảnh các cuộc khủng hoảng địa chính trị như xung đột ở Ukraine và căng thẳng ở Trung Đông, BRICS đang trở thành một đối trọng quan trọng với phương Tây. Theo chuyên gia về quan hệ quốc tế Artem Tkachev, BRICS có khả năng tham gia vào các cuộc đàm phán và giải quyết xung đột, đặc biệt là với sự tham gia của Iran - một quốc gia có ảnh hưởng tại Trung Đông.

Các nhà lãnh đạo BRICS cũng đã thống nhất trong việc ủng hộ cải cách Liên hợp quốc, bao gồm cải tổ Hội đồng Bảo an để tăng cường tính đại diện và hiệu quả. Đây là một phần trong nỗ lực thúc đẩy dân chủ và đa dạng hóa quyền lực quốc tế, phản ánh tầm nhìn của BRICS về một thế giới đa cực.

Tóm lại, sự mở rộng của BRICS đã mở ra một trang mới trong lịch sử phát triển của khối này. Với sức mạnh kinh tế ngày càng lớn và sự tham gia của các quốc gia giàu tài nguyên, BRICS đang dần khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế. Mặc dù còn thách thức, BRICS vẫn có tiềm năng trở thành một lực lượng kinh tế quan trọng, định hình lại bối cảnh kinh tế toàn cầu trong thập kỷ tới.