Quốc gia đông dân nhất châu Phi trước nguy cơ can thiệp quân sự từ nước ngoài

Ngày 2/11, trả lời câu hỏi của phóng viên trên chuyên cơ Không Lực Một đề nghị chia sẻ quan điểm về việc liệu Mỹ có triển khai quân đội trên bộ hay các cuộc không kích vào Nigeria hay không, Tổng thống Donald Trump cho biết: “Có thể. Ý tôi là, vẫn còn những phương án khác. Tôi hình dung ra rất nhiều điều”. Ông Trump cáo buộc rằng “người theo Cơ Đốc giáo đang bị sát hại với số lượng kỷ lục” tại Nigeria và tuyên bố “chúng ta sẽ không để điều đó xảy ra”.

Phát biểu này được đưa ra chỉ một ngày sau khi Washington đưa Nigeria trở lại danh sách “Các quốc gia đặc biệt quan ngại” (CPC) về tự do tôn giáo, cùng với Trung Quốc, Myanmar, Triều Tiên, Nga và Pakistan.

Trong một bài đăng gây chấn động trên mạng xã hội Truth Social hôm 1/11, Tổng thống Trump tuyên bố ông đã yêu cầu Lầu Năm Góc vạch ra một kế hoạch hành động quân sự khả thi đối với Nigeria, một ngày sau khi ông cảnh báo những người Cơ Đốc giáo đang “đối mặt với mối đe dọa hiện hữu” ở quốc gia châu Phi này.

Tổng thống Mỹ nhấn mạnh, chiến dịch của Washington sẽ “nhanh chóng, khốc liệt giống như cách các phần tử khủng bố đã tấn công những người Cơ Đốc giáo”. Trước đó một ngày, Tổng thống Trump tuyên bố “hàng nghìn người Cơ Đốc giáo đang bị sát hại và các phần tử Hồi giáo cực đoan phải chịu trách nhiệm cho vụ thảm sát hàng loạt này”. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ không đưa ra bằng chứng cho cáo buộc này.

Chính phủ Nigeria phản ứng với giọng điệu ôn hòa nhưng kiên quyết trước những tuyên bố từ phía Tổng thống Mỹ. Ông Daniel Bwala, cố vấn của Tổng thống Nigeria Bola Tinubu, khẳng định nước này sẵn sàng hợp tác với Mỹ trong cuộc chiến chống phiến quân Hồi giáo, miễn là chủ quyền quốc gia được tôn trọng. “Chúng tôi hoan nghênh sự hỗ trợ của Mỹ miễn là họ công nhận toàn vẹn lãnh thổ của chúng tôi”, ông Bwala nhấn mạnh.

Mặc dù ông Trump có lời nói không tốt về Nigeria, cố vấn Bwala vẫn bày tỏ tin tưởng vào quan hệ hữu nghị giữa hai bên: “Chúng tôi biết ông Donald Trump có thiện cảm với Nigeria. Tôi chắc chắn rằng khi lãnh đạo hai nước gặp nhau, chúng tôi sẽ đạt được những kết quả tích cực trong cuộc chiến chống khủng bố”. Ông Daniel Bwala khẳng định: “Nigeria không phân biệt đối xử với bất kỳ bộ tộc hay tôn giáo nào trong cuộc chiến chống lại tình hình mất an ninh. Không có nạn diệt chủng người theo Cơ Đốc giáo”.

Trong khi đó, Tổng thống Tinubu bác bỏ cáo buộc về sự không khoan dung tôn giáo, khẳng định chính quyền của ông đã nỗ lực bảo đảm cân bằng tôn giáo trong các vị trí chính phủ và quân đội, bao gồm việc bổ nhiệm một người theo Cơ Đốc giáo làm Bộ trưởng Quốc phòng.

Trong một cuộc phỏng vấn với Al Jazeera, Kimiebi Imomotimi Ebienfa, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nigeria, đã thẳng thắn bác bỏ luận điệu cho rằng chỉ có người Cơ Đốc giáo bị nhắm mục tiêu: “Chúng tôi không tự hào về tình hình an ninh hiện nay, nhưng lời kể rằng chỉ có người theo Cơ Đốc giáo mới bị nhắm mục tiêu, thì điều đó không đúng. Không có cuộc diệt chủng nào đối với người theo đạo Cơ Đốc ở Nigeria”.

Với hơn 200 triệu dân và khoảng 200 nhóm dân tộc, Nigeria là một đất nước đa dạng sắc tộc và bị chia cắt rõ rệt khi phần lớn người dân ở miền Bắc theo Hồi giáo trong khi miền Nam chủ yếu theo Cơ Đốc giáo. Tuy nhiên, tình trạng mất an ninh tại đây mang tính đa tầng, không chỉ liên quan đến các cuộc tấn công tôn giáo.

Theo Al Jazeera, trong hơn 15 năm qua, các nhóm phiến quân Hồi giáo như Boko Haram và Tổ chức Nhà nước Hồi giáo Tây Phi (ISWAP) đã gây ra nhiều vụ tấn công nghiêm trọng, cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người. Dù người Cơ Đốc giáo cũng là đối tượng bị tấn công, phần lớn người bị sát hại lại là tín đồ Hồi giáo ở vùng Đông Bắc.

Ông Ladd Serwat, nhà phân tích cấp cao về châu Phi tại tổ chức giám sát xung đột ACLED của Mỹ, nhận định rằng dù các nhóm nổi dậy có thể tự mô tả là “chống Cơ Đốc giáo”, bạo lực của những nhóm này thực chất “không nhằm vào một đối tượng cụ thể nào mà tàn phá toàn bộ cộng đồng”, theo Reuters. “Bạo lực Hồi giáo chỉ là một phần của mạng lưới xung đột phức tạp về quyền lực, đất đai, sắc tộc và lợi ích kinh tế”, ông Serwat nói thêm.

Ebenezer Obadare, nhà nghiên cứu về châu Phi tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại có trụ sở tại Washington, Mỹ, đồng tình và cho rằng chính quyền ông Trump nên hợp tác với Nigeria để giải quyết “kẻ thù chung”. “Đây chính xác là thời điểm Nigeria cần được hỗ trợ, đặc biệt là hỗ trợ quân sự. Việc can thiệp quân sự vào Nigeria và lấn át chính quyền hoặc thẩm quyền của Chính phủ Nigeria là sai lầm. Làm như vậy sẽ phản tác dụng”, chuyên gia này nói thêm.

Theo dữ liệu ACLED, trong 1.923 vụ tấn công vào dân thường ở Nigeria từ đầu năm đến nay, chỉ có 50 vụ được xác định là vì lý do tôn giáo. Ông Serwat cũng bác bỏ tuyên bố của một số nhóm cực hữu ở Mỹ rằng “100.000 người Cơ Đốc giáo đã bị giết ở Nigeria từ năm 2009”, cho rằng con số này không có cơ sở dữ liệu chứng minh.

Giới chuyên gia an ninh cho rằng, dù ông Trump đe dọa hành động, bất kỳ can thiệp quân sự nào của Mỹ tại Nigeria đều không phải điều dễ dàng. Đầu tiên, các nhóm phiến quân tại Nigeria hoạt động rải rác trên lãnh thổ rộng lớn, thường xuyên di chuyển qua biên giới với Cameroon, Chad và Niger.

Thêm vào đó, Mỹ đã rút quân khỏi Niger vào năm ngoái, quốc gia láng giềng ở phía Bắc Nigeria, khiến khả năng triển khai quân trở nên phức tạp hơn. Ngay cả khi tiến hành không kích, Mỹ vẫn cần sự phối hợp của quân đội và Chính phủ Nigeria. Tuy nhiên, điều này tạo ra một nghịch lý ngoại giao, khi chính ông Trump từng đe dọa cắt viện trợ cho chính phủ tại Abuja.