Thời khắc định mệnh của Đan Mạch

Lời khẳng định được đưa ra trong bối cảnh Washington đang gia tăng áp lực về khả năng sáp nhập Greenland, đồng thời một cuộc họp ba bên giữa Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và quan chức phụ trách đối ngoại của Greenland Vivian Motzfeldt dự kiến diễn ra trong tuần này.

Giới quan sát chính trị thế giới nhận định, cuộc họp nêu trên có thể được coi là bước khởi đầu mấu chốt để hạ nhiệt những căng thẳng hiện tại, nhằm xác lập khuôn khổ đối thoại chính thức về vấn đề Greenland.

The Guardian dẫn tuyên bố hôm 11/1 (giờ địa phương) của Thủ tướng Frederiksen nêu rõ: “Chúng ta đang ở ngã rẽ và đây là một thời khắc định mệnh. Những gì đang diễn ra nghiêm trọng hơn nhiều so với điều chúng ta có thể thấy”.

Thủ tướng Đan Mạch cho biết, dù bà đã gặp Tổng thống Donald Trump, song hai bên chưa thảo luận về vấn đề Greenland kể từ cuộc điện đàm cách đây một năm.Theo bà Frederiksen, Copenhagen đang làm mọi điều có thể để lập trường của mình được phía Mỹ thấu hiểu, nhưng vẫn kiên định trong vấn đề Greenland, đồng thời Đan Mạch nhận được sự ủng hộ rất lớn từ các quốc gia thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Các nhà phân tích quốc tế cho rằng, sự trở lại của vấn đề Greenland dưới thời Tổng thống Donald Trump mang sắc thái quyết liệt hơn rất nhiều so với giai đoạn năm 2019. Những phát biểu của người đứng đầu Nhà Trắng về khả năng giành quyền kiểm soát hòn đảo có tần suất ngày càng dày.

Gần nhất, Reuters dẫn lời ông Trump hôm 11/1 tái nhấn mạnh rằng quyền kiểm soát vùng lãnh thổ tự trị giàu khoáng sản thuộc Đan Mạch là then chốt đối với an ninh quốc gia Mỹ, trong bối cảnh Nga và Trung Quốc gia tăng hiện diện tại Bắc Cực.

Trong bối cảnh ấy, cuộc họp ba bên giữa Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và quan chức phụ trách đối ngoại của Greenland Vivian Motzfeldt, dự kiến diễn ra vào tuần này được xem như một phép thử ngoại giao quan trọng.

Theo The Guardian, cuộc gặp có thể được ngầm hiểu rằng Mỹ không chỉ trao đổi với Đan Mạch với tư cách một quốc gia thành viên NATO, mà còn gián tiếp thừa nhận Greenland là một chủ thể chính trị cần được lắng nghe, ít nhất trong những vấn đề liên quan trực tiếp đến tương lai và lợi ích của hòn đảo.

Ở góc nhìn của nhiều quan sát quốc tế, đây là bước đi cần thiết để hạ nhiệt, bởi bất kỳ giải pháp nào mang tính bền vững đều khó có thể bỏ qua yếu tố đồng thuận từ người dân Greenland.

Bên cạnh đó, giới phân tích cho rằng trọng tâm thảo luận cũng có thể được định hình lại theo hướng thực chất hơn, thay vì xoáy vào tranh luận mua lại và sáp nhập, cuộc họp có khả năng dịch chuyển sang những nội dung có thể thương lượng như thắt chặt hợp tác an ninh – quốc phòng, gia tăng hiện diện giám sát ở Bắc Cực, cũng như mở rộng hợp tác kinh tế ở các lĩnh vực phù hợp với lợi ích của cả Đan Mạch, Greenland và Mỹ. Đây là hướng tiếp cận thực dụng, giúp giảm thiểu nguy cơ biến Greenland thành điểm nóng trong một cuộc giằng co giữa các đồng minh.

Đặc biệt, cuộc gặp còn được coi là phép thử đối với mức độ gắn kết của NATO trong giai đoạn nhạy cảm. Việc Thủ tướng Frederiksen tuyên bố Copenhagen nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ các nước NATO cho thấy châu Âu đang phát đi tín hiệu đoàn kết trước sức ép được đánh giá là chưa từng có đến từ một đồng minh chủ chốt.

Theo Reuters, một nhóm quốc gia châu Âu, trong đó có Anh và Đức, đang thảo luận kế hoạch tăng cường hiện diện quân sự tại Greenland.

Theo một nguồn thạo tin, Đức dự kiến đề xuất thành lập một phái bộ chung thuộc NATO để bảo vệ khu vực Bắc Cực, trong đó Greenland là trọng tâm. Phái bộ NATO tại Greenland có thể mang tên “Arctic Sentry”. Mô hình này được mô tả tương tự chiến dịch “Baltic Sentry” của NATO ở biển Baltic – tức một cơ chế đa quốc gia thiên về tăng hiện diện giám sát, tuần tra, bảo vệ các lợi ích và hạ tầng chiến lược, kết hợp theo dõi trên không, trên biển và tăng cường chia sẻ thông tin tình báo.

Các nhà quan sát nhận định, nếu “Arctic Sentry” được NATO thông qua, đây sẽ là bước đi mang tính biểu tượng và chiến lược của châu Âu nhằm tăng mức độ răn đe tại Bắc Cực trước những biến chuyển địa chính trị mới. Đồng thời, đề xuất này còn phát đi thông điệp rằng sườn Bắc của NATO đang được củng cố bằng cơ chế phối hợp chung, thay vì trở thành điểm nóng tranh cãi nội bộ liên minh – điều có thể làm suy giảm niềm tin chiến lược trong cấu trúc an ninh phương Tây.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng vấn đề Greenland không thể tiếp cận hoàn toàn bằng lăng kính quân sự hoặc lợi ích kinh tế. “Chúng ta đang nói tới quan hệ kiểu gia đình, lịch sử lâu dài giữa Đan Mạch và Greenland. Đây không chỉ là vấn đề quốc phòng hay kinh tế, mà còn là cảm xúc và văn hóa”, Phó Giáo sư Marc Jacobsen của Học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch nhận định.

Trước đó, truyền thông Mỹ dẫn lời các thượng nghị sĩ thuộc cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa cho biết, họ kỳ vọng Thượng viện sẽ xem xét và bỏ phiếu về một dự luật nhằm hạn chế khả năng ông Trump tìm cách dùng vũ lực với Greenland.

Còn theo bà Serafima Andreeva, nhà nghiên cứu tại Viện Fridtjof Nansen (Na Uy), Thủ tướng Frederiksen đang đứng trước bài toán cân bằng đầy thách thức. Trong ngắn hạn, Đan Mạch buộc phải giữ lập trường cứng rắn để duy trì uy tín ngoại giao và trấn an dư luận trong nước. Nhưng cách tiếp cận này cũng có thể tạo ra lực cản đáng kể trong quan hệ với Mỹ – đối tác an ninh quan trọng hàng đầu của Copenhagen trong NATO.

Về mặt chính trị nội bộ, Thủ tướng Frederiksen cũng chịu áp lực trong năm bầu cử, dù Greenland không phải chủ đề trọng tâm nhưng vẫn có thể tác động đến hình ảnh lãnh đạo và năng lực xử lý khủng hoảng đối ngoại.