Tia hi vọng mới cho thỏa thuận hạt nhân Iran
Điều này xuất hiện khi Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) muốn sớm nối lại hợp tác với Iran liên quan đến thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Tehran và các cường quốc thế giới, mang tên Kế hoạch Hành động Chung toàn diện (JCPOA), ký kết năm 2015, trong khi Tehran khẳng định sẵn sàng hợp tác với IAEA.
Phát biểu tại buổi họp báo hôm 12/9 (giờ địa phương), người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Nasser Kanani nêu rõ, Iran sẵn sàng hợp tác với IAEA để “xóa bỏ những quan điểm sai lầm và phi thực tế liên quan đến các hoạt động hạt nhân hòa bình của nước này”.
Quan chức này nhấn mạnh Tehran sẵn sàng tiếp tục hợp tác mang tính xây dựng với IAEA và kỳ vọng cơ quan này sẽ có động thái tương tự. Người phát ngôn Nasser Kanani cho biết hiện vẫn chưa có dự thảo nghị quyết nào được trình lên cuộc họp, đồng thời cảnh báo bất kỳ hành động “thiếu tính xây dựng” nào hơn nữa của IAEA sẽ không mang lại kết quả hữu ích. Cùng ngày, Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi cho biết, cơ quan này muốn sớm nối lại hợp tác với Iran liên quan đến thỏa thuận JCPOA đồng thời bày tỏ hi vọng Tehran sẽ hợp tác với IAEA.
Trước đó, ngày 7/9 vừa qua, IAEA đã công bố báo cáo, trong đó cho rằng Iran tiếp tục làm giàu urani trên ngưỡng giới hạn mà JCPOA đề ra, với lượng urani tích trữ cao gấp 19 lần so với mức giới hạn trong thỏa thuận. IAEA kết luận rằng tính đến ngày 21/8, lượng urani mà Iran tích trữ ước tính vào khoảng 3.940kg, tăng 131,6kg so với báo cáo của quý trước. Trong giai đoạn này, lượng urani làm giàu tới 60% đã tăng thêm 12,5kg lên 55,6kg. IAEA cũng nhấn mạnh cơ quan này không thể đảm bảo “bản chất hòa bình” của chương trình hạt nhân Iran, khi không có bất kỳ “tiến bộ nào” trong việc giải quyết các vấn đề còn tồn đọng liên quan vật liệu hạt nhân tại những địa điểm chưa được công bố. Cũng trong báo cáo trên, IAEA đề cập đến quyết định của Iran vào tháng 6 về việc ngắt kết nối 27 camera cho phép các thanh sát viên của cơ quan này giám sát các hoạt động hạt nhân của nước này. IAEA cho rằng động thái trên cản trở cơ quan này trong việc xác nhận “bản chất hòa bình” của chương trình hạt nhân Iran.
Tuy nhiên, Iran đã bác bỏ báo cáo trên. Người phát ngôn của Tổ chức Năng lượng nguyên tử Iran (AEOI) Behrouz Kamalvandi cho rằng báo cáo của IAEA một lần nữa cho thấy những mục đích chính trị về các vấn đề “thiếu căn cứ” từ quá khứ. Từ trước tới nay, chính quyền Tehran luôn khẳng định chính sách chiến lược là tìm cách sử dụng công nghệ hạt nhân vì các mục đích hòa bình.
Iran hôm 10/9 cũng bác bỏ chỉ trích của Anh, Pháp và Đức trước đó cùng ngày rằng "yêu cầu của Tehran đang phá hoại các cuộc đàm phán" nhằm khôi phục thỏa thuận hạt nhân ký năm 2015. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Nasser Kanaani cho rằng tuyên bố của các nước châu Âu trên là “đáng tiếc, không mang tính xây dựng” và “họ nên đóng vai trò tích cực hơn trong việc đưa ra các giải pháp cho số ít bất đồng còn tồn tại”. Trước đó, Anh, Pháp và Đức cùng ngày ra thông báo thể hiện sự thất vọng trước yêu cầu của Iran với IAEA về việc chấm dứt điều tra dấu vết urani tại 3 địa điểm hạt nhân.
Ngoại trưởng Iran Hossein Amir-Abdollahian hồi tuần trước nêu rõ nước Cộng hòa Hồi giáo sẽ không nhượng bộ bất kỳ “lằn ranh đỏ” nào trong tiến trình đàm phán khôi phục JCPOA.
Phát biểu trước Hội đồng Chuyên gia - nhóm giáo sĩ được trao quyền bầu ra Lãnh tụ tối cao của Iran - ông nhấn mạnh: “Tổng thống Ebrahim Raisi không ngừng nêu bật sự cần thiết phải giữ vững các lằn ranh đỏ do Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei đặt ra về dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt trong khi tiếp tục tiến trình đàm phán hạt nhân”.
Ngoại trưởng Amir Abdollahian khẳng định mọi ý đồ của Mỹ nhằm thiết lập các cơ chế an ninh và chính trị mới trong khu vực mà không có sự hiện diện của Iran đều đã thất bại. Ông cho rằng Iran theo đuổi chính sách đối ngoại cân bằng, ưu tiên cho các nước láng giềng và châu Á, với chủ trương không ràng buộc nền kinh tế trong nước và sinh kế của người dân với số phận của thỏa thuận hạt nhân.
JCPOA được Iran và các nước ủy viên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (gồm Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc và Nga) cùng Đức ký kết vào tháng 7/2015, theo đó, Tehran hạn chế hoạt động hạt nhân để đổi lấy việc các biện pháp trừng phạt quốc tế được nới lỏng. Tuy nhiên, Mỹ đã rút khỏi thỏa thuận năm 2018 và tái áp đặt trừng phạt kinh tế, khiến Iran cũng giảm các cam kết của nước này trong thỏa thuận. Sau 16 tháng Mỹ và Iran tiến hành đàm phán gián tiếp thông qua các quan chức EU, ngày 8/8, EU đã đưa ra bản dự thảo “văn bản cuối cùng” về việc khôi phục thỏa thuận hạt nhân năm 2015. Bản dự thảo này xác định các bước mà Iran và Mỹ sẽ phải thực hiện để quay trở lại việc tuân thủ hoàn toàn thỏa thuận hạt nhân.