Tổng thống Mỹ “không còn suy nghĩ thuần túy theo hướng hòa bình nữa”
Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump gia tăng sức ép nhằm giành quyền kiểm soát Greenland từ Đan Mạch – một đồng minh NATO – đang đẩy quan hệ Mỹ - châu Âu vào vòng xoáy căng thẳng mới, làm dấy lên nguy cơ tái bùng phát chiến tranh thương mại và gây xáo trộn trật tự an ninh xuyên Đại Tây Dương vốn đã chịu nhiều sức ép trong những năm gần đây.
Trong một cuộc trả lời phỏng vấn NBC News, Tổng thống Trump bất ngờ liên hệ tham vọng kiểm soát Greenland với việc ông không được trao giải Nobel Hòa bình, cho rằng điều này khiến ông “không còn suy nghĩ thuần túy theo hướng hòa bình nữa”. Ông cũng từ chối trả lời trực tiếp câu hỏi liệu Mỹ có sử dụng vũ lực để chiếm Greenland hay không, đồng thời tái khẳng định đe dọa áp thuế lên các quốc gia châu Âu nếu không đạt được một thỏa thuận theo yêu cầu của Washington.
Trong thời gian gần đây, ông Trump liên tục đẩy mạnh lập luận rằng Greenland – vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch với dân số chỉ khoảng 57.000 người – là “tài sản chiến lược” sống còn đối với lợi ích an ninh của Mỹ. Quan điểm này đã khiến Liên minh châu Âu (EU) cân nhắc các biện pháp đáp trả, trong bối cảnh tranh chấp có nguy cơ làm rạn nứt sâu sắc liên minh NATO – trụ cột bảo đảm an ninh phương Tây suốt nhiều thập kỷ.
Căng thẳng càng trở nên nghiêm trọng khi ông Trump tuyên bố sẽ áp dụng một loạt mức thuế từ ngày 1/2 đối với các quốc gia EU gồm Đan Mạch, Thụy Điển, Pháp, Đức, Hà Lan, Phần Lan, cùng với Anh và Na Uy, cho đến khi Mỹ được phép mua Greenland. Động thái này đã gây chấn động ngành công nghiệp cũng như các thị trường tài chính châu Âu, khi giới đầu tư lo ngại kịch bản bất ổn tương tự cuộc chiến thương mại năm 2025 có thể tái diễn.
Theo Chính phủ Na Uy công bố, trong một tin nhắn gửi Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Stoere hôm 19/1, Tổng thống Trump viết rằng việc không được trao giải Nobel Hòa bình dù ông “đã chấm dứt tám cuộc chiến tranh” khiến ông “không còn suy nghĩ thuần túy theo hướng hòa bình nữa”, dù khẳng định đây vẫn là yếu tố “chủ đạo” trong các quyết định của mình.
Tin nhắn được gửi chưa đầy 30 phút sau khi Thủ tướng Stoere cùng Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb kêu gọi Mỹ và châu Âu hạ nhiệt căng thẳng. Trước đó, Ủy ban Nobel Na Uy đã trao giải Nobel Hòa bình năm 2025 cho lãnh đạo đối lập Venezuela Maria Corina Machado, thay vì ông Trump – một quyết định được cho là đã khiến Tổng thống Mỹ đặc biệt không hài lòng.
Trong thông điệp gửi Na Uy, ông Trump cũng lặp lại cáo buộc rằng Đan Mạch không đủ khả năng bảo vệ Greenland trước các mối đe dọa từ Nga và Trung Quốc, đồng thời đặt câu hỏi về “quyền sở hữu” của Copenhagen đối với vùng lãnh thổ này. Ông nhấn mạnh: “Thế giới sẽ không an toàn trừ khi chúng tôi có quyền kiểm soát hoàn toàn Greenland”.
Trước các tuyên bố của Washington, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen khẳng định: “Chúng ta đang sống trong năm 2026. Có thể giao dịch với các quốc gia, nhưng không thể giao dịch con người”, nhấn mạnh chủ quyền và quyền tự quyết không phải là đối tượng mặc cả.
Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen cũng lên tiếng trên Facebook, khẳng định người dân Greenland phải được quyền quyết định tương lai của mình. “Chúng tôi sẽ không để bị gây sức ép. Chúng tôi kiên định với đối thoại, tôn trọng và luật pháp quốc tế”, ông nêu rõ.
Trong khi đó, quân đội Đan Mạch thông báo sẽ triển khai binh sĩ tới Kangerlussuaq, miền Tây Greenland, trong khuôn khổ cuộc tập trận “Arctic Endurance”, cho thấy Copenhagen đang tăng cường hiện diện quân sự nhằm khẳng định chủ quyền tại khu vực Bắc Cực.
Các nhà lãnh đạo EU dự kiến nhóm họp khẩn cấp tại Brussels (Bỉ) trong ngày 22/1 để thảo luận các phương án đối phó. Một trong các lựa chọn là tái kích hoạt gói thuế quan trị giá 93 tỷ euro đối với hàng hóa Mỹ, có thể tự động có hiệu lực từ ngày 6/2 sau khi hết thời hạn đình chỉ sáu tháng. Một phương án khác là sử dụng “Công cụ chống cưỡng ép” (Anti-Coercion Instrument – ACI), cho phép EU hạn chế tiếp cận đấu thầu công, đầu tư, hoạt động ngân hàng hoặc thương mại dịch vụ của Mỹ – lĩnh vực mà Washington đang thặng dư với EU.
EU khẳng định vẫn tiếp tục đối thoại “ở mọi cấp độ” với Mỹ, song nhấn mạnh việc sử dụng ACI không bị loại trừ.
Về phía Đức, Thủ tướng Friedrich Merz cho biết sẽ tìm cách gặp Tổng thống Trump bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tại Davos, đồng thời khẳng định Berlin không mong muốn một cuộc chiến thương mại, nhưng sẵn sàng đáp trả nếu phải đối mặt với các mức thuế “không hợp lý”.