Tương lai ngành dầu mỏ Venezuela thời hậu Tổng thống Maduro

Venezuela hiện được ước tính sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, sản lượng khai thác đã sụt giảm nghiêm trọng trong nhiều thập niên qua, do tình trạng quản lý yếu kém, thiếu đầu tư và hệ quả từ các chính sách quốc hữu hóa ngành dầu khí trong những năm 2000. Phần lớn các công ty nước ngoài khai thác dầu khí ở Venezuela đã rút lui hoặc vướng vào các tranh chấp pháp lý kéo dài.

Nay, theo các chuyên gia, ngay cả khi môi trường chính trị thay đổi, các doanh nghiệp muốn quay trở lại Venezuela vẫn phải đối mặt với hàng loạt thách thức, bao gồm vấn đề an ninh, cơ sở hạ tầng xuống cấp nghiêm trọng, những nghi vấn về tính hợp pháp của chiến dịch Mỹ bắt giữ ông Maduro cũng như nguy cơ bất ổn chính trị kéo dài.

Ông Mark Christian, Giám đốc phát triển kinh doanh của công ty tư vấn CHRIS Well Consulting, nhận định, các tập đoàn dầu khí Mỹ sẽ không quay lại Venezuela cho đến khi họ chắc chắn có thể thu hồi vốn, được bảo đảm an ninh ở mức tối thiểu và đặc biệt là khi các lệnh trừng phạt đối với quốc gia này được dỡ bỏ. Bên cạnh đó, Venezuela cũng sẽ phải cải cách khung pháp lý để cho phép các công ty dầu khí nước ngoài tham gia đầu tư với quy mô lớn hơn.

Venezuela đã quốc hữu hóa ngành dầu khí từ thập niên 1970 và đến những năm 2000 tiếp tục yêu cầu các công ty nước ngoài chuyển sang mô hình liên doanh do Tập đoàn Dầu khí quốc gia PDVSA kiểm soát. Phần lớn các doanh nghiệp, trong đó có Chevron, đã chấp nhận đàm phán và điều chỉnh hoạt động, trong khi một số khác không đạt được thỏa thuận và lựa chọn khởi kiện trọng tài quốc tế.

Nhiều rủi ro tiềm ẩn trong kịch bản phục hồi

Theo ông Thomas O’Donnell, chiến lược gia về năng lượng và địa chính trị, nếu chính quyền Mỹ có thể thúc đẩy một quá trình chuyển giao quyền lực hòa bình tại Venezuela với mức độ phản kháng thấp, thì trong khoảng 5–7 năm tới, sản lượng dầu của nước này có thể tăng mạnh nhờ việc sửa chữa hạ tầng và thu xếp các khoản đầu tư mới. Ông cho rằng dầu thô nặng của Venezuela rất phù hợp với các nhà máy lọc dầu ven Vịnh Mexico của Mỹ, đồng thời có thể pha trộn với dầu nhẹ khai thác từ công nghệ thủy lực cắt phá. Tuy nhiên, ông O’Donnell cho rằng, kịch bản này chỉ xảy ra khi “mọi thứ đều diễn ra suôn sẻ”, trong khi trên thực tế có rất nhiều yếu tố có thể đi chệch hướng. 

Còn ông Francisco Monaldi, Giám đốc Chương trình Năng lượng Mỹ Latinh tại Viện Baker thuộc Đại học Rice (Houston) nhận định, Chevron sẽ là doanh nghiệp Mỹ hưởng lợi nhiều nhất nếu Venezuela mở cửa trở lại ngành dầu khí. Các công ty khác của Mỹ sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ mức độ ổn định chính trị và chờ đợi sự rõ ràng về môi trường vận hành cũng như khuôn khổ hợp đồng trước khi đưa ra quyết định đầu tư.

Venezuela, một trong những quốc gia sáng lập Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) cùng với Iran, Iraq, Kuwait và Arab Saudi, từng đạt sản lượng tới 3,5 triệu thùng/ngày vào thập niên 1970, chiếm hơn 7% sản lượng dầu toàn cầu khi đó. Tuy nhiên, sản lượng đã giảm xuống dưới 2 triệu thùng/ngày trong những năm 2010 và chỉ đạt trung bình khoảng 1,1 triệu thùng/ngày trong năm ngoái, tương đương 1% sản lượng toàn cầu.

Chevron – doanh nghiệp Mỹ duy nhất còn hoạt động tại Venezuela

Hiện nay, Chevron là tập đoàn dầu khí lớn duy nhất của Mỹ vẫn duy trì hoạt động tại Venezuela. Trong khi đó, ConocoPhillips đang theo đuổi các yêu cầu bồi thường trị giá hàng tỷ USD liên quan đến việc tiếp quản ba dự án dầu khí gần hai thập niên trước, còn Exxon Mobil cũng từng vướng vào các vụ kiện trọng tài kéo dài sau khi rút khỏi Venezuela.

Theo ông Monaldi, ConocoPhillips có thể là doanh nghiệp đặc biệt quan tâm đến việc quay trở lại Venezuela, bởi tập đoàn này được cho là đang bị nợ hơn 10 tỷ USD và khả năng thu hồi khoản tiền này là rất thấp nếu không tái tham gia hoạt động tại nước này. Exxon Mobil cũng có thể cân nhắc quay lại, dù số tiền tranh chấp thấp hơn.

Theo Reuters, người phát ngôn của ConocoPhillips cho biết, công ty đang theo dõi sát diễn biến tại Venezuela và những tác động tiềm tàng đối với nguồn cung và sự ổn định năng lượng toàn cầu, song nhấn mạnh rằng còn quá sớm để suy đoán về bất kỳ hoạt động đầu tư nào trong tương lai.

Chevron hiện xuất khẩu khoảng 150.000 thùng dầu/ngày từ Venezuela sang khu vực Vịnh Mexico của Mỹ và đã phải điều chỉnh hoạt động một cách thận trọng để duy trì sự hiện diện tại quốc gia này trong bối cảnh chính sách của chính quyền Trump. Tổng Giám đốc điều hành Mike Wirth cho biết ông đã trao đổi với chính quyền Mỹ về tầm quan trọng của việc duy trì sự hiện diện của các doanh nghiệp Mỹ tại Venezuela qua nhiều chu kỳ chính trị.

Tập đoàn này, có lịch sử hoạt động tại Venezuela hơn 100 năm, khẳng định đang tập trung bảo đảm an toàn cho nhân viên và bảo vệ tính toàn vẹn của tài sản, đồng thời tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật hiện hành.

Tác động hạn chế đến thị trường dầu mỏ toàn cầu

Theo ông Ed Hirs, chuyên gia năng lượng tại Đại học Houston, những diễn biến mới tại Venezuela hiện chưa tạo ra tác động đáng kể đối với giá dầu và xăng tại Mỹ, do phần lớn sản lượng dầu của Venezuela hiện nay vẫn được xuất khẩu sang Cuba và Trung Quốc. Ông cũng cho rằng lịch sử đã cho thấy nhiều trường hợp Mỹ can thiệp vào các quốc gia giàu dầu mỏ nhưng không mang lại lợi ích thực chất cho các doanh nghiệp Mỹ.

Trong bối cảnh đó, dù có thể xuất hiện một số kỳ vọng ngắn hạn nếu Mỹ khôi phục dòng chảy dầu thô Venezuela sang khu vực Vịnh Mexico, thực tế hiện nay cho thấy điều này vẫn chưa xảy ra, khi số lượng tàu chở dầu rời Venezuela trong thời gian gần đây vẫn ở mức rất hạn chế.