Vai trò của Nam toàn cầu trong cuộc đấu tranh giữa trật tự cũ và mới

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, các quốc gia Nam toàn cầu phần lớn đóng vai trò bên lề trong trật tự quốc tế, phụ thuộc nhiều vào các cơ chế do phương Tây thiết lập. Thế nhưng, sự bất mãn với vai trò “phụ thuộc” này đã âm ỉ từ lâu và giờ đây trở thành động lực chính để các quốc gia Nam toàn cầu vươn lên. Sự phát triển vượt bậc của nhóm BRICS không chỉ là một tín hiệu mà còn là minh chứng rõ ràng về khả năng tự tổ chức và định hình tầm nhìn chung giữa các quốc gia này. Họ không chỉ dừng lại ở việc củng cố liên minh kinh tế mà còn mạnh dạn thách thức các cấu trúc quyền lực quốc tế lâu đời thông qua các công cụ pháp lý như Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) và Tòa án Công lý quốc tế (ICJ).

Đáng chú ý, những sáng kiến đột phá như giao dịch phi USD đã mở ra một lối đi mới cho thương mại quốc tế, giảm bớt sự phụ thuộc vào hệ thống tài chính phương Tây. Hơn nữa, các quốc gia Nam toàn cầu còn chứng minh khả năng tổ chức và đoàn kết thông qua việc tích cực sử dụng các diễn đàn đa phương, từ Liên hợp quốc (LHQ) tới các tổ chức khu vực. Những sự kiện lớn trong năm 2024 như xung đột Ukraine, khủng hoảng Gaza và sự không đáp ứng được kỳ vọng của LHQ trong việc giải quyết các vấn đề cấp bách, đã chỉ ra những giới hạn nghiêm trọng của các thiết chế do phương Tây lãnh đạo. Trong bối cảnh đó, việc BRICS mở rộng và thu hút thêm các quốc gia như Ai Cập, Argentina, Iran đã đánh dấu một bước tiến lớn trong việc gia tăng ảnh hưởng của Nam toàn cầu, không chỉ ở khía cạnh kinh tế mà còn trong chính trị và ngoại giao.

Trước làn sóng thay đổi, phương Tây đã phải đối phó một cách quyết liệt nhằm duy trì ảnh hưởng của mình trong bối cảnh thế giới ngày càng phức tạp. Tuy nhiên, phản ứng này đã gây ra nhiều tranh cãi và đặt ra những câu hỏi lớn về sự thích nghi của các cường quốc phương Tây trước những thay đổi địa chính trị toàn cầu.

Tại châu Âu, Pháp và Đức được xem là những đại diện tiêu biểu cho xu hướng nghiêng về chủ nghĩa chuyên chế, với nỗ lực duy trì vai trò trung gian trong các vấn đề quốc tế nhưng đồng thời phải đối mặt với áp lực nội bộ ngày càng gia tăng từ các phong trào dân túy. Trong khi đó, Italy nổi lên như một điểm nóng chính trị, với các làn sóng bảo thủ cực hữu gây ra sự bất ổn và làm giảm vai trò tích cực của quốc gia này trên trường quốc tế. Tại Mỹ, việc ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng đã khơi dậy nhiều kỳ vọng về một bước ngoặt trong chính sách đối ngoại, đặc biệt trong các cuộc đàm phán hòa bình.

Tuy nhiên, cùng với đó là nguy cơ gia tăng căng thẳng, đặc biệt là ở các khu vực nhạy cảm như Trung Đông. Mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Đông, vốn đã phức tạp, nay lại đứng trước những thử thách mới, đặc biệt trong vấn đề Iran. Các biện pháp trừng phạt kinh tế và chiến lược đối đầu của Washington với Tehran không chỉ làm leo thang căng thẳng khu vực mà còn thúc đẩy sự can thiệp mạnh mẽ hơn từ các cường quốc khác như Nga và Trung Quốc, khiến cục diện trở nên khó lường hơn bao giờ hết.

Trong bức tranh toàn cảnh này, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng nhờ vị trí địa chính trị đặc thù và chính sách đối ngoại khéo léo. Với lịch sử đấu tranh kiên cường và kinh nghiệm trong việc ứng xử với các cường quốc, Việt Nam không chỉ có khả năng đóng vai trò cầu nối giữa phương Tây và Nam toàn cầu mà còn khẳng định vị thế như một nhà lãnh đạo khu vực trong việc định hình trật tự quốc tế mới. Sự tham gia tích cực của Việt Nam vào các cơ chế đa phương như ASEAN, Hội đồng Bảo an LHQ, và các tổ chức quốc tế khác đã chứng minh năng lực điều phối và giải quyết các vấn đề toàn cầu. Việt Nam có thể tận dụng vị thế của mình để tổ chức các hội nghị quốc tế mang tính chiến lược, từ đó thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và gắn kết lợi ích giữa các bên.

Thêm vào đó, Việt Nam cũng đang nổi lên như một trung tâm của các sáng kiến khu vực, đóng vai trò khởi xướng các dự án hợp tác về an ninh, kinh tế và môi trường. Với chính sách ngoại giao đa phương, hòa bình và chủ động, Việt Nam không chỉ đại diện cho lợi ích của các quốc gia nhỏ và vừa mà còn góp phần vào việc định hình một trật tự quốc tế công bằng hơn, nơi mà mọi quốc gia, bất kể quy mô, đều được đối xử bình đẳng và tôn trọng.

Năm 2025 sẽ chứng kiến những chuyển biến sâu sắc trong trật tự quốc tế khi những căng thẳng giữa các trật tự cũ và mới ngày càng gia tăng. Nam toàn cầu, với sự trỗi dậy mạnh mẽ, không chỉ tiếp tục thách thức địa vị phương Tây mà còn từng bước định hình lại luật chơi trên trường quốc tế. Trong bối cảnh này, vai trò của Việt Nam và ASEAN trở nên đặc biệt quan trọng.

Với vị trí chiến lược và những chính sách đối ngoại linh hoạt, Việt Nam không chỉ có thể đảm nhận vai trò trung gian, mà còn trở thành nhân tố tích cực trong việc thúc đẩy đối thoại và xây dựng lòng tin giữa các bên. Việt Nam có tiềm năng dẫn dắt những sáng kiến quốc tế mới, thúc đẩy hợp tác khu vực và toàn cầu, tạo nền tảng cho một trật tự đa cực công bằng hơn. ASEAN, với các nỗ lực củng cố vị thế, cũng có thể hỗ trợ Việt Nam trong vai trò cầu nối, góp phần kiến tạo một thế giới hài hòa, nơi lợi ích của các quốc gia được tôn trọng.