Các nhà buôn Trung Quốc dâng bản đồ Hoàng Sa lên vua Gia Long năm 1817

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên TW Đảng, Chủ tịch Viện HLKHXHVN, cho biết: Cuốn “Một số tư liệu Hán Nôm về chủ quyền của Việt Nam đối với 2 quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa và các vùng biển của Việt Nam ở biển Đông” là những tư liệu có giá trị khoa học, trong đó nhiều tài liệu gốc lần đầu tiên công bố, là căn cứ lịch sử và pháp lý khẳng định chủ quyền, cũng như cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền của Việt Nam đối với 2 quần đảo này và các vùng biển của Việt Nam ở biển Đông.

PGS. TS Trịnh Khắc Mạnh, nguyên Viện trưởng Viện NCHN,  cho hay: Trong nhiều năm, Viện NCHN đã nghiên cứu đề tài thư mục Hán Nôm liên quan đến chủ quyền Hoàng Sa- Trường Sa và tập hợp được một khối tư liệu trên 3.000 trang. Các tư liệu này có thứ đã dịch ra tiếng Việt, có tư liệu lần đầu tiên được Viện cho công bố nguyên gốc, đều thể hiện nhất quán sự quản lý của Việt Nam trong lịch sử đối với Hoàng Sa - Trường Sa.

PGS. TS Trịnh Khắc Mạnh nhấn mạnh: Cuốn Đại Nam thực lục (đã được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới từ năm 2009) đã ghi lại một điều hết sức quan trọng: “Thuyền buôn Ma Cao (Trung Quốc) đậu tại Đà Nẵng đem bản đồ Hoàng Sa dâng trình vua Gia Long năm 1817 và được vua thưởng 20 lạng bạc” Điều đặc biệt ở đây là, tàu thuyền của Ma Cao nhà Thanh đã đem dâng trình vua Gia Long tấm bản đồ Hoàng Sa, mà không trình bản quốc, đã cho thấy, trong quan niệm và nhận thức của người Trung Quốc từ khi đó, quần đảo Hoàng Sa đã là của Đại Nam, do đó họ phải dâng vua Đại Nam, nhà nước đang quản lý quần đảo này.

PGS. TS Trịnh Khắc Mạnh giới thiệu các bản đồ cổ khẳng định chủ quyền của Việt Nam với Hoàng Sa - Trường Sa.

Các tư liệu Hán Nôm như Đại Nam Nhất thống chí, Đại Nam thực lục, các Châu bản triều Nguyễn… cũng cho thấy, hằng năm Nhà nước Việt Nam cử người ra Hoàng Sa để khảo sát và vẽ bản đồ. Các chúa Nguyễn và vua triều Nguyễn đều sai người thăm dò khảo sát, vẽ bản đồ cắm mốc chủ quyền ở Hoàng Sa - Trường Sa, cho xây miếu, lập bia, trồng rau ở ngoài đảo và cư dân Việt Nam sinh sống ở đó từ thế kỷ XVII: Năm Gia Long thứ 14 (1815), vua Gia Long đã “sai đội Hoàng Sa là bọn Phạm Quang Ảnh ra Hoàng Sa thăm dò đo đạc thủy trình”. Thời vua Minh Mệnh, việc thăm dò và khảo sát đo đạc Hoàng Sa được Nhà nước tiến hành thường xuyên hơn, qui mô rộng lớn hơn: “tháng Giêng, mùa xuân năm Bính Thân còn cho cắm mốc để khẳng định chủ quyền quốc gia”… Ngày 1/7 năm Mậu Tuất niên hiệu Minh Mệnh thứ 19 (1839), viên ngoại lang Bộ Công là Đỗ Mậu Thưởng vâng mệnh đi thực hiện công vụ ở Hoàng Sa trở về đem bản đồ dâng trình”. Với hàng loạt tư liệu lịch sử có thể thấy, từ thế kỷ XVII, Nhà nước phong kiến Việt Nam đã khẳng định chủ quyền đối với Hoàng Sa - Trường Sa.

Trả lời câu hỏi của PV Báo CAND về việc trong xã hội phong kiến, nội dung về chủ quyền Việt Nam đối với Hoàng Sa - Trường Sa có trong các tác phẩm nào, PGS. TS Trịnh Khắc Mạnh cho biết: Đó là sách Khải đồng thuyết ước, do Phạm Vọng, Ngô Thế Vinh khắc in năm Tự Đức Tân Tỵ (1881), là cuốn sách dạy về các kiến thức xã hội, lịch sử, địa lý…, trong đó có bản đồ ghi Hoàng Sa thuộc chủ quyền Việt Nam. Hay cuốn Tu thân luân lý khoa, nội dung ghi về cách ứng xử giữa vua tôi, chồng vợ, bạn bè… có dẫn các gương tốt trong lịch sử Việt Nam. Phần viết về địa dư tỉnh Quảng Ngãi có ghi Hoàng Sa thuộc chủ quyền Việt Nam. Tác phẩm Đông hành thi thuyết, Mân hành tạp vịnh của Lý Văn Phức, trong tập thơ đều có bài dẫn về Vạn lý Trường Sa.

Cùng với những tài liệu trên, đến nay, Viện NCHN đã nghiên cứu được vài trăm đơn vị tài liệu Hán Nôm ghi chép về 2 quần đảo Hoàng Sa-Trường Sa, thể hiện nhất quán lập trường quan điểm của Nhà nước Việt Nam từng quản lý 2 quần đảo này nhiều thế kỷ. Đó là hàng loạt bản đồ vẽ 2 quần đảo Hoàng Sa-Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam, như Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư do nho sinh trúng thức tên là Công Đạo, họ Đỗ Bá, quê ở Bích Triều, Thanh Giang, Thanh Chương, Nghệ An soạn vẽ vào khoảng sau năm 1630, trước 1653; hay bản đồ Giáp Ngọ niên bình Nam đồ có vẽ Đại Trường Sa. Thiên hạ bản đồ lưu giữ tại Viện NCHN và Pháp, có đoạn ghi chép về bãi Cát Vàng (tức Hoàng Sa).

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, tới đây, tất cả các cơ quan báo chí của Việt Nam đều có công trình này, sau đó cuốn tư liệu quí này cũng được gửi đến tất cả các cơ quan TW và địa phương, cũng như lưu giữ ở tất cả hệ thống thư viện trên cả nước. Viện HLKHXHVN cũng chuẩn bị xuất bản công trình tư liệu quí này bằng tiếng Anh để bạn bè thế giới hiểu thêm. Bên cạnh đó, sẽ có nhiều hình thức, như tổ chức đối thoại chuyên gia, tổ chức các diễn đàn hội thảo quốc tế để đấu tranh bảo vệ chủ quyền lãnh thổ Việt Nam thông qua các chứng cứ lịch sử quan trọng. Các tài liệu nguyên gốc Hán – Nôm sẽ được gửi đến các địa chỉ cần trao đổi của Trung Quốc để thông tin về những chứng cứ lịch sử và pháp lý của Việt Nam với 2 quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa.