Chưa có phương án khắc phục tối ưu vụ "bức tử" sông Thị Vải

Nằm trong lưu vực của hệ thống sông Đồng Nai, nơi cung cấp nguồn nước chủ yếu phục vụ sản xuất, sinh hoạt cho hàng chục triệu dân TP HCM và các tỉnh lân cận. Sau hơn nửa năm kể từ ngày lực lượng chức năng của Cục cảnh sát môi trường bắt quả tang Công ty Vedan xả thải trực tiếp; Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) xác định đây là nguyên nhân chính hủy hoại môi trường nước của cả nhánh sông Thị Vải.

Để giải quyết tồn vấn đề ô nhiễm tồn lưu trên đoạn "sông chết" dài 13km này, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì xây dựng dự án khắc phục sông Thị Vải. Như vậy, sau thời gian dài bị ô nhiễm nặng, hướng xử lý, khắc phục đối với sông Thị Vải đã có.

Để chuẩn bị cho việc xây dựng đề án, một hội nghị khá quy mô gồm lãnh đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường, lãnh đạo TP HCM và các tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa  - Vũng Tàu cùng hàng trăm đại biểu đại diện cho các sở chuyên ngành của 3 địa phương và các chuyên gia, nhà khoa học cùng tham gia để tìm phương án ứng cứu sông Thị Vải.

Tại hội nghị, ông Trần Hồng Hà, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường đã phát biểu: "Hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường của Công ty Vedan và một số doanh nghiệp đã hủy hoại môi trường sinh thái sông Thị Vải. Việc làm khiến dư luận xã hội bức xúc trên đã gióng lên hồi chuông báo động về tình trạng suy thoái, ô nhiễm môi trường nghiêm trọng ở hầu hết các lưu vực sông".

Về giải pháp công trình, hai phương án được Bộ Tài nguyên và Môi trường đưa ra là: Lựa chọn chuyển điểm thải ra ngoài phạm vi 13km thuộc đoạn "sông chết" trên sông Thị Vải. Tiếp đó sẽ đào kênh chuyển nước từ sông Đồng Nai vào sông Thị Vải để pha loãng nước và đẩy ô nhiễm.

Tuy nhiên, phương án đào kênh chuyển nước từ sông Đồng Nai vào được nhiều đại biểu tham gia hội nghị và Thứ trưởng Trần Hồng Hà cùng cho rằng: "Phương án này cần phải nghiên cứu và tính toán kỹ về mặt kinh tế kỹ thuật". Bởi nguồn nước vốn đã ô nhiễm nặng từ sông Thị Vải có thể chảy ngược vào sông Đồng Nai gây lây lan ô nhiễm.

Trước mắt, để ngăn chặn và khắc phục ô nhiễm trên sông Thị Vải, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng 3 địa phương nằm dọc 2 bên sông sẽ tăng cường kiểm tra, kiểm soát để ngăn chặn các nguồn nước thải của doanh nghiệp chưa qua xử lý hoặc xử lý nhưng không đạt chuẩn thải; xây dựng hệ thống quan trắc môi trường nước tự động trên sông cũng như xây dựng tiêu chuẩn thải riêng cho sông Thị Vải.

Đối với Công ty Vedan, đến nay mặc dù doanh nghiệp này đã thực hiện gỡ bỏ hệ thống xả thải không qua xử lý; số tiền phạt khắc phục hậu quả cũng đã được ấn định ở mức trên 100 tỷ đồng. Nhưng số tiền xử phạt này cũng không thấm vào đâu so với hậu quả đã gây ra trong cả một thời gian dài, kinh phí khắc phục ô nhiễm sông Thị Vải vẫn phải lấy từ nguồn quỹ bảo vệ môi trường. Mặt khác, cho đến nay, hàng chục ngàn người dân sống 2 bên sông bị ảnh hưởng, thiệt hại nặng nề từ việc xả thải trực tiếp "khai tử" sông Thị Vải vẫn chưa có hướng giải quyết.

Đặc biệt là đối với người dân huyện Long Thành, Đồng Nai và nông dân huyện Cần Giờ, TP HCM mà sau một thời gian tạm lắng, hiện Hội Nông dân thành phố vừa thông báo: sẽ đại diện cho bà con nông dân nuôi trồng thủy sản huyện Cần Giờ bị thiệt hại từ việc ô nhiễm sông Thị Vải đứng ra khởi kiện, yêu cầu Vedan phải gánh chịu bằng cách bồi thường vật chất.

Đề án bảo vệ môi trường lưu vực sông Đồng Nai liên quan đến 12 tỉnh, thành đến năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ ra quyết định phê duyệt tháng 12/2007. Ngay trong quý 1 năm 2009 này, một Ủy ban Bảo vệ môi trường lưu vực sông Đồng Nai gồm đại diện Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng lãnh đạo các địa phương liên quan sẽ được thành lập.

Trong đó, vấn đề được ưu tiên hàng đầu trong năm 2009 là triển khai ngay các biện pháp ngăn ngừa doanh nghiệp xả thải gây ô nhiễm nguồn nước sông Đồng Nai, đặc biệt là sông Thị Vải. Như vậy, về phía các cơ quan quản lý chuyên ngành và chính quyền địa phương, bài học về quản lý môi trường lỏng lẻo phải trả giá quá đắt đã tạm khép lại.

Việc đòi quyền lợi cho những người dân bị thiệt hại do ô nhiễm nguồn nước sông Thị Vải sẽ còn tiếp tục được phân định tại tòa án… Nhưng phương án khắc phục tối ưu những gì đã gây ra "khai tử" sông Thị Vải đến nay vẫn còn đang… bàn thảo