Công dân và quyền có nơi ở hợp pháp

Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định “Công dân có quyền có nơi ở hợp pháp (Điều 22), “Mọi người có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở…” (Điều 32) và Nhà nước phải “có chính sách phát triển nhà ở, tạo điều kiện để mọi người có chỗ ở” (Điều 59). Quyền có nơi ở hợp pháp của công dân theo quy định của Hiến pháp 2013 được hiểu ở những góc độ dưới đây:

a, Quyền có nơi ở hợp pháp là quyền cơ bản của công dân

Nhà ở và quyền có nhà ở hợp pháp là một trong những yếu tố phản ánh bản chất của xã hội. Nhà ở là tài sản quan trọng, có liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống kinh tế - xã hội như quy hoạch, đất đai, tài chính, đầu tư,… và có liên quan đến nhiều chủ thể khác nhau như chính quyền, doanh nghiệp, công dân.

Vấn đề nhà ở luôn được coi là vấn đề quan trọng, đặc biệt đối với con người Việt Nam, bởi tư tưởng “an cư lạc nghiệp” đã ăn sâu, bén rễ trong suy nghĩ từ ngàn đời nay. Việc hiến định về quyền có nơi ở hợp pháp trong Hiến pháp 2013 thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước ta trong việc thực hiện chính sách an sinh xã hội, nhằm giải quyết chỗ ở ổn định của người dân, bảo đảm được khả năng tái tạo sức lao động của họ cũng như sự phát triển của thế hệ trẻ, thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế, văn hóa, xã hội.

Theo đó, Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm quyền có nơi ở của công dân và cần phải coi đây là yếu tố cần thiết để phát triển con người một cách toàn diện, đồng thời là nhân tố quyết định để phát triển nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Điểm lưu ý ở đây là, quyền có nơi ở hợp pháp của công dân đã được hiến định, song quyền này không phải là sự yêu cầu Nhà nước xây dựng nhà ở cho toàn bộ người dân hay Nhà nước có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ nhà ở cho tất cả các công dân.

Quyền có nơi ở hợp pháp của công dân theo quy định tại Điều 22 Hiến pháp 2013 là sự ghi nhận và khẳng định trong văn bản có hiệu lực pháp lý cao nhất quyền cơ bản của công dân thuộc nhóm quyền về kinh tế, khẳng định sự bất khả xâm phạm về chỗ ở của công dân và quy định trách nhiệm của Nhà nước trong việc tạo môi trường, điều kiện, khung pháp lý thuận lợi cùng các giải pháp phù hợp để mọi người dân và các tổ chức, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia tích cực cùng Nhà nước phát triển và thực hiện chính sách về nhà ở.

b, Nhà nước phải có chính sách phát triển nhà ở, tạo điều kiện để mọi người có chỗ ở (Điều 59 Hiến pháp 2013)

Chính sách về nhà ở của các quốc gia trên thế giới hiện nay được phân chia thành hai loại cơ bản, đó là: nhà ở là quyền cơ bản của con người, Nhà nước phải có trách nhiệm phân phối nhà ở tới mọi người dân và nhà ở là một hàng hóa mà các thành phần kinh tế có thể tham gia cung cấp. Tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể của mình mà các quốc gia lựa chọn chính sách phù hợp, hoặc sử dụng kết hợp cả hai chính sách. Việt Nam là một trong những quốc gia sử dụng chính sách tổng hợp từ cả hai chính sách trên.

Theo Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Đại hội lần thứ XI của Đảng và theo quy định tại Điều 59 Hiến pháp 2013 thì Nhà nước phải có chính sách để phát triển mạnh nhà ở cho nhân dân, tạo điều kiện để mọi người có chỗ ở, nhất là cho các đối tượng chính sách và người thu nhập thấp. Điều này có nghĩa là Nhà nước, một mặt tạo môi trường thuận lợi để phát triển nhà ở nhằm đáp ứng các nhu cầu về nhà ở của người dân theo cơ chế thị trường; đồng thời, quan tâm phát triển nhà ở xã hội, có sự hỗ trợ của Nhà nước để phục vụ các đối tượng chính sách xã hội, người nghèo, người thu nhập thấp có khó khăn về nhà ở trên nguyên tắc việc phát triển nhà ở là trách nhiệm của Nhà nước, của xã hội và của người dân. Chính sách về phát triển nhà ở phải được thể hiện trong quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, phải tuân thủ quy hoạch, chương trình và kế hoạch phát triển nhà ở trong từng giai đoạn của mỗi địa phương, bảo đảm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực cho phát triển nhà ở, khắc phục tình trạng lệch pha cung-cầu trong phát triển nhà ở.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần chú ý phát triển đa dạng và hài hòa các loại hình nhà ở bao gồm nhà ở chung cư, nhà ở riêng lẻ; nhà ở để bán, cho thuê, cho thuê mua phù hợp với nhu cầu, khả năng chi trả của từng nhóm đối tượng trong xã hội. Và, cùng với việc tăng cường sự quản lý thống nhất củaTtrung ương phải đi đôi với phân cấp và nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, bảo đảm công khai, minh bạch trong phát triển và quản lý sử dụng nhà ở. Đồng thời, Nhà nước phải có cơ chế, chính sách khuyến khích cụ thể và đủ mạnh để đầu tư xây dựng nhà ở xã hội để cho thuê, đặc biệt là tại các đô thị lớn có nhu cầu cao về nhà ở để đáp ứng các điều kiện và khả năng chi trả của người dân.

Một điểm cần chú ý nữa về quyền có nơi ở hợp pháp là, tại Điều 18 Hiến pháp 2013 quy định: “Người Việt Nam định cư ở nước ngoài là một bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam”. Theo đó, Nhà nước cần có chính sách để mở rộng đối tượng và điều kiện người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài được mua và sở hữu nhà ở tại Việt Nam để huy động các nguồn lực về vốn, công nghệ, kinh nghiệm… phục vụ cho phát triển đất nước.

Tóm lại, quyền có nơi ở hợp pháp của công dân là một trong quy định quan trọng của Hiến pháp 2013, góp phần thực hiện đường lối của Đảng và Nhà nước đề ra, phù hợp với quan điểm, đường lối phát triển kinh tế - xã hội của Đảng, Nhà nước, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội gắn với nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế