Để xảy ra lãng phí, trách nhiệm thuộc về người đứng đầu

Lãng phí không kém tham nhũng

Trước tình hình người dân đang rất bức xúc về nạn tham nhũng đang diễn ra, đa số các đại biểu cho rằng tình trạng lãng phí bây giờ cũng chẳng kém gì nạn tham nhũng. “Lãng phí không kém tham nhũng, cả về thời gian và nhân lực”, đại biểu Huỳnh Thế Kỷ (Ninh Thuận) đánh giá. Vậy nhưng, xây dựng một hành lang pháp lý người đứng đầu và công chức, chế tài vẫn chưa được quan tâm đúng mức nên gọi là “Luật Phòng, chống lãng phí”.

Đại biểu nói về tính bức xúc của tình trạng lãng phí: “Tham nhũng có con người cụ thể, quy ra bao nhiêu tiền rõ ràng, tiếp đó là điều tra, truy tố, xét xử. Lãng phí không dễ phát hiện”. Đại biểu đề nghị, trong luật phòng, chống lãng phí khẳng định nhiều năm qua các quy định của Đảng, Nhà nước thể hiện quyết tâm rất cao trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Nhiều địa phương đã cụ thể hóa những quy chế mang tính bắt buộc như lễ hội. Đối chiếu với thực tế, lãng phí còn rất lớn. Có đại biểu cho rằng, có hội nghị triệu tập cả nước về họp mà chỉ có 1/2 ngày hoặc 1 ngày.         

Vì sao lại không hội nghị trực tuyến, đại biểu đặt câu hỏi. Như vậy tính ra lãng phí quá trời, nếu tiết kiệm thì đã xây dựng bao nhà tình nghĩa cho các gia đình chính sách… Bây giờ đang “hội chứng” ngày truyền thống, ngày lễ, Festival… Tuy nhiên, tôn vinh lịch sử, quảng bá hình ảnh đất nước nhưng làm sao phải tiết kiệm, lãng phí không thể quy ra tiền được. Nhiều đại biểu lo lắng, nếu tổ chức, cá nhân không thực hành tiết kiệm thì xử lý ra sao, cần phải để luật khả thi trong cuộc sống. Lãng phí đang trở thành vấn nạn, chi tiêu công bừa bãi.

Có đại biểu xót xa: “Nếu cộng lại các khoản lãng phí thì mang phục vụ an sinh xã hội được rất nhiều. Tiết kiệm chống lãng phí là quốc sách hàng đầu, cần phải quyết liệt hơn, xử lý những trường hợp đầu tư công, đi xe công lãng phí”. Lãng phí đang bức xúc không kém tham nhũng gây ra. Vậy nhưng, nhiều hành vi lãng phí tài sản của nhân dân không được đề cập trong dự luật. “Các trường nâng cấp từ cao đẳng lên đại học, cung cầu không đúng dẫn tới gây lãng phí tiền bạc, thời gian của nhà nước và nhân dân thì phải đền bù”, đại biểu Ngô Thị Minh (Quảng Ninh) nêu ví dụ. Bà Minh đề nghị Chính phủ sớm xem xét vấn đề này, phải quy hoạch vùng miền, đáp ứng chất lượng cao về nguồn nhân lực. Muốn vậy, phải tuân thủ chi tiết cấp có thẩm quyền phê duyệt. Lãng phí còn diễn ra ở lĩnh vực tư vấn cấp phép đầu tư xây dựng khu đô thị mới, cấp phép xây dựng mã ngành, mã nghề… còn rất lãng phí. Nhiều đại biểu đồng tình và đề nghị cấp có thẩm quyền phê duyệt phải thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng để tăng trách nhiệm. Lãng phí còn đang diễn ra ở tình trạng khai thác tài nguyên bừa bãi, bộ máy cồng kềnh kém hiệu quả, không ít người “sáng cắp ô đi, tối cắp ô về” ở khu vực cơ quan nhà nước. Sự lãng phí về thời gian còn thể hiện bất nhất trong việc hằng năm đưa cán bộ đi đào tạo nước ngoài… Lãng phí lớn như vậy nhưng vẫn còn quy trách nhiệm chung chung.

Các đại biểu tại phiên thảo luận.

Người đứng đầu phải bồi thường

“Phải công khai trong thực hành tiết kiệm nguồn lực thuộc ngân sách nhà nước, công khai hiệu quả để đánh giá việc thực hành chống lãng phí. Cần phải quy trách nhiệm người đứng đầu, phải bồi thường khi lãng phí. Nếu gây hậu quả nghiêm trọng phải truy cứu trách nhiệm hình sự”, đại biểu Nguyễn Minh Lâm (Long An) nói.

Đa số các đại biểu tán thành quan điểm phải quy trách nhiệm người đứng đầu. Phải xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu tiết kiệm, xây dựng giải pháp như dự luật là chưa đủ (khoản 1, điều 8). Về xử lý trách nhiệm người đứng đầu cũng chưa bao quát hết phạm vi điều chỉnh. Sự lãng phí trong lao động của cán bộ công chức còn chung chung. Nếu chỉ thống kê hiệu quả lao động hàng năm mà đánh giá kết quả được giao là chưa thỏa đáng. Ví dụ như chuyện hàng năm đưa cán bộ đi đào tạo còn chồng chéo, không đúng yêu cầu, nhưng người đứng đầu không quan tâm tới sự lãng phí đó ra sao.

“Cần bổ sung trách nhiệm cụ thể, chỉ người đứng đầu mới có thể gây thiệt hại lãng phí lớn ở các lĩnh vực”, đại biểu Trần Hồng Thắm (Cần Thơ) nói. Nhiều đại biểu cho rằng trách nhiệm người đứng đầu trong dự luật vẫn chưa được làm rõ. Lãng phí là đưa ra quyết định không hiệu quả, nhiều công trình xây dựng lãng phí, đầu tư công trình yếu kém, nhiều máy móc mua về không ai sử dụng… Vì thế, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về quyết định đưa ra đã làm thất thoát tiền của nhân dân. Họ phải giải trình và trách nhiệm cá nhân thuộc phạm vi họ xử lý.

“Trách nhiệm của người đứng đầu giải trình trước cơ quan chức năng còn chung chung, chưa có chế tài cụ thể”, đại biểu Điều KRứ (Đắk Nông) băn khoăn về chế tài xử lý trong dự luật. Phạm vi điều chỉnh trong sử dụng ngân sách Nhà nước, sử dụng tài nguyên, doanh nghiệp Nhà nước… còn người dân chỉ quy định có tác động lớn đến nguồn lực xã hội. Có một thực tế, không thuộc về ai là vấn đề quy hoạch, đầu tư xây dựng khu đô thị, dân cư đang rất gây lãng phí, gây nợ xấu cho ngân hàng, hậu quả kép cho xã hội. Quy định 6 lĩnh vực, 4 hình thức công khai (theo dự luật) nhưng thực tế người lãng phí, tham nhũng, người đứng đầu chọn hình thức ít công khai nhất. Có đại biểu đề nghị, người đứng đầu phải có trách nhiệm công khai những vấn đề không phải “mật” lên trang thông tin điện tử.

Phải bảo vệ người cung cấp thông tin

“Thông tin phát hiện lãng phí còn quy định chung chung, qua các phương tiện thông tin đại chúng mà chưa được điều chỉnh trong luật”, đại biểu Lù Thị Lừu (Lào Cai) nói. Và, phải có biện pháp bảo vệ người cung cấp thông tin lãng phí, từng lĩnh vực có hành vi lãng phí khác nhau nhưng chưa được quy định cụ thể. Như nguồn trái phiếu trong đầu tư xây dựng cơ bản, cần nghiên cứu hành vi lãng phí trong xây dựng cơ bản. Hiện nay, tại địa bàn khu dân cư cũng đang rất lãng phí trong ma chay, cưới hỏi. Nhiều đại biểu cho rằng, công chức phải gương mẫu thực hiện để làm gương. Nếu bị phát hiện lãng phí quá mức sẽ bị xử lý. Theo đánh giá, báo chí có vai trò quan trọng trong việc giám sát lãng phí. Thời gian qua nhiều vụ tiêu cực chủ yếu do báo chí khui ra.

Cần phải bắt đúng bệnh thì mới chữa được bệnh, đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (Quảng Bình) nêu quan điểm. Để bảo vệ người cung cấp thông tin, vậy ai là người bảo vệ. Cần cụ thể thế nào là lãng phí, bao nhiêu thì xử lý, có chế tài cụ thể. Việc giám sát của cơ quan báo chí là rất tốt, như vấn đề lễ hội, vệ sinh an toàn thực phẩm…  đã có tiếng nói rất hiệu quả. Trong khi nhiều lĩnh vực cơ quan quản lý không phát hiện được mà báo chí đã phát hiện phanh phui ra. Một số đại biểu đề nghị, cần có mục các cơ quan báo chí có trách nhiệm giám sát thực hành chống lãng phí. “Chẳng ai quy định người đứng đầu đi gặp báo chí. Nếu không quy định rõ ràng cụ thể thì không hiệu quả”.

 Cùng ngày, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Khoa học và công nghệ sửa đổi, thảo luận dự luật thi đua, khen thưởng sửa đổi, bổ sung.