Không cần thiết phải xã hội hóa trong giám định tư pháp

Giám định tư pháp là việc người giám định tư pháp sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ để kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, giải quyết vụ việc dân sự, vụ án hành chính theo trưng cầu của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hoặc theo yêu cầu của đương sự trong vụ việc dân sự… (khoản 1, điều 1).Vậy có nên xã hội hóa công tác này?

1.Giám định là khởi đầu, không có nó thì khó khăn trong tranh tụng, cơ quan công tố, liên quan đến có tội hay không có tội, tử hình hay không tử hình, như giám định xương để xác định độ tuổi của con người, giám định AND,… Hoặc tài sản cũng vậy, giá trị tài sản là quy định khung hình phạt, nếu không có kết quả giám định tư pháp thì quá khó khăn trong giải quyết các vụ án, các vấn đề tranh chấp dân sự.

Đại biểu Nguyễn Bá Thuyền (Lâm Đồng) đã nêu vấn đề, vậy có nên xã hội hóa lĩnh vực quan trọng này. Theo ông, chỉ một số lĩnh vực thôi, còn các vụ án hình sự, vụ án kinh tế lớn thì phải có cơ quan giám định chuyên dụng, hoặc giám định tâm thần cũng vô cùng phức tạp và nan giải, cần phải có giám định cấp trên, cấp dưới để khẳng định. Đại biểu Thuyền cho rằng, nên để Công an làm, vì thành lập một trung tâm giám định tư pháp không chỉ tốn kém về vật chất mà cán bộ làm công tác này phải có trình độ chuyên sâu, bản lĩnh vững vàng, chí công vô tư... Các chiến sĩ Công an đang làm rất tốt lĩnh vực này.

Ông Nguyễn Bá Thuyền, đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng, phát biểu ý kiến.

Cũng phân tích về công tác xã hội hóa giám định tư pháp, đại biểu Nguyễn Sĩ Hội (Nghệ An) cho rằng, nếu các đương sự trong vụ án dân sự được trưng cầu cơ quan giám định tư pháp. Nếu vậy thì ai cũng yêu cầu giám định tư pháp để kéo dài vụ án, gây khó dễ cho điều tra, giải quyết vụ án. Ở Việt Nam có nhiều lĩnh vực đang xã hội hóa, trong đó có nhiều hiệu ứng tích cực và cũng nảy sinh nhiều tiêu cực vì lợi nhuận. Liệu pháp y có vì lợi nhuận không(?!) Nếu giám định cùng cấp khác nhau thì lấy kết quả nào, quá trình xét xử một vụ án sẽ rất khó khăn. “Vì vậy, nên quy định không có giám định ngoài công lập mà chỉ có trong cơ quan Nhà nước”, đại biểu khẳng định.

Đa số các đại biểu Quốc hội (QH) lo lắng, nếu có tổ chức giám định pháp y ngoài công lập thì khó tránh khỏi mục đích chạy theo lợi nhuận, như vậy kết quả giám định sẽ khó đảm bảo tính khách quan, trung thực. Bên cạnh yếu tố con người thì máy móc là công cụ rất quan trọng của lĩnh vực giám định pháp y. Vì vậy, giám định tư pháp ngoài công lập sẽ là một thách thức rất lớn. Chưa nên thành lập giám định tư pháp ngoài công lập và xã hội hóa giám định tư pháp. Vì nhu cầu không nhiều, lại đầu tư rất lớn, nên giữ nguyên như hiện nay...

2.Vị trí của giám định pháp y thuộc Phòng Kỹ thuật hình sự Công an các tỉnh, thành phố trên cả nước đã được các đại biểu QH khẳng định. “Đề nghị giữ nguyên cơ quan pháp y Công an tỉnh. Họ từng có nhiều kinh nghiệm, góp phần vào thực hiện làm rõ cơ chế hình thành dấu vết mà các tổ chức khác không thực hiện được, tích cực trong đấu tranh, phòng chống tội phạm. Giám định pháp y Công an còn có đặc thù riêng, dù đêm hay ngày, mưa hay nắng, bất kể khó khăn nào cũng vượt qua để hoàn thành nhiệm vụ bởi tính kỷ luật, tính nghiệp vụ cao không bị kẻ xấu lợi dụng…”, Đại biểu Bạch Thị Phương Thủy (Hòa Bình) nhấn mạnh. Bà cho rằng nên để pháp y trong Công an tỉnh như hiện nay là hợp lý. Nếu để tồn tại pháp y Công an và pháp y y tế song song tồn tại sẽ lấn sân nhau.

Về cơ bản đại biểu Đỗ Văn Đương (TP HCM) chưa tán thành với dự thảo, vì chưa đưa được những vấn đề giải quyết bức xúc, những “nghẽn” về giám định tư pháp hiện nay. Phải tạo ra định chế: nâng cao chất lượng hiệu quả, dấu vết, tính hợp pháp.

Đồng tình giữ nguyên pháp y trong công an tỉnh, thành phố, đại biểu Hồ Trọng Ngũ (Vĩnh Long) cho rằng, nên quan tâm đến chất lượng, không thể xã hội hóa trong giám định. Bảo vệ công lý thuộc Nhà nước, đảm bảo hoạt động hệ thống tư pháp, đầu tư công là chính. Phải hết sức thận trọng, không phải cái gì cũng xã hội hóa, không thể xóa bỏ giám định trong Công an tỉnh. Đó là những giám định viên có tinh thần trách nhiệm với xã hội, có chuyên môn sâu, có vốn về khoa học hình sự… Đa số các đại biểu QH nhất trí để nguyên giám định pháp y trong Công an tỉnh.

Theo đó, Đại tá Nguyễn Đức Chung, Phó Giám đốc Công an Hà Nội, đã có những dẫn chứng thuyết phục, thực tế 6 năm qua ngành Y tế mới có 39 trung tâm pháp y và 16 phòng giám định cấp tỉnh. Các trung tâm không có đủ số giám định viên tư pháp, nhiều trung tâm chưa có giám định viên, các trung tâm này đều không có trụ sở làm việc mà phải trưng cầu giám định pháp y rất khó khăn, nhất là ở vùng sâu vùng xa. Trong khi, cơ quan điều tra làm việc 24/24h thì giám định viên tư pháp y tế không có cơ chế trực như vậy, ắt sẽ ảnh hưởng tới tốc độ điều tra.

Đại tá Nguyễn Đức Chung nhấn mạnh, giám định viên tư pháp là nghề gian khổ, thu hút được bác sĩ làm công việc này rất khó. Đặc biệt 213 giám định viên pháp y và 96 y sĩ là trợ lý… là một khối tài sản lớn, hàng ngày mày mò tìm ra sự thật tội ác, mang lại cuộc sống bình yên và hạnh phúc cho nhân dân, tận tụy cống hiến cho Tổ quốc