Làm rõ vai trò, vị trí của Nhà nước trong ba mối quan hệ liên quan đến đất đai
Dự thảo sửa đổi Luật Đất đai lần này tại chương II mới quy định tập trung vào hai vai trò là đại diện chủ sở hữu và trách nhiệm quản lý của Nhà nước đối với đất đai. Nội dung quan trọng này đã thể chế hóa được chủ trương của Đảng yêu cầu phải xác định rõ trách nhiệm của chủ sở hữu về đất đai. Nhưng dự thảo vẫn chưa quy định rõ ràng, cụ thể khi nào Nhà nước giữ vai trò là đại diện chủ sở hữu về đất đai; khi nào giữ vị trí là cơ quan thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về đất đai và khi nào Nhà nước giữ vai trò là người sử dụng đất có các quyền và nghĩa vụ như các đối tượng khác.
Chính vì sự thiếu cụ thể này, dẫn đến quá trình thực thi luật gặp khó khăn, thậm chí bị lợi dụng gây nên các thiệt hại hoặc tranh chấp không đáng có. Bên cạnh đó, một số nội dung thuộc chương II còn trùng lắp với các quy định tại các chương khác của dự thảo sửa đổi luật, như về trách nhiệm lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; trách nhiệm thu hồi đất, trách nhiệm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản khác gắn liền với đất…chẳng hạn như các quy định tại các điều 15, điều 17…
Quy định cụ thể như thế, sẽ đảm bảo quản lý đất đai hiệu quả, giúp cho mọi đối tượng hiểu đúng và thực hiện nghiêm quy định, tránh các hành vi lợi dụng để trục lợi hoặc gây lãng phí đất đai của Nhà nước. Luật sư đề nghị cần nghiên cứu kỹ lại nội dung chương này để làm rõ vai trò, vị trí của Nhà nước trong ba mối quan hệ liên quan đến đất đai như trên. Nội dung các điều từ Điều 13 đến Điều 19 của bản dự thảo như là sự cụ thể hóa các điểm từ b đến h khoản 2 Điều 12, nhưng bản dự thảo lại bỏ qua điểm a khoản 2 Điều 12?!
Một vấn đề nữa, qua tìm hiểu chúng tôi được biết phần không nhỏ ngân sách ở các địa phương bắt nguồn từ đất đai nhằm phục vụ phát triển kinh tế-xã hội tại địa phương đó. Đây là nguồn thu rất lớn từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, thuế sử dụng đất được để lại địa phương sử dụng. Thực tế mỗi địa phương lại sử dụng nguồn thu này vào các mục đích khác nhau, và mỗi lĩnh vực lại có quy định sử dụng một phần nguồn thu từ đất đai để hoạt động nên không tập trung được nguồn lực đầu tư, đồng thời cũng không thể dùng quỹ đó tái đầu tư lại cho đất đai hay phát triển hạ tầng…
Do quy định còn thiếu cụ thể đó, dẫn đến cơ quan chức năng không kiểm soát chặt chẽ được nguồn thu từ đất để từ đó sử dụng cho hiệu quả. Điều này cũng phù hợp với yêu cầu đặt ra trong Kết luận số 22-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương, là sửa đổi Luật Đất đai lần này cần có quy định cụ thể việc điều tiết lợi nhuận tăng thêm từ đất mà không do nhà đầu tư của người sử dụng đất mang lại, nhưng dự thảo sửa đổi Luật Đất đai chưa có quy định cụ thể để thể chế hóa chủ trương đó cho phù hợp với yêu cầu hiện nay.
Đây rõ ràng là một nội dung rất mới, cần thiết phải luật hóa để thực hiện nhằm khai thác, sử dụng thật hiệu quả nguồn thu từ đất đai, tránh lãng phí, nhất là trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước rất cần nguồn vốn đầu tư như hiện nay