Luật Thi hành án hình sự có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2011

Trung tướng Cao Ngọc Oánh, Tổng cục trưởng Tổng cục VIII: Các công việc chuẩn bị đã hoàn tất

PV: Xin Trung tướng cho biết những điểm mới trong Luật THAHS?

Trung tướng Cao Ngọc Oánh: Luật THAHS có nhiều điểm mới, trong đó, nổi bật là vấn đề thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc; quản lý thống nhất các hình phạt ngoài tù, tái hoà nhập cộng đồng và vấn đề tổ chức của cơ quan quản lý thi hành án phạt tù. Theo đó, thay vì xử bắn như hiện nay, người chấp hành án tử hình sẽ bị tiêm thuốc độc.

Ngoài hình phạt tù, Luật THAHS còn quy định cụ thể về trình tự, thủ tục, thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thi hành các hình phạt: cảnh cáo; phạt tiền; cải tạo không giam giữ; trục xuất; tử hình và các hình phạt bổ sung (cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm cư trú, quản chế...).

Điểm mới nữa, đó là Luật THAHS quy định Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về THAHS trong phạm vi cả nước, Bộ Công an chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện hệ thống quản lý nhà nước về THAHS, Công an cấp xã tham mưu giúp UBND xã tổ chức thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn trong THAHS.

Ngoài những quy định nêu trên, trong vấn đề tái hoà nhập cộng đồng đối với những người mãn hạn tù, đặc xá, Luật THAHS cũng quy định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, huyện: "Chỉ đạo các cơ quan chuyên môn, UBND cấp dưới và có chính sách phù hợp để khuyến khích sự đóng góp hỗ trợ của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trong việc tạo điều kiện để người chấp hành xong án phạt tù tìm việc làm ổn định cuộc sống, học nghề, hoà nhập cộng đồng. Bộ Công an tham mưu và đề xuất Chính phủ ban hành Nghị định của Chính phủ quy định các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù".

PV: Tổng cục VIII đã chuẩn bị những gì để có thể triển khai Luật Thi hành án hình sự từ ngày 1/7/2011?

Trung tướng Cao Ngọc Oánh: Thực hiện Quyết định số 15/2011/QĐ-TTg ngày 5/1/2011 của Chính phủ về việc phê duyệt kế hoạch triển khai thi hành Luật THAHS; Chỉ thị số 03/CT-BCA về việc triển khai thi hành Luật THAHS trong CAND, Tổng cục VIII được lãnh đạo Bộ Công an giao chủ trì và phối hợp với Vụ Pháp chế soạn thảo 8 Nghị định của Chính phủ; chủ trì và phối hợp với các Bộ, ngành ban hành 18 Thông tư liên tịch; 14 Thông tư của Bộ trưởng Bộ Công an; xây dựng trình Chính phủ phê duyệt 4 đề án. Đây là những văn bản hướng dẫn chi tiết thi hành Luật THAHS.

Đến nay, việc xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết và hướng dẫn Luật THAHS đã được Tổng cục VIII, Vụ Pháp chế, các cơ quan liên quan tiến hành khẩn trương bảo đảm tiến độ và chất lượng nội dung của văn bản. Ngay sau khi Bộ Công an tổ chức tập huấn chuyên sâu Luật THAHS, Tổng cục VIII phối hợp với Vụ Pháp chế xây dựng kế hoạch và chuẩn bị tài liệu để tổ chức tập huấn chuyên sâu các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn Luật THAHS cho lãnh đạo các đơn vị trực thuộc và đến tận cán bộ, chiến sĩ trong lực lượng Công an, các đơn vị địa phương nắm vững để triển khai thực hiện.

PV: Theo mô hình tổ chức của Tổng cục VIII hiện nay, việc triển khai Luật THAHS có gặp phải khó khăn, vướng mắc gì không, thưa Trung tướng?

Trung tướng Cao Ngọc Oánh: Luật THAHS quy định rất cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan THAHS thuộc lực lượng CAND, trong đó các cơ quan quản lý THAHS thuộc Bộ Công an có nhiệm vụ chủ yếu giúp Bộ trưởng Bộ Công an thực hiện chức năng quản lý nhà nước về THAHS và trực tiếp quản lý các trại giam; cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh có nhiệm vụ chủ yếu giúp Giám đốc Công an tỉnh quản lý, chỉ đạo công tác THAHS trong phạm vi địa bàn cấp tỉnh; cơ quan THAHS Công an cấp huyện có nhiệm vụ giúp trưởng Công an cấp huyện quản lý THAHS trong phạm vi địa bàn cấp huyện.

Ngoài ra, Luật cũng quy định các trại giam là cơ quan thi hành án phạt tù có nhiệm vụ quản lý, giam giữ phạm nhân; trại tạm giam thuộc Công an cấp tỉnh là cơ quan được giao một số nhiệm vụ về THAHS trực tiếp quản lý người bị kết án tử hình và quản lý, giáo dục đối với phạm nhân chấp hành án tại trại tạm giam theo quy định của pháp luật; Công an cấp xã có nhiệm vụ tham mưu, giúp UBND cấp xã thực hiện nhiệm vụ quản lý, giám sát người chấp hành hình phạt tại cộng đồng.

Để thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ THAHS thuộc lực lượng CAND theo quy định của Luật THAHS và Nghị định 77/NĐ-CP của Chính phủ quy định tổ chức bộ máy của Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Công an đã ban hành chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của bộ máy của Phòng Cảnh sát THAHS và hỗ trợ tư pháp Công an cấp tỉnh, Tổng cục XDLL - CAND đang xây dựng văn bản hướng dẫn triển khai chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và bộ máy tổ chức của Đội Cảnh sát THAHS và hỗ trợ tư pháp thuộc Công an cấp huyện.

Công an các địa phương đã triển khai thành lập cơ quan THAHS các cấp trong địa phương mình theo sự chỉ đạo của Bộ, từng bước xây dựng lực lượng Cảnh sát THAHS và hỗ trợ tư pháp chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại đáp ứng yêu cầu THAHS theo chủ trương cải cách tư pháp trong tình hình mới.

PV: Xin cảm ơn Trung tướng!

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Anh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế: Sẽ không có vướng mắc nếu các đơn vị nắm vững về Luật

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Anh.

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Anh: Trước khi Luật THAHS được ban hành, việc thi hành các hình phạt như án treo, cải tạo không giam giữ, quản chế, cấm cư trú… được giao cho nhiều cơ quan, tổ chức khác nhau, trong đó có UBND cấp xã đảm nhiệm nên việc thi hành chưa đạt hiệu quả cao.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 63, khoản 2 Điều 74, khoản 2 Điều 83, khoản 2 Điều 90 Luật THAHS, Trưởng Công an cấp xã có trách nhiệm tham mưu, giúp UBND cấp xã tổ chức thực hiện các nhiệm vụ nêu trên… Đây là một quy định mới, rất quan trọng, nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án treo, cải tạo không giam giữ, cấm cư trú, quản chế. Quy định này đã được nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng trên cơ sở căn cứ vào khả năng về lực lượng, chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy và các điều kiện bảo đảm khác của lực lượng Công an cấp xã, đặc điểm về đối tượng quản lý, địa bàn quản lý đồng thời bảo đảm sự phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành như Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, Pháp lệnh Công an xã, khắc phục được những hạn chế, tồn tại thời gian qua, tạo cơ chế thuận lợi để thi hành có hiệu quả các hình phạt ngoài hình phạt tù, tử hình trong tình hình mới.

Đây là nhiệm vụ rất nặng nề đối với lực lượng Công an cấp xã. Vì thế, để bảo đảm cho lực lượng Công an cấp xã hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình theo quy định của Luật, hiện nay và trong thời gian tới, Bộ Công an đang củng cố tổ chức bộ máy, bổ sung biên chế, đẩy mạnh công tác đào tạo, tập huấn về nghiệp vụ nói chung, về nghiệp vụ THAHS nói riêng cho lực lượng Công an cấp xã; tăng cường trang, thiết bị, kinh phí và bảo đảm chế độ, chính sách đối với lực lượng Công an cấp xã…Với các điều kiện trên, tôi tin, lực lượng Công an cấp xã sẽ hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình.

PV: Luật THAHS quy định cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh có nhiệm vụ quản lý số phạm nhân phục vụ việc tạm giam, tạm giữ, trong khi đó cũng giao trại tạm giam có trách nhiệm trực tiếp quản lý giam giữ, giáo dục cải tạo phạm nhân chấp hành án tại trại tạm giam. Quy định này có gây chồng chéo giữa hai cơ quan này trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ hay không, thưa Thiếu tướng?

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Anh: Luật THAHS đã quy định cụ thể về hệ thống tổ chức THAHS bao gồm ba loại (cơ quan quản lý THAHS, cơ quan THAHS và cơ quan được giao một số nhiệm vụ THAHS), trong đó phân định rõ, rành mạch chức năng giữa các cơ quan.

Cơ quan THAHS Công an cấp tỉnh là cơ quan có trách nhiệm giúp Giám đốc Công an cấp tỉnh quản lý, chỉ đạo công tác THAHS trên địa bàn cấp tỉnh, trong đó có nhiệm vụ quản lý số phạm nhân phục vụ việc tạm giam, tạm giữ theo quy định của Luật THAHS như hoàn tất thủ tục, hồ sơ và danh sách người chấp hành án phạt tù để báo cáo, đề nghị cơ quan, người có thẩm quyền quyết định; đề nghị Tòa án có thẩm quyền xem xét, quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, giảm thời hạn chấp hành án phạt tù, thực hiện chế độ thống kê, báo cáo...

Trong khi đó, với chức năng, nhiệm vụ là cơ quan được giao một số nhiệm vụ THAHS, trại tạm giam có trách nhiệm trực tiếp quản lý, giam giữ, giáo dục cải tạo phạm nhân chấp hành án tại trại tạm giam như bảo đảm chế độ ăn, mặc, ở, sinh hoạt, thăm gặp thân nhân, nhận quà, chăm sóc y tế đối với phạm nhân theo quy định của Luật THAHS và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Như vậy, các quy định nêu trên của Luật là không chồng chéo, tạo cơ sở pháp lý để thực hiện tốt chức năng quản lý, chỉ đạo và trực tiếp quản lý giam giữ, giáo dục cải tạo phạm nhân chấp hành án tại trại tạm giam; tạo cơ chế phối hợp giữa hai cơ quan này trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thi hành, các cơ quan, đơn vị có liên quan cần nắm vững các quy định của Luật để thực hiện đúng, thống nhất.

PV: Khoản 1 Điều 59 Luật THAHS quy định thi hành án tử hình được thực hiện bằng tiêm thuốc độc. Vậy theo đồng chí, việc thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc có vấn đề gì quan ngại không?

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Anh: Pháp luật hiện hành quy định hình thức thi hành án tử hình bằng xử bắn. Qua thực tiễn cho thấy, bên cạnh tác dụng răn đe, phòng ngừa tội phạm cao thì hình thức này cũng đã bộc lộ một số khó khăn, bất cập... Vì vậy, việc nghiên cứu thay thế hình thức thi hành án tử hình đã được đặt ra từ nhiều năm nay và là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được ghi nhận tại các văn kiện của Đảng về chiến lược cải cách tư pháp.

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, tiếp thu có chọn lọc pháp luật và kinh nghiệm của nước ngoài, phù hợp với xu thế chung của các nước trên thế giới và điều kiện thực tiễn của Việt Nam, Luật THAHS đã quy định việc thi hành án tử hình được thực hiện bằng tiêm thuốc độc.

Với hình thức này, người bị thi hành án tử hình ít bị đau đớn, bảo đảm tử thi còn nguyên vẹn; quy trình, công nghệ sử dụng vào việc thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc cũng dễ thực hiện và điều quan trọng là khắc phục những khó khăn, bất cập trong thi hành án tử hình bằng xử bắn.

Thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc là hình thức mới nên thời gian qua, thực hiện Kế hoạch triển khai thi hành Luật THAHS ban hành kèm theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công an đã tích cực chỉ đạo các cơ quan, đơn vị có liên quan xây dựng Nghị định quy định về quy trình thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc và Đề án triển khai thực hiện hình thức thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc trình Chính phủ xem xét, ban hành.

Cùng với đó, Bộ Công an cũng chủ động chuẩn bị các điều kiện về cơ sở vật chất, trang bị, phương tiện kỹ thuật; đào tạo, tập huấn đội ngũ cán bộ; tiếp tục cử các đoàn công tác đi khảo sát, học tập kinh nghiệm nước ngoài để phục vụ tốt cho việc triển khai thực hiện.

PV: Xin cảm ơn Thiếu tướng!