Quyết định của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao có thể bị sửa đổi

Chiều 12/11, Quốc hội nghe tờ trình của Chánh án TAND tối cao Trương Hòa Bình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng Dân sự. Với quy mô và phạm vi điều chỉnh khá lớn, những sửa đổi lần này nhằm đảm bảo trình tự tố tụng dân chủ, công khai, đề cao vai trò, trách nhiệm cơ quan, tổ chức trong hoạt động tố tụng và bản án, quyết định có hiệu lực của tòa phải được thi hành…

Chánh án TAND tối cao Trương Hòa Bình đọc tờ trình sửa đổi dự luật trước Quốc hội.

Bổ sung các quy định tăng trách nhiệm đương sự

Bộ luật TTDS hiện hành không quy định hình thức văn bản đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm dẫn đến việc khiếu nại tuỳ tiện, không nêu rõ yêu cầu trong trường hợp vụ án đã giải quyết đúng pháp luật và đảm bảo quyền, lợi ích đương sự nhưng họ vẫn khiếu nại nhằm kéo dài thời gian phải thi hành bản án.

Theo báo cáo của TAND tối cao, năm 2009 phải giải quyết hơn 11 nghìn vụ đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm. Việc khiếu nại ngày một gia tăng dẫn đến tình trạng quá tải trong khi phía tòa án vẫn phải xem xét đơn theo trình tự, thủ tục chặt chẽ. Do đó, dự luật bổ sung quy định cụ thể về việc gửi văn bản đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm và các tài liệu kèm theo để đương sự có trách nhiệm với việc khiếu nại của mình. 

Dự án luật cũng bổ sung phương thức hòa giải và tự hòa giải, bổ sung việc hỏi tại tòa, thẩm quyền của toà án đối với những tranh chấp lao động mà các bên đã hòa giải nhưng không thực hiện, về sự tham gia của trợ giúp viên pháp lý trong tố tụng dân sự. 

Xử lý thế nào nếu phát hiện sai khi án hết thời hạn kháng nghị?

Một trong những vấn đề bất cập nảy sinh từ thực tiễn được đặt ra khi sửa lần này là: trường hợp bản án, quyết định hết thời hạn kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm thì mới phát hiện có sai lầm thì giải quyết thế nào?

Bộ luật TTDS hiện hành quy định: "Người có quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm chỉ được tiến hành kháng nghị trong thời hạn ba năm, kể từ ngày bản án, quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật". Trong thực tiễn, nhiều trường hợp sau 3 năm, tòa án mới nhận được đơn khiếu nại, khi đó đã hết thời hạn giải quyết. Cũng có nhiều trường hợp đương sự khiếu nại trong thời hạn 3 năm nhưng tòa án đã không giải quyết hoặc đã có giải quyết nhưng không kháng nghị cho đến khi phát hiện có sai lầm của bản án, quyết định của tòa.

Theo đó, TAND tối cao đề nghị sửa đổi theo hướng: Người có thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm được quyền kháng nghị trong thời hạn 3 năm, kể từ ngày bản án, quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật.

Trường hợp đương sự hoặc cá nhân, cơ quan, tổ chức khác đã có văn bản đề nghị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm trong thời hạn nêu trên nhưng đã hết thời hạn kháng nghị mới phát hiện vi phạm pháp luật trong bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của tòa án thì thời hạn kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm của người có thẩm quyền kháng nghị không phụ thuộc vào thời hạn 3 năm.

Quyết định của cấp cao nhất vẫn sai, có được sửa đổi?

Thực tiễn công tác giám đốc thẩm của TAND tối cao cũng đã phát hiện một số quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao có sai lầm nghiêm trọng nhưng không có cơ chế để kháng nghị và xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm vì pháp luật tố tụng hiện hành cũng chưa quy định về vấn đề xem xét lại.

Theo Chánh án Trương Hòa Bình, quá trình lấy ý kiến soạn dự án luật, nhiều quan điểm cho rằng, cần bổ sung các điều luật liên quan đến việc xem xét lại quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao khi có căn cứ giám đốc thẩm, tái thẩm.

Theo đó, Chánh án TAND tối cao, Viện trưởng Viện KSND tối cao có quyền kiến nghị Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao xem xét lại quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao có sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng pháp luật hoặc có căn cứ tái thẩm.

Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao tiến hành phiên họp xem xét kiến nghị của Chánh án TAND tối cao, Viện trưởng VKSND tối cao. Trường hợp có 2/3 thành viên Hội đồng nhất trí với kiến nghị thì ra quyết định nghiên cứu hồ sơ vụ án, báo cáo Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao xem xét.

Sau đó, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao thảo luận và ra một trong các quyết định như: Không chấp nhận kiến nghị; hủy quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao có sai lầm nghiêm trọng để giao hồ sơ vụ án giải quyết lại theo quy định của pháp luật; hủy quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm, hủy bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị và xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Tuy nhiên, cũng có ý kiến đề nghị trong trường hợp này, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao vẫn xem xét lại, nếu phát hiện quyết định đó có sai lầm nghiêm trọng thì xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo Luật Trách nhiệm bồi thường Nhà nước chứ không hủy quyết định