Đề xuất HĐND TP Hà Nội được quyết định mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gấp 2 lần quy định

Tạo cơ chế chính sách đặc thù để phát triển nhưng phải kiểm soát, tránh tiêu cực

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, sáng 8/12, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về những cơ chế, chính sách đặc thù để triển khai các dự án lớn tại địa bàn Thủ đô; dự thảo Nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị quyết 98/2023 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Hồ Chí Minh và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 136/2024/QH15 về tổ chức chính quyền đô thị và thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Đà Nẵng.

Cơ chế, chính sách đặc thù phải đúng đối tượng, đúng mục đích, tránh lợi ích nhóm

Phát biểu về những cơ chế, chính sách đặc thù để triển khai các dự án lớn tại địa bàn Thủ đô, một số đại biểu cho rằng, nhiều dự án quan trọng của Hà Nội chưa đạt được tiến độ như mong muốn do vướng mắc về thủ tục đầu tư, quy hoạch chồng chéo, công tác giải phóng mặt bằng phức tạp và cơ chế huy động nguồn lực còn hạn chế.

Cụ thể, đại biểu Nguyễn Thị Lan (đoàn Hà Nội) đánh giá cao dự thảo nghị quyết ở tính đột phá nhưng có kiểm soát chặt chẽ; đề nghị cần tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương và thành phố, nhất là với các dự án có tác động liên vùng, liên ngành. Trong quá trình thực hiện, cần quan tâm đến quyền lợi chính đáng của người dân, của tổ chức, cần công khai thông tin truyền thông sớm và đầy đủ tới người dân để tạo sự đồng thuận và chia sẻ ngay từ đầu. Cùng với đó, cần theo dõi, đánh giá thường xuyên quá trình thí điểm, kịp thời điều chỉnh những bất cập phát sinh đối với tinh thần thí điểm có kiểm soát.

Đồng thuận về việc cho phép áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn và trình Quốc hội thông qua Nghị quyết này, đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hòa) cho rằng cơ chế trong nghị quyết mang tính đột phá cao, vượt trội và có sự tác động lớn đến nhiều đối tượng trong xã hội, liên quan đến nhiều lĩnh vực quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và tái thiết Thủ đô. Tuy nhiên, để tránh chồng chéo, gây ra xung đột pháp luật, cần rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm tính nguyên tắc, chỉ quy định một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, phù hợp, thực sự cần thiết để thực hiện các dự án lớn quan trọng trên địa bàn Thủ đô thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội nhưng chưa có luật điều chỉnh hoặc khác với quy định của luật hiện hành. Các cơ chế, chính sách phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với thực tiễn nguồn lực yêu cầu phát triển của Thủ đô, bảo đảm tuân thủ các quy định của Hiến pháp năm 2013, phù hợp với cam kết điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia ký kết.

“Nếu các cơ chế, chính sách này được thực hiện đúng đối tượng, đúng mục đích, công khai, minh bạch, bảo đảm hài hòa lợi ích người dân, Nhà nước và doanh nghiệp, không để thất thoát, lãng phí, lợi ích nhóm thì sẽ là hành lang pháp lý tạo thuận lợi, tăng tính chủ động, linh hoạt cho Hà Nội từng bước giải quyết các điểm nghẽn, tạo động lực, đột phá mới cho Hà Nội triển khai các nhiệm vụ xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô trong vòng 5 năm tới” - đại biểu nhấn mạnh.

Vì vậy, đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị Chính phủ, TP Hà Nội cần rà soát, đánh giá kỹ lưỡng sự tác động của cơ chế, chính sách đối với các giai tầng xã hội và những kẽ hở có thể phát sinh tiêu cực, tham nhũng để ban hành các quy định; xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức triển khai và thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các cơ chế, chính sách. Đồng thời ban hành các trình tự, thủ tục chặt chẽ, bảo đảm kiểm soát được nguồn lực, phòng ngừa và kiểm soát được rủi ro và xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân có hành vi trục lợi cơ chế, chính sách để xảy ra tiêu cực, tham nhũng…

Cơ chế phải đủ mở, “để trong đủ thông, ngoài đủ thoáng”

Về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Hồ Chí Minh, đại biểu Hoàng Văn Cường (đoàn Hà Nội) bày tỏ đồng tình với các cơ chế đề xuất trong dự thảo Nghị quyết nhưng cho rằng những cơ chế này chưa đủ mạnh để TP Hồ Chí Minh thực sự sáng tạo, bứt phá. Vì vậy, đại biểu đưa ra ba điểm cần chỉnh sửa. Thứ nhất, cần loại bỏ toàn bộ những quy định có thể khiến các cơ chế đặc thù không thực hiện được. Ví dụ, ngay khoản đầu tiên đã nêu: HĐND thành phố được quyền sử dụng ngân sách địa phương để làm nhiều nhiệm vụ nhưng cuối cùng lại thêm cụm từ "tuân thủ theo quy định pháp luật". Nếu quy định như vậy thì các cơ chế đặc thù phía trên không còn ý nghĩa, vì cuối cùng vẫn phải làm theo quy định chung hiện hành. Trong dự thảo hiện có rất nhiều đoạn như vậy, làm giảm hiệu lực của các cơ chế mới.

Thứ hai, dự thảo Nghị quyết đang liệt kê cụ thể những việc cần phải làm và liệt kê danh sách các dự án cần ưu tiên chiến lược. Đại biểu cho rằng cách làm này sẽ phát sinh bất cập là sau khi nghị quyết được thông qua, chắc chắn sẽ xuất hiện thêm nhu cầu mới, loại hình dự án mới và khi đó lại phải xin điều chỉnh tiếp; đề nghị dự thảo nghị quyết không nên liệt kê cứng các danh mục, mà thay vào đó chỉ đưa ra nguyên tắc và tiêu chí, còn việc quyết định cụ thể giao cho HĐND thành phố, tương tự cách xây dựng nghị quyết của Hà Nội.

Đồng quan điểm, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đánh giá dự thảo nghị quyết lần này đã đưa ra nhiều quy định mở, tạo điều kiện cho cả hai thành phố được chủ động quyết định và thực hiện nhiều công việc. Tuy nhiên, ở cuối nhiều nội dung lại ghi “thực hiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành” như pháp luật về đầu tư hoặc các luật hiện hành khác. Điều này làm mất tính đặc thù, làm giảm ý nghĩa và hiệu quả của cơ chế ưu tiên.

“Thực tế, báo cáo tổng kết thực hiện Nghị quyết 98 đã chỉ ra rằng nhiều vấn đề vẫn phải xin ý kiến Trung ương do bị ràng buộc bởi quy định pháp luật hiện hành, dẫn đến mất nhiều cơ hội bứt phá và làm chậm tiến trình phát triển của thành phố” – đại biểu dẫn chứng và đề nghị cần nghiên cứu sửa đổi một cách căn bản, loại bỏ những nội dung đang tạo thành “điểm thắt” trong quá trình thực hiện Nghị quyết 98. Đặc biệt, Quốc hội đã giao nhiệm vụ hình thành trung tâm tài chính quốc tế tại địa phương này nên cơ chế phải đủ mở, “để trong đủ thông, ngoài đủ thoáng” thì mới có thể xây dựng và phát triển được và cũng cần cơ chế giám sát chặt chẽ để mọi hoạt động được kiểm soát và điều chỉnh kịp thời.

Đà Nẵng cần đột phá quy hoạch đô thị gắn với giao thông công cộng

Đối với cơ chế đặc thù cho Đà Nẵng, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng một số nội dung của Nghị quyết 136 hiện hành đang bị bó hẹp bởi chính các quy định của pháp luật chuyên ngành, khiến “tính đặc thù chưa đủ mạnh để tạo đột phá”. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là nhiều nội dung vẫn tiếp tục phải “xin ý kiến Trung ương”, trong khi mục tiêu của cơ chế đặc thù lại nhằm trao quyền tự chủ nhiều hơn cho địa phương. Từ đó, đại biểu đề nghị cần sửa đổi triệt để các điểm đang là “nút thắt thể chế”, đồng thời phải xác định rõ những nội dung nào cần vượt khác với quy định pháp luật hiện hành thì phải quy định ngay trong nghị quyết, thay vì tiếp tục dẫn chiếu sang luật chuyên ngành.

Về việc phát triển đô thị Đà Nẵng theo mô hình TOD, nhiều đại biểu cho rằng, đây là mô hình hoàn toàn phù hợp với điều kiện Đà Nẵng. Cụ thể, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (đoàn TP Hồ Chí Minh) đồng tình với đề xuất cho phép Đà Nẵng tự quyết các chỉ tiêu quy hoạch kỹ thuật tại các khu vực TOD, phát triển đa chức năng trên đất nhà ga và Depot, cũng như giữ lại 100% nguồn thu phát sinh để tái đầu tư cho đường sắt đô thị. Đây được xem là cơ chế phù hợp với thông lệ quốc tế và tạo động lực hình thành các cực tăng trưởng mới.

Tuy nhiên, đại biểu cũng cảnh báo nếu không có yêu cầu đi kèm về hạ tầng xã hội và kiểm soát dân cư, rất dễ dẫn đến phát triển nóng, tự phát. Đồng thời phải minh bạch hóa toàn bộ cơ chế đất đai và tài chính, kiểm soát chất lượng quy hoạch và tăng trách nhiệm giải trình của HĐND. Đại biểu cũng đề nghị minh bạch hoá đất đai và tài chính, kiểm soát chất lượng quy hoạch và tăng trách nhiệm giải trình của HĐND. Và chỉ khi các yếu tố này được đảm bảo, cơ chế đặc thù mới được triển khai thực chất và hiệu quả.