Không có quốc gia nào hùng cường nếu như khoa học, công nghệ yếu kém

Nghị quyết 57 giúp Việt Nam “cất cánh”

Phát biểu khai mạc phiên họp, Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ, đây là phiên họp định kỳ của Quý II, kiểm điểm những công việc, kết quả đã làm, đánh giá những tồn tại, hạn chế, những nhiệm vụ chưa đạt yêu cầu theo kế hoạch, phương hướng nhiệm vụ trong thời gian tới.

Nhấn mạnh tính chất quan trọng của phiên họp, Tổng Bí thư Tô Lâm đề nghị các thành viên Ban Chỉ đạo, Hội đồng tư vấn quốc gia đánh giá về tình hình thực hiện Nghị quyết 57 từ đầu năm đến nay, nhất là những rào cản, điểm nghẽn để thực hiện nhiệm vụ xuyên suốt trong cả năm 2025. Tiếp đó, các đại biểu xem xét, cho ý kiến đánh giá về một số chủ trương, định hướng về danh mục công nghệ chiến lược. Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: Nghị quyết 57 có vai trò đặc biệt quan trọng, không có quốc gia nào hùng cường nếu như khoa học công nghệ yếu kém.

Thông tin về cuộc đón tiếp Tổng thống Pháp và Hungary, Tổng Bí thư cho biết lãnh đạo các quốc gia trên đều rất quan tâm đến đường hướng phát triển đất nước chúng ta đặc biệt là khoa học công nghệ và muốn hợp tác với chúng ta trong lĩnh vực này.

“Tổng thống Pháp hỏi tôi rằng, công nghệ và công nghiệp thì các ngài chọn cái gì? Tôi nói chúng tôi chọn cả hai nhưng ưu tiên công nghệ, vì nếu công nghiệp không có công nghệ thì cũng không phát triển được, lạc hậu. Nhiều nước hiện đã lạc hậu, dù công nghiệp phát triển. Việt Nam chúng tôi phát triển cao, nhanh, nếu không có khoa học công nghệ thì không phát triển được. Tổng thống Pháp rất đồng tình và khẳng định sẽ đẩy mạnh hợp tác phát triển về khoa học công nghệ với Việt Nam”- Tổng Bí thư Tô Lâm thông tin.

Đánh giá đất nước Hungary cũng phát triển mạnh về khoa học công nghệ, nhiều lĩnh vực có tính dẫn dắt thế giới, Tổng Bí thư Tô Lâm cho biết, Tổng thống Hungary cũng rất quan tâm đến phát triển khoa học công nghệ của Việt Nam, đồng thời khẳng định đây là trọng tâm, trụ cột trong phát triển mối quan hệ giữa hai nước. Hungary sẵn sàng hỗ trợ giúp chúng ta trong một số lĩnh vực liên quan đến khoa học, công nghệ.

Bày tỏ trước thực trạng phát triển khoa học công nghệ trong nước, Tổng Bí thư nhấn mạnh: Phải đánh giá, kiểm tra công tác triển khai nghị quyết, đánh giá về năng lực cán bộ, trách nhiệm của những người đứng đầu trong triển khai và kết quả triển khai như thế nào. Tổng Bí thư nêu rõ, càng chậm thì càng lạc hậu và càng không đáp ứng được yêu cầu. Không có khoa học công nghệ thì không có tốc độ phát triển kinh tế trên 8% trong năm nay và sẽ không hoàn thành được nhiệm vụ của Đại hội Đảng lần thứ XIII, đồng thời sẽ không có cơ sở phát triển kinh tế hai con số trong những năm tiếp theo. Đây là vấn đề hết sức cấp bách nhưng tốc độ triển khai chưa đem lại sự hài lòng, kết quả như mong muốn.

Tổng Bí thư nêu rõ, Nghị quyết 57 không phải là khẩu hiệu chính trị mà phải là hành động thực tế, giúp Việt Nam cất cánh. Vì vậy, những nhiệm vụ phải được triển khai thường xuyên, đánh giá kịp thời. Đến thời điểm này chúng ta đã hoàn thành 103/600 nhiệm vụ. Kết quả triển khai đã có những điểm sáng tích cực, các nhiệm vụ còn lại đang thực hiện theo tiến độ, tuy nhiên trong đó có nhiều điểm nghẽn, nhiều nhiệm vụ chậm muộn, chưa hoàn thành.

“Còn khá nhiều công việc, nhiệm vụ chưa hoàn thành. Nếu tính theo lộ trình chúng ta phải hoàn thành 170 nhiệm vụ song mới chỉ hoàn thành 103 nhiệm vụ”- Tổng Bí thư đánh giá. Tổng Bí thư yêu cầu các đại biểu thẳng thắn đánh giá nguyên nhân, nhìn nhận trách nhiệm đối với những nhiệm vụ chậm muộn trong 6 tháng đầu năm. Theo Tổng Bí thư, cùng lúc phải làm rất nhiều việc mới tạo nền tảng phát triển trong giai đoạn mới, thẳng thắn đi vào những nhiệm vụ còn chậm muộn, hạn chế.

Tại phiên họp, Văn phòng Trung ương Đảng đã báo cáo kết quả 5 tháng triển khai Nghị quyết 57, đánh giá những tồn tại, hạn chế, điểm nghẽn cần tháo gỡ. Tiếp đó, đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ báo cáo tóm tắt Danh mục công nghệ chiến lược, tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội, mở ra những ngành công nghiệp mới, có tính lan tỏa, nền tảng, phù hợp với Việt Nam cũng như có tính cấp bách về an ninh, chủ quyền…

Sản xuất robot, xây dựng nhà máy không đèn, cảng không đèn

Định hướng những nội dung thảo luận tại phiên họp, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu tập trung vào đánh giá những nhiệm vụ chậm muộn, tồn tại, hạn chế, điểm nghẽn trong 7 nhóm vấn đề nêu trong báo cáo gồm: Nâng cao nhận thức, thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực, chuyển đổi số trong hệ thống chính trị, thúc đẩy chuyển đổi số trong doanh nghiệp và hợp tác quốc tế đã chính xác chưa, cần bổ sung thêm gì không, phân công trách nhiệm thế nào? Tổng Bí thư đánh giá hiện nhiều bộ, ngành địa phương còn lúng túng, hình thức trong triển khai Nghị quyết 57 cũng như việc triển khai chưa phù hợp với đặc điểm của ngành mình, địa phương mình, tính chủ động, sáng tạo, phổ quát chưa đạt được yêu cầu, chưa theo được với tiến độ.

Lấy nhiều ví dụ về tài chính, số hóa, kết nối dữ liệu, dịch vụ công, Tổng Bí thư đánh giá hiện vẫn còn nhiều bộ, ngành chưa đăng ký với Bộ Tài chính về nguồn kinh phí để phát triển khoa học công nghệ; hay như dịch vụ công trực tuyến phục vụ cho kinh doanh, sản xuất vẫn còn khoảng cách rất xa. Hiện dịch vụ công bản chất mới chỉ chuyển hình thức nộp hồ sơ bằng giấy sang điện tử.

“Các cơ quan không liên thông với nhau, vẫn phải photo, cái gốc là các cơ quan chưa có dữ liệu điện tử. Trình tự giải quyết rất vướng mắc, kéo theo nỗi khổ cho người dân. Nếu cứ để như thế này rõ ràng không đáp ứng được yêu cầu. Hay như việc xác nhận tình trạng độc thân, ly hôn…hiện nay dữ liệu vẫn phân tán, chưa có tính kết nối cao”- Tổng Bí thư đánh giá.

Qua kiểm tra 17 bộ, ngành mới có 13 bộ, ngành có báo cáo, còn lại chưa có báo cáo về công tác dữ liệu của bộ, ngành mình. Dữ liệu của 13 bộ, ngành này tốc độ vẫn rất thấp, mới chỉ đạt 18%, chưa có hiệu quả, chưa đáp ứng được yêu cầu. Nếu không có dữ liệu thì không thể thông minh được, không thể có chuyển đổi số, việc này ai làm chậm là ảnh hưởng đến quốc gia. Tổng Bí thư chỉ rõ nguyên nhân các cơ quan Nhà nước chưa có dữ liệu đầy đủ, chưa có kết nối liên thông, do vậy tạo lập dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” là rất quan trọng. Theo Tổng Bí thư, dễ nhất là chuyển từ giấy sang số mà vẫn không làm được, chứng tỏ người đứng đầu chưa quan tâm, chưa chỉ đạo ráo riết. Cần phải có giải pháp, hành động mạnh mẽ hơn nữa. Phải chuyển trạng thái người dân cung cấp, các cơ quan phải tự xác thực, chứng minh để giải quyết cho người dân.

Tổng Bí thư cũng đặt những câu hỏi: Danh mục công nghệ đã đầy đủ chưa, cần bổ sung những gì? Vấn đề tổ chức thực hiện như thế nào? khi nào chúng ta có những nhà máy sản xuất robot, “nhà máy không đèn, cảng không đèn” hoạt động suốt ngày đêm bất kể trong điều kiện thời tiết nào, có như vậy mới có năng suất lao động cao.

“Thế giới họ đã triển khai từ lâu nhưng chúng ta vẫn ước mơ, mà sao thấy xa vời quá”, Tổng Bí thư cũng yêu cầu đánh giá làm rõ hơn những chính sách về phát triển khoa học công nghệ phù hợp và rất cần với Việt Nam như năng lượng, khoa học, công nghệ biển, sinh học, vi sinh, nông nghiệp, giao thông… Nhiều bài học nhãn tiền của các quốc gia về thiếu năng lượng trong phát triển khoa học công nghệ cũng được Tổng Bí thư đề cập, lưu ý.

Dưới sự điều hành thảo luận của Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Nguyễn Duy Ngọc, đại diện lãnh đạo của Quốc hội, bộ trưởng các bộ gồm: Tài chính, Khoa học và Công nghệ, Giáo dục và Đào tạo, Tư pháp… đã đánh giá công tác tháo gỡ những nội dung liên quan đến lĩnh vực, nhiệm vụ được giao.

Phát biểu tại phiên họp, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết 57 đã có sự chuyển biến tích cực nhưng so với yêu cầu, mục tiêu, đột phá là vẫn chưa đạt.. Về thể chế, Thủ tướng đánh giá, càng làm thì thể thế càng là vướng mắc, là nút thắt, chính vì vậy tinh thần là phải quyết liệt tiếp tục rà soát thể chế. Đối với nguồn lực tài chính, Thủ tướng đề nghị huy động nguồn lực tư nhân bên cạnh nguồn lực Nhà nước, hợp tác công -tư, giao việc cụ thể cho doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân.

Thủ tướng cũng đề nghị xác định lại nhiệm vụ chi có trọng tâm, trọng điểm, bám sát vào mục tiêu đại hội, các nghị quyết Trung ương, Quốc hội, Chính phủ. Theo Thủ tướng, việc tổ chức thực hiện vẫn là khâu yếu, phải quyết liệt, định hướng từ trên xuống, các cấp các ngành triển khai quyết liệt, quyết tâm cao, dứt điểm, rất rõ nhiệm vụ, trách nhiệm và kết quả; tăng cường đôn đốc, kiểm tra liên quan đến các nghị quyết của Bộ Chính trị, của Trung ương; kịp thời động viên, khen thưởng, nhân rộng cách làm hay, ý tưởng tốt; xử lý nghiêm những ai không làm, không thực hiện, “ai không làm được thì thay”…

Về danh mục công nghệ chiến lược quốc gia, Thủ tướng lưu ý phải vừa mang tính trước mắt, lâu dài, chiến lược, giải quyết công nghệ lõi. Thủ tướng đánh giá công nghệ lõi lớn nhất hiện nay là AI. Muốn có AI của mình phải có dữ liệu của mình, vừa phải xây dựng, hội nhập, chia sẻ, cũng như cần có công nghệ phát triển văn hóa, giải trí, sản xuất dược phẩm, đất hiếm,…

Phát biểu kết luận phiên họp, Tổng Bí thư Tô Lâm đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết 57 có sự chuyển biến nhưng vẫn chưa tạo được sự đột phá sôi động, vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế, điểm nghẽn. Nếu không tập trung giải quyết sẽ không tạo ra những kết quả, trở thành nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển của đất nước trong thời gian tới.

Theo Tổng Bí thư, điểm nghẽn lớn nhất vẫn là thể chế, cơ chế quản lý đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ, thủ tục hành chính vẫn rườm rà, cần nhanh chóng khắc phục nếu không sẽ bỏ lỡ những cơ hội, làm lãng phí nguồn lực đầu tư của Nhà nước, giảm hấp dẫn trong đầu tư của doanh nghiệp, người dân… Theo Tổng Bí thư, thế giới đi rất nhanh, họ không chờ ta và chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận còn rất nhiều hạn chế, điểm nghẽn, bất cập từ chính sách, các bền tảng dữ liệu, công nghệ dùng chung, chuyển đổi số, quản lý Nhà nước, nguồn nhân lực…

Đánh giá kinh nghiệm của các quốc gia đi đầu về khoa học, công nghệ, Tổng Bí thư khẳng định, tiếp nhận đầu tư nhưng nếu chúng ta cứ nhận công nghệ lạc hậu thì sẽ trở thành bãi rác công nghệ của thế giới; do đó phải có công nghệ lõi, độc lập tự chủ, nền kinh tế không bị phụ thuộc vào vốn và công nghệ; nếu bị phụ thuộc vào vốn, công nghệ thì sẽ không thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình, có lỗi với nhân dân.

Về nhiệm vụ 6 tháng cuối năm, Tổng Bí thư nhấn mạnh đến công tác lãnh đạo chỉ đạo cần hoàn thành tháo gỡ những điểm nghẽn, nhiệm vụ chưa hoàn thành của các bộ, ngành, địa phương. Thường trực Ban Chỉ đạo tiếp tục đánh giá những tồn tại, hạn chế, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng cơ quan, tổ chức, nhất là người đứng đầu, xem xét xử lý trách nhiệm của người đứng đầu khi không hoàn thành nhiệm vụ mà không có lý do chính đáng; người đứng đầu cơ quan đơn vị địa phương phải cụ thể hóa Nghị quyết 57 phù hợp với đặc điểm của cơ quan, đơn vị, địa phương mình, bố trí nguồn lực phù hợp, hiệu quả.

Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kiến thức kỹ năng, công nghệ, đổi mới sáng tạo, khoa học, chuyển đổi số trong toàn hệ thống chính trị; bố trí hợp lý cán bộ, tỷ lệ cán bộ khoa học công nghệ trong cơ quan, đơn vị; đẩy mạnh tuyên truyền Nghị quyết 57, biểu dương, nhân rộng kết quả; Ủy Ban Kiểm tra Trung ương kịp thời kiểm tra, chấn chỉnh hoạt động thực hiện các nghị quyết trong đó có Nghị quyết 57…

Về hoàn thiện thể chế, chính sách, Tổng Bí thư yêu cầu các bộ, ngành phải nhanh chóng hoàn thành những dự thảo luật có liên quan, đảm bảo tháo gỡ những điểm nghẽn, tạo xung lực mới phát triển Nghị quyết 57; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực hiện “3 nhà”, khu công nghệ cao; thành lập những quỹ đầu tư về khoa học công nghệ, chuyển đổi số; phát triển hạ tầng, công nghệ; tăng cường bảo mật, mã hóa trong công tác quản lý, xử lý hồ sơ; phát triển các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm chiến lược, có cơ chế khuyến khích các tổ chức, cá nhân phát triển trong lĩnh vực này; cập nhật chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo…

Về danh mục công nghệ chiến lược, Tổng Bí thư yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương hoàn thành danh mục, bám sát các chiến lược quốc gia, tư duy đột phá, đảm bảo tính tự chủ, tự cường…; cần lựa chọn những danh mục để các doanh nghiệp tiên phong thực hiện; lấy nhân tài là yếu tố quyết định,

Tổng Bí thư yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong đó triển khai thu hút các chuyên gia giỏi, đào tạo các cấp về nguồn nhân lực chất lượng cao, chiến lược, công nghệ then chốt…; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ trong tất cả các cơ quan; đẩy mạnh xây dựng và triển khai cổng dịch vụ công quốc gia; tái cấu trúc, quy trình các thủ tục, hồ sơ trực tuyến để phục vụ nhân dân, doanh nghiệp.

Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong doanh nghiệp, đây là nhiệm vụ hết sức quan trọng; giao doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ với những công trình trọng điểm quốc gia; xây dựng sàn giao dịch công nghệ quốc gia; ban hành giải pháp tăng tỷ lệ nội địa hóa đối với những sản phẩm về khoa học, công nghệ; thúc đẩy hợp tác quốc tế, thu hút nguồn lực, công nghệ; thu hút nguồn nhân lực trong và ngoài nước cống hiến, làm việc tại Việt Nam …