Bài 1: Vai trò chân kiềng chống trụ nền kinh tế

Nhiều doanh nghiệp tư nhân đã phát triển lớn mạnh, khẳng định thương hiệu và vươn ra thị trường khu vực, thế giới. Tuy nhiên, kinh tế tư nhân hiện vẫn đối mặt với nhiều rào cản kìm hãm sự phát triển, chưa bứt phá về quy mô và năng lực cạnh tranh, chưa đáp ứng được yêu cầu, kỳ vọng là lực lượng nòng cốt của kinh tế đất nước. Nghị quyết 68 ra đời, nhấn mạnh kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, đang thổi một làn gió mới, tiếp thêm động lực để kinh tế tư nhân phát triển.

Từ "con cá lá rau" đến giấc mơ cất cánh

Kinh tế tư nhân xuất hiện từ năm 1986, khi Đảng ta bắt đầu công khai thừa nhận thành phần kinh tế tư nhân, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc đổi mới tư duy kinh tế. Và giờ, gần 40 năm, kinh tế tư nhân mới thực sự được cởi trói khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân vào 23/4/2025. Lúc này, kinh tế tư nhân mới thực sự được coi trọng. Nhìn lại vai trò của kinh tế tư nhân trong toàn bộ nền kinh tế, mới thấy giật mình bởi doanh nghiệp nhà nước luôn mang tầm cỡ "vĩ mô", FDI thì mang chiếc áo "ngoại", trong khi đó, chỉ cần nhìn xung quanh, kinh tế tư nhân hiện diện khắp nơi trong đời sống.

Trong cấu phần của kinh tế tư nhân, có một phần được gọi là "kinh tế vỉa hè". Đây là nền kinh tế rất đặc thù của Việt Nam, nó thuộc về kinh tế phi chính thức. Tuy nhiên, dù không có tư cách pháp nhân hay không đăng ký kinh doanh, nhưng nó là nền kinh tế tiện lợi nhất đối với người tiêu dùng. Chỉ cần ra khỏi cửa, mọi tiện ích từ đồ ăn thức uống đến áo quần, đồ gia dụng, hoá mỹ phẩm… đều được cung cấp từ nền kinh tế vỉa hè này. Với đặc thù văn hoá Việt Nam, đây là một cấu phần rất quan trọng. Theo số liệu thống kê, cả nước hiện có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh, tạo ra khoảng 8-9 triệu việc làm. Trong đó, số lượng hộ kinh doanh có địa điểm kinh doanh cố định, kinh doanh thường xuyên là 2,03 triệu hộ.

Trong khối kinh tế tư nhân, nếu như "kinh tế vỉa hè" là kinh tế "bình dân" kiểu con cá lá rau, thì có một cấu phần cực kỳ quan trọng, tạo nên giá trị thương hiệu, là mũi nhọn đưa đất nước phát triển với những cái tên cực kỳ đình đám.

Năm 2007, sự ra đời của Công ty Cổ phần hàng không Vietjet, được thành lập bởi 3 cổ đông chính là: Tập đoàn T&C, HDBank và Sovico Holdings với tổng số vốn ban đầu là 600 tỷ đồng. Với việc xác định sứ mệnh tạo lập, tập đoàn của nữ tỷ phú Phương Thảo đã hiện thực hoá giấc mơ bay của hàng triệu khách hàng thu nhập thấp. Chưa kể, Vietjet đã mở mới 20 đường bay quốc tế và quốc nội, nâng tổng số đường bay lên 145 đường bay, trong đó 101 đường bay quốc tế và 44 đường bay quốc nội. Vietjet là hãng hàng không đầu tiên có đường bay kết nối Việt Nam với 5 thành phố lớn nhất của Australia, khai thác nhiều đường bay nhất giữa Việt Nam và Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản…

Không những phục vụ được người dân, mà việc hãng hàng không giá rẻ ra đời đã tạo ra một thế cạnh tranh với hãng hàng không quốc doanh, giúp cho dịch vụ và giá vé của hãng hàng không nhà nước cũng "mềm" hơn. Với việc phục vụ hàng trăm triệu lượt khách, Vietjet đã khẳng định vai trò ngang ngửa của kinh tế tư nhân với doanh nghiệp nhà nước.

Chưa kể, vươn lên từ khối kinh tế tư nhân, nữ tỷ phú Phương Thảo đã giúp bản đồ tỷ phú thế giới ghi thêm một biểu tượng cờ đỏ sao vàng. Đặc biệt, hình ảnh bà Thảo tháp tùng cùng với lãnh đạo Đảng và nhà nước sang thăm và làm việc với các nước đối tác lớn, ký các hợp đồng mua bán may bay hàng trăm triệu USD đã chứng mình bản lĩnh và tầm vóc của người Việt Nam trên trường quốc tế.

Không chỉ mỗi bà Thảo, trong danh sách những tỷ phú Việt Nam, các doanh nhân là người sáng lập, xây dựng thương hiệu doanh nghiệp tư nhân với hành chục cái tên đã khẳng định vị thế, tầm vóc của doanh nghiệp Việt. Thương hiệu xe ôtô Vinfast của Tập đoàn Vingroup với những lô xe được nội địa hoá tới 70% xuất khẩu vào những nước lớn trên thế giới, là "nôi" của xe hơi như Mỹ, Đức… không chỉ là niềm tự hào, niềm kiêu hãnh mà còn là bản lĩnh của người Việt Nam. 

Vươn ra thế giới, nhưng trong nước, doanh nghiệp Việt cũng đang từng bước củng cố niềm tin và ý thức xây dựng đóng góp, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Cách đây 13 năm, doanh nhân Thái Hương khi bắt đầu bắt tay vào lĩnh vực sữa, bà đã từng tuyên bố "tôi không có đối thủ". Câu nói được cho là ngạo mạn này được nữ doanh nhân này giải thích là lúc đó, bà tìm một hướng phát triển mới cho thị trường sữa: sữa tươi sạch.

"Với con đường sữa tươi sạch, TH không đi một mình mà tiên phong và dẫn dắt các doanh nghiệp khác cùng đi. Sự vào cuộc của Tập đoàn TH đã thúc đẩy ngành chăn nuôi bò sữa và chế biến sữa tươi tại Việt Nam, làm thay đổi bản chất ngành sữa. Từ chỗ tỷ lệ sữa tươi chỉ chiếm 8% tổng lượng sữa nước vào năm 2008 khi TH gia nhập thị trường, đến nay tỷ lệ này đã là 62%. Sữa bột pha lại từ 92% giảm xuống chỉ còn chưa đến 40%. Bình quân lượng sữa tươi mà mỗi người dân sử dụng tăng từ 8-12 lít/đầu người vào thời điểm 2008 nay đã tăng lên 25 lít/người. Vậy thì, con đường này không chỉ một mình TH mà nhiều hãng khác cùng đi", bà Thái Hương nhấn mạnh. Kể lại câu chuyện này để cho thấy, không chỉ tiên phong, doanh nhân Thái Hương đang khẳng định vai trò dẫn dắt của kinh tế tư nhân.

Không chỉ dừng lại nội địa, thương hiệu của các doanh nghiệp tư nhân mà còn lan tỏa ra cả nước ngoài. Theo danh sách 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á năm 2024 của Forture, Việt Nam có 70 doanh nghiệp góp mặt, với những tên tuổi như Vingroup (đứng thứ 45 trong danh sách), Hòa Phát (76), Thế giới di động (77), VPBank (91), Masan (110), Techcombank (114), Sacombank (134), SHB (137) Vinamilk (144)…

Khẳng định tầm vóc đất nước

Với vai trò của mình, doanh nghiệp tư nhân đã cùng với doanh nghiệp nhà nước, khối doanh nghiệp FDI tạo thành thế chân kiềng chống đỡ cả nền kinh tế. Không những thế, khối kinh tế tư nhân ngày càng lớn mạnh, trở thành trụ cột, và cao hơn nữa, đây là khối kinh tế mũi nhọn với tư duy dám nghĩ dám làm, dám chấp nhận rủi ro.

Với gần một triệu doanh nghiệp, khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể, khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 51% GDP, hơn 30% ngân sách nhà nước, tạo ra hơn 40 triệu việc làm, sử dụng hơn 82% tổng số lao động trong nền kinh tế, đóng góp gần 60% vốn đầu tư toàn xã hội.

Kinh tế tư nhân góp phần giải quyết một trong những thách thức lớn của Việt Nam là tình trạng dư thừa lao động do quá trình tư nhân hóa và di cư của người lao động từ các vùng nông thôn ra thành thị. Nếu như trước đây khu vực kinh tế nhà nước tạo ra nhiều việc làm nhất thì đến năm 2016, vị trí này thuộc về khu vực kinh tế tư nhân (chưa tính tới hộ cá thể, tập thể).

Với tính chất của một nước đông dân và đang sở hữu cơ cấu vàng trong dân số, vấn đề việc làm cũng là một trong những ưu tiên hàng đầu của nước ta nhằm hạn chế tình trạng thất nghiệp và các tệ nạn xã hội khác. Rất rõ ràng, kinh tế tư nhân đang giải quyết rất tốt việc này khi tạo ra hàng triệu việc làm cho người lao động.

Bên cạnh đó, kinh tế tư nhân còn mang tới sự hiệu quả về đầu tư tài chính, đối trọng với sự thất bại hay làm việc không hiệu quả của khu vực kinh tế nhà nước. Có rất nhiều công trình chậm tiến độ, dẫn đến đội vốn cao như dự án tuyến đường sắt trên cao Cát Linh - Hà Đông đã chậm tiến độ rất nhiều năm so với dự kiến, dẫn đến đội vốn đến 10 nghìn tỷ.

Tuy nhiên, xét về các công trình của khu vực kinh tế tư nhân như tuyến đường trên cao ở đoạn đường Trường Chinh - dự án của kinh tế tư nhân là tập đoàn Vingroup, đã hoàn thiện với tiến độ rất nhanh và được đánh giá hiệu quả hơn rất nhiều so với kinh tế nhà nước.

Hiệu quả đầu tư tài chính của kinh tế tư nhân đã giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ và tạo ra thêm doanh thu cho nền kinh tế. Kinh tế tư nhân nâng cao tính cạnh tranh, thúc đẩy sự cạnh tranh trong các ngành nghề, giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ, cũng như khuyến khích các doanh nghiệp đổi mới và sáng tạo.

Bên cạnh đó, đầu tư tư nhân giúp phát triển các ngành nghề và lĩnh vực mới, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao và dịch vụ. Hơn nữa, các doanh nghiệp tư nhân có thể tiếp cận được các nguồn vốn tài trợ từ các tổ chức tài chính, giúp họ mở rộng quy mô hoạt động và phát triển. Ngoài ra, đầu tư tư nhân có thể góp phần vào sự phát triển bền vững, đặc biệt là trong các lĩnh vực như bảo vệ môi trường, năng lượng tái tạo và các hoạt động trách nhiệm xã hội.

Vì thế, trong bài viết "Phát triển kinh tế tư nhân - Đòn bẩy cho một Việt Nam thịnh vượng", Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định: "Kinh tế tư nhân không chỉ giúp mở rộng sản xuất, thương mại, dịch vụ mà còn góp phần quan trọng trong việc nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhiều doanh nghiệp tư nhân tăng trưởng mạnh mẽ, không chỉ làm chủ thị trường nội địa mà còn khẳng định thương hiệu Việt Nam trên thị trường quốc tế. Điều này chứng tỏ rằng, nếu có môi trường phát triển thuận lợi, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể vươn xa, cạnh tranh sòng phẳng với thế giới".