Vận động bầu cử đúng luật - phép thử đầu tiên đối với đại biểu dân cử
Bầu cử là phương thức Nhân dân trao quyền lực nhà nước. Nguyên tắc ấy được khẳng định trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và cụ thể hóa bằng Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân.
Nhưng trước khi trở thành người đại diện của Nhân dân, mỗi ứng cử viên phải đi qua một chặng đường quan trọng: vận động bầu cử. Chính ở giai đoạn này, tư cách chính trị của người đại biểu tương lai được kiểm nghiệm.
Vận động bầu cử đúng luật không chỉ là tuân thủ quy định. Đó là phép thử đầu tiên về bản lĩnh pháp quyền, về liêm chính và về trách nhiệm trước Nhân dân.
Thượng tôn pháp luật – biểu hiện của bản lĩnh chính trị
Trong Nhà nước pháp quyền, không ai được đứng trên pháp luật, kể cả người đang tìm kiếm sự ủy nhiệm của cử tri. Pháp luật quy định rõ hình thức tiếp xúc, nội dung chương trình hành động, những điều bị nghiêm cấm trong vận động bầu cử.
Tôn trọng các quy định đó không phải là sự “tuân thủ bị động” mà là biểu hiện của nhận thức rằng quyền lực chỉ có giá trị khi được hình thành bằng con đường hợp pháp.
Một người tìm cách lách luật, vận động trá hình, tận dụng vị trí công tác hoặc ảnh hưởng cá nhân để tạo lợi thế, dù chưa nắm quyền, đã cho thấy cách họ sẽ ứng xử với quyền lực khi được trao.
Phép thử đầu tiên nằm ở đây: tôn trọng luật khi chưa có quyền lực, để chứng minh mình xứng đáng khi có quyền lực.
Bình đẳng – thước đo sự công bằng trong cạnh tranh chính trị
Vận động bầu cử đúng luật bảo đảm mọi ứng cử viên đứng trên cùng một mặt bằng pháp lý. Không có đặc quyền, không có lợi thế hành chính, không có “sân sau” quyền lực.
Khi một người chấp nhận cạnh tranh trong khuôn khổ bình đẳng, họ thể hiện sự tôn trọng đối với cử tri và đối thủ. Ngược lại, nếu tìm cách biến ưu thế sẵn có thành lợi thế bầu cử thì nguyên tắc công bằng bị xâm phạm ngay từ đầu.
Đại biểu dân cử không thể được hình thành từ một cuộc cạnh tranh thiếu công bằng. Bình đẳng vì thế là điều kiện tối thiểu để bảo đảm sự lựa chọn thực chất của Nhân dân.
Minh bạch – cam kết trách nhiệm trước khi nhận ủy nhiệm
Chương trình hành động là lời cam kết chính trị. Minh bạch đòi hỏi cam kết ấy phải rõ ràng, trung thực và nằm trong phạm vi thẩm quyền của đại biểu.
Một lời hứa vượt quá chức năng không phải là tầm nhìn xa mà là sự đánh đổi niềm tin. Cử tri có quyền biết ứng cử viên sẽ làm gì và có thể làm gì theo quy định của pháp luật.
Minh bạch trong vận động bầu cử chính là nền tảng cho trách nhiệm giải trình sau này. Ai không trung thực từ đầu khó có thể trở thành người đại diện đáng tin cậy.
Liêm chính – giới hạn đạo lý của hành vi vận động
Pháp luật đặt ra những điều cấm. Liêm chính đặt ra những điều không được phép làm dù pháp luật chưa kịp liệt kê.
Không mua chuộc, không tặng quà trá hình, không công kích cá nhân, không lan truyền thông tin sai lệch, không mị dân bằng những cam kết thiếu cơ sở – đó là chuẩn mực tối thiểu của người ứng cử.
Một đại biểu dân cử trước hết phải là người biết tự giới hạn mình. Nếu mục tiêu đạt được vị trí đại diện bằng mọi giá thì chính mục tiêu ấy đã phủ nhận ý nghĩa của đại diện.
Kiểm soát quyền lực bắt đầu từ chính người tìm kiếm quyền lực
Trong lý luận Nhà nước pháp quyền, quyền lực phải được kiểm soát. Sự kiểm soát đó không chỉ diễn ra sau khi trúng cử mà bắt đầu từ quá trình vận động.
Vận động bầu cử đúng luật là cơ chế sàng lọc sớm. Nó loại bỏ những biểu hiện lệch chuẩn ngay từ đầu, bảo đảm rằng người bước vào vị trí đại diện đã vượt qua phép thử về pháp lý và đạo lý.
Quyền lực chỉ thực sự chính danh khi con đường dẫn đến quyền lực minh bạch và liêm chính.
Kết luận
Đại biểu dân cử không chỉ được đánh giá qua những phát biểu tại nghị trường mà được nhìn nhận ngay từ cách họ tham gia vận động bầu cử.
Tôn trọng pháp luật khi chưa có quyền lực, cạnh tranh bình đẳng, cam kết minh bạch và giữ gìn liêm chính – đó là những phẩm chất phải được chứng minh trước khi nhận sự ủy nhiệm của Nhân dân.
Vận động bầu cử đúng luật vì thế không chỉ là một khâu trong quy trình bầu cử. Đó là phép thử đầu tiên đối với tư cách của người đại biểu và là điểm khởi đầu của quyền lực chính danh trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân.