Bài thơ “Nhà văn cổ điển Việt Nam” của một nhà thơ Nga

07:30 08/04/2006

Tôi đọc lại bài thơ "Nhà văn cổ điển Việt Nam" của Evgheni Evtushenko (nhà thơ lớn của Nga và Liên Xô một thời) sau 34 năm nó ra đời. Bài thơ được viết ra tại Hà Nội vào năm 1972 khi cuộc chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ ở miền Bắc đã lên tới đỉnh điểm. Sự giản dị đến trong trẻo của bài thơ vẫn làm cho tôi xúc động như mới đọc lần đầu.

Giản dị bởi nó như là câu chuyện đời thường được kể lại rất chân thực, một góc nhỏ cuộc sống Việt Nam thời chiến được dọi chiếu bởi ánh sáng nhân văn muôn thuở của con người. Cái không gian nhỏ hẹp trong thơ (căn phòng) vì thế được mở rộng ra thế giới và ba nhân vật trữ tình trong tác phẩm (nhà văn Nguyễn Tuân - con mèo - tác giả) cũng mặc nhiên in dấu ấn của thời cuộc. Chiến tranh. Hiện trên "nét mặt mệt mỏi", trong tiếng "thở dài sườn sượt" của một Nguyễn Tuân từng trải "Khi trong nhà không còn lấy một món ăn gì/ Dù ông muốn phải thết khách cho lịch sự". Chiến tranh. Không ở đâu xa, nó đã được bày ra trong căn phòng nhỏ hẹp của nhà văn cổ điển Việt Nam:

Ông rót đúng một giọt Whisky vào cốc nước
Và thoải mái cười to
Trước cuộc nhậu khiêm nhường
Chỉ vẻn vẹn có một con mực nướng,
Món nhắm hạng sang trong thời buổi chiến tranh

Chiến tranh. Có trong "cơn đói" của con mèo hung "rón rén ẩn sau chai rượu" và chú ta đã quên lễ độ "dùng răng giật phắt miếng mực" ngay từ tay nhà thơ - bạn của chủ mình.

Chiến tranh. Giấu trong sự "chết lặng" của tác giả - nhà thơ khi ông tóm lấy chú mèo hư đó:

Thì ra chú mèo thật sự không trọng lượng!
Nhẹ như hạt cát nâu ấm nóng của thiên nhiên
Uốn tấm lưng cong - vành bánh xe khô đét
Trong tay tôi, nó giống như không có thật

Sự tàn khốc của chiến tranh không được phản ánh bằng đạn bom, máu lửa. Trong những năm tháng ấy, không chỉ con người phải sống thiếu thốn mòn mỏi mà đến con vật cũng phải chịu chung cảnh ngộ. Một cuộc sống bất thường tưởng như khó có thể chịu đựng được. Nhưng không! Còn có một cuộc sống khác mang đậm nét bản lĩnh Việt Nam, văn hóa Việt Nam được thể hiện qua những dòng thơ nhuần nhuyễn chất tự sự - trữ tình của nhà thơ Nga tài năng này:

Ông làm chúng tôi kinh ngạc
Khi biết nén đau ép chặt hồn mình
Với sức chịu đựng dẻo dai của một tín đồ đạo Phật
Một bên gấu quần quen đi xe đạp
Còn cái kẹp bỏ quên, dùng để cặp ống quần
Bàn tay gầy huơ huơ, như phẩy đi ngọn lửa chiến tranh
Ông điềm tĩnh nói về Bôđơle và Bạch Cư Dị

Và, ngay sau đó là lời lên án bản chất phi nghĩa của cuộc chiến tranh xâm lược do đế quốc Mỹ gây ra:

Còn có gì đểu cáng hơn
Khi bom đạn rơi vào đúng người này

Trong trường hợp này, nhà văn đã trở thành dân tộc, đã là đại diện cho cộng đồng, cho phía đối lập với chiến tranh. Đó là khát vọng hoà bình muôn thuở của Việt Nam, của nhân loại.

Bài thơ "Nhà văn cổ điển Việt Nam" có nhiều phát hiện tinh tế, mới lạ. Nguyễn Tuân trong mắt nhà thơ Nga này là "Một cậu bé ở tuổi 70/ Có nét mặt mệt mỏi của con rùa già từng trải". Một cách cảm nhận mềm mại và tinh tường chỉ có được ở những thi sĩ tài hoa. Nhưng nhiều mới mẻ và gây ấn tượng mạnh với tôi là hình ảnh con mèo. Một con mèo hung "nghễu nghện ngự trên giá sách/ Chọn tập thơ của Xanh Giôn Pecxơ làm chiếu để nằm". Trong phép so sánh - nhân hóa con mèo đó "Như nắm xơ bông vật vờ trên ngọn cây dương/ Đôi mắt nâu ngước nhìn tôi, khẩn cầu buồn bã:/ Xin Ngài rộng bụng buông tha…". Sự nhân hóa đạt hiệu quả tối ưu, gây xúc động mạnh cho người đọc. Kỳ lạ và bất ngờ quá, từ một con mèo có thật trở thành một con mèo "không có thật", "không trọng lượng" và chính cái sự "không trọng lượng" này đã tạo ra "Sức nặng khủng khiếp của vật chất". Sức nặng đó chính là sự ám ảnh khôn nguôi về chiến tranh, về một cuộc sống không có hoà bình đã, đang và sẽ là mối đe dọa lớn nhất, khủng khiếp nhất của nhân loại.

Không triết luận ồn ào, bài thơ "Nhà văn cổ điển Việt Nam" mang tầm khái quát cao về những vấn đề lớn của nhân loại. Một bài thơ viết về chiến tranh rất giản dị nhưng sẽ còn làm xúc động nhiều thế hệ bạn đọc Việt Nam. Bài thơ góp phần tôn vinh tên tuổi Evgheni Evtushenko - "nhà thơ của diễn đàn, đồng thời là nhà thơ sâu lắng của tâm hồn" như nhà thơ - dịch giả Bằng Việt nhận xét

Nguyễn Hữu Quý

Từ 24h ngày 26/3, giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh giảm mạnh theo xu hướng của giá thế giới, trong đó xăng RON95-III giảm 5.625 đồng/lít, xăng E5RON92 giảm 4.749 đồng/lít; các mặt hàng dầu giảm từ 971 đến 2.459 đồng/lít, góp phần ổn định thị trường.

Tối 26/3, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 482/QĐ-TTg về việc áp dụng mức thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay trong trường hợp cần thiết vì lợi ích quốc gia.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 26/3 thông báo tiếp tục lùi thời hạn do chính ông đặt ra liên quan đến kế hoạch tấn công hệ thống điện của Iran, viện dẫn những tiến triển trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến đang diễn ra tại quốc gia Trung Đông này.

Viện KSND tối cao vừa ban hành cáo trạng truy tố 28 bị can trong vụ án “Vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò khai thác tài nguyên”, “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”, “Buôn lậu”, “Nhận hối lộ”, “Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ”, “Trốn thuế” và “Đưa hối lộ” xảy ra tại Công ty cổ phần Tập đoàn Khoáng sản Đầu tư Hưng Thịnh (viết tắt là Tập đoàn Hưng Thịnh) và một số đơn vị liên quan.

Sau khi Báo CAND đăng tải loạt bài phản ánh, UBND tỉnh Quảng Trị và Công ty TNHH Sơn Hải Thủy điện Quảng Trị đã liên tiếp có các văn bản liên quan đến đề xuất nạo vét, tận thu khoáng sản tại Thủy điện Đakrông 4. Đáng chú ý, doanh nghiệp đề nghị rút hồ sơ để điều chỉnh lại phương án thu hồi cát; còn UBND tỉnh yêu cầu các sở, ngành liên quan rà soát toàn diện về sự cần thiết, quy mô và quy trình thực hiện trước khi xem xét, quyết định.

Chiều 26/3, Bệnh viện Đa khoa Trung ương (BVĐKTƯ) Cần Thơ cho biết các bác sĩ (BS) Khoa Nội soi vừa thực hiện kỹ thuật nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP), lấy thành công dị vật là một xương cá dài 3cm đâm xuyên dạ dày vào đường mật, gây gián đoạn dòng chảy của mật, dẫn đến viêm đường mật, đau bụng kéo dài.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文