Cách dạy nghề độc đáo của Trường Báo chí Lille, Pháp
Bài tập đầu tiên của khoá học viết tin y tế cộng đồng tại Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí của Hội Nhà báo Việt
Giảng viên Silvy là bác sĩ và cũng là nhà báo được Trường Báo chí Lille mời sang Việt Nam giảng bài về cách tuyên truyền cho người dân hiểu về biện pháp phòng chống AIDS, và sau khóa học, các học viên phải làm một bản tin về căn bệnh này.
Trước yêu cầu và thái độ kiên quyết của cô Silvy, các học viên nhìn nhau xấu hổ, nhất là các nhà báo nữ, nhưng cũng phải kéo nhau đi mua... tập thể cho đỡ ngượng.
Sau khi nghe học viên kể về sự “lúng túng, ngượng ngập” của mình khi đi mua bao cao su, chị Silvy kết luận: "Để phòng chống căn bệnh AIDS, thì phải tuyên truyền cho người dân biết cách sinh hoạt tình dục an toàn. Và biện pháp sơ đẳng nhất là dùng bao cao su. Ấy thế mà phóng viên chuyên viết về đề tài này lại không dám đi mua bao cao su. Vậy thì làm sao hiểu được tâm lý của người cần phải sử dụng bao cao su. Mà đã không hiểu thì làm sao viết đúng, viết sát thực tế...”.
Quả là một cách lý giải hết sức sinh động và rất thuyết phục cho một nguyên tắc của nghề báo: Có hiểu thì hãy viết. Cách dạy này nhằm ngăn chặn tình trạng nhà báo không hiểu biết về các lĩnh vực có tính chuyên ngành nhưng vẫn viết lấy được, nói lấy được và lại còn cao giọng phán xét...
Trên đây chỉ là một ví dụ nhỏ về cách dạy viết báo một cách khá độc đáo của Trường Báo chí
Nước Pháp có 12 trường đào tạo phóng viên thì Trường Lille là trường tư nhân danh tiếng nhất với lịch sử hơn 80 năm. Mà không chỉ nổi danh ở Pháp, Trường Lille còn là trường có tên tuổi trên thế giới và ký hợp tác giảng dạy ở 50 quốc gia. Trường Lille danh giá đến nỗi là bất cứ ai có bằng tốt nghiệp trường này đều không bao giờ sợ bị thất nghiệp.
Trường Lille chỉ dạy nghề viết báo cho người đã có bằng đại học với thời gian học lâu nhất là 2 năm. Trong 2 năm này, học viên phải lao động quần quật bằng các bài viết đủ thể loại, bằng các chương trình phát thanh, truyền hình mà học viên phải tự làm từ A đến Z. Học viên không những phải tập làm phóng viên, quay phim, đạo diễn, mà còn phải học làm biên tập, làm thư ký tòa soạn, và làm... tổng biên tập.
Trong thời gian hai năm này thì 2/3 thời gian họ phải học viết, học làm tất cả các loại hình truyền thông. Nhưng trước khi ra trường khoảng 6 tháng thì tùy theo sự lựa chọn mà học viên đi chuyên sâu và một nghề nào đó do mình chọn lựa.
Học ở trường không phải thi tốt nghiệp nhưng hầu như ngày nào, tuần nào học viên cũng phải làm bài kiểm tra. Nhà trường quan niệm rằng: Một nhà báo giỏi cũng có khi viết bài dở và một nhà báo dở cũng có khi viết được bài hay. Vì thế không thể lấy vài ba bài báo hoặc bài thi để đánh giá năng lực của một nhà báo. Cho nên thi cử là không chính xác. Với cách dạy như ở Trường Lille thì chỉ những ai có năng khiếu làm báo và có sự đam mê nghề mãnh liệt mới có thể trụ được.
Chúng tôi đến học ở Trường Lille và rất thích thú trước cách dạy nghề báo một cách tỉ mỉ, cụ thể, rất độc đáo và rất nghiêm ở đây.
Trang thiết bị cho các bộ môn truyền hình, phát thanh có đủ các loại hiện đại nhất nhưng trong thời gian học tập chính, học viên buộc phải sử dụng những thiết bị cổ lỗ sĩ đã có cách đây hàng chục năm. Tại đây học viên phải sử dụng những chiếc máy ghi âm nặng đến gần chục kilôgam và nếu có mang biếu có khi còn bị... mắng, phải dùng những chiếc máy quay phim chạy rên rỉ như người bị hen suyễn; phải dựng phim, dựng băng trên những bàn dựng sản xuất từ năm đầu thập niên 60 của thế kỷ trước. Học sinh học chuyên ảnh thì không được dùng máy điện tử, phải chui vào buồng tối pha thuốc và tráng phim, làm ảnh đen trắng. Chỉ khi nào sắp ra trường, học viên mới được làm quen với các thiết bị hiện đại.
Là trường dạy nghề báo cho nên tiêu chí của Trường Lille đề ra cho học viên là phải thành thạo về nghề, vì thế hầu hết giáo viên là những nhà báo chuyên nghiệp, có tên tuổi được trường mời giảng và không nói nhiều về lý thuyết.
Học thể loại phỏng vấn, giáo viên chỉ nói có...10 phút, sau đó “lùa” học viên lên đường. Sáng đi phỏng vấn, trưa về viết, chiều nộp bài và học viên tự nhận xét, chấm điểm bài của nhau, còn giáo viên chỉ có ý kiến mang tính định hướng, rút kinh nghiệm. Mà đã phỏng vấn ai là phải có ảnh, có bản xác nhận của người được phỏng vấn chứ không thể bịa được.
Học viết tin, giáo viên cũng chỉ giảng lý thuyết khoảng 15 phút sau đó “xua” học viên ra hè phố, đến các ngã tư, các tụ điểm công cộng và quan sát, chọn ra cái gì để viết. Có ngày học viên phải viết 4, hoặc 5 tin.
Trước khi ra trường, nếu là học báo viết, học viên được chia thành nhóm 4 hay 5 người và phải xuất bản một tờ báo. Họ phải chia nhau làm tất cả mọi việc cho tờ báo ra đời rồi sau đó sẽ có giáo viên phân tích. Mà họ phải làm không chỉ có một số báo mà ba, bốn số liền. Học viên phát thanh, truyền hình phải dựng một chương trình rồi phải vào buồng bá âm đọc nghiêm chỉnh.
Chính nhờ cách dạy nghề này mà học viên của Trường Lille có tay nghề rất điêu luyện, rất am hiểu các kỹ năng, kỹ xảo của nghề báo và chịu được áp lực của công việc.
Trường Lille có nhiều hình thức đào tạo khác nhau. Đào tạo người có bằng đại học rồi thì hai năm. Đào tạo người đã có nghề hoặc chuyên ngành khoa học mà muốn viết báo thì một năm. Có lớp lại chỉ vài ba tuần, thậm chí có lớp bồi dưỡng cho tổng biên tập chỉ... hai ngày. Dĩ nhiên, với những lớp này, học phí đắt vô cùng. Mức học phí 3.000 - 5.000 euro một tháng ở Trường
Báo giới ở Pháp cũng có tình trạng giống như Việt
Theo con số thống kê thì nước Pháp hiện nay có khoảng 36.000 phóng viên (Việt Nam có khoảng hơn 12.000), nhưng khoảng 2/3 số phóng viên đó không học viết báo mà họ chỉ đi học các lớp ngắn ngày như ở Trường Lille.
Bấy lâu nay, ta vẫn gọi làm báo chí là một nghề. Mà nghề báo không phải là nghề nói suông. Đó là một nghề cực nhọc, nghiệt ngã, rời tay viết là hết tiền. Đã là nghề thì rõ ràng đòi hỏi người thợ phải khéo tay, phải điêu luyện, phải thành thạo... Trong khi đó, chúng ta có trường báo chí, nhưng chủ yếu là lý thuyết và không ít giáo viên giảng lại chưa viết báo. Điều đó lý giải cho nguyên nhân là tại sao hầu hết sinh viên Đại học Báo chí khi về nhận công tác tại một tòa soạn nào đó, nhiều người phải học nghề... từ đầu.
Cách dạy của Trường Lille cũng đáng để chúng ta nghiên cứu, học tập lắm thay