“Đại chiến Xích Bích”

Bối cảnh phim “Đại chiến Xích Bích” xảy ra vào cuối thời nhà Hán (năm 208 sau Công Nguyên), Thừa tướng Tào Tháo lạm quyền Hán Hiến Đế phát động chiến tranh xâm chiếm hai nước Ngô - Thục. Lớn tiếng hô hào danh nghĩa nhất thống Trung Hoa nhưng thực chất dã tâm của Tào Tháo chính là tiếm ngôi hoàng đế nhà Hán. Sau khi thuyết phục được Hán Hiến Đế, Tào Tháo thân chinh đốc suất đại quân gần 100 vạn tấn công Thục quốc của chủ công Lưu Bị.

Với lực lượng hùng mạnh, đại quân Tào dễ dàng áp đảo quân số ít ỏi của Thục. Lưu Bị dẫn theo gia quyến mở đường thoát, hai tướng Quan Vũ và Trương Phi đi đoạn hậu. Tướng quân Triệu Tử Long đơn thương độc mã phá vòng vây quân Tào ở Đương Dương, hộ tống ấu chúa Lưu Thiện bình an thoát nạn.

Chiến đấu một trận oanh liệt với quân Tào, hai tướng Quan Vũ, Trương Phi liệu chừng không đương cự nổi nên cố gắng mở đường thoát. Chỉ còn dòng Trường Giang ngăn địch, các tướng hiểu rằng chẳng mấy chốc đại binh Tào sẽ đuổi kịp. Không còn lựa chọn khác, mọi người quyết định cử quân sư Gia Cát Lượng đến Đông Ngô thuyết khách, mong lập thành liên minh phá Tào.

Đặt chân đến Đông Ngô, đề nghị của vị thuyết khách gặp ngay quan điểm bất hợp tác của chủ công Tôn Quyền. May thay, nhờ có bạn thân Lỗ Túc vốn là mưu sĩ ở Đông Ngô mách bảo, Gia Cát Lượng quyết định thuyết phục đại đô đốc Chu Du liên minh chống Tào. Gia Cát ghé thăm doanh trại quân Ngô ở Xích Bích, nơi Chu Du huấn luyện đội quân cảm tử tinh nhuệ cùng với tướng quân Cam Hưng. Đêm đó, Chu Du - Gia Cát thi thố cầm nghệ và cùng nhau bàn luận việc binh.

Gia Cát Lượng cũng may mắn được gặp người thiếp của Chu đô đốc, vốn là tuyệt thế mỹ nhân Tiểu Kiều. Sau đêm ấy, Chu Du – Gia Cát đến diện kiến Tôn Quyền và trình bày quan điểm rằng kết minh Ngô – Thục chính là phương sách có lợi nhất vào thời điểm ấy. Vừa lúc đó, Tào Tháo viết thư đòi Tôn Quyền hàng phục, nghe lời ái tướng Chu Du, Ngô chủ công quyết định từ chối.

Nóng lòng chiếm Ngô, Tào Tháo cử đại tướng Hạ Hầu Uyên dẫn theo quân kỵ binh đánh trận mở màn. Trận tiến công này không nằm ngoài dự đoán của Chu Du – Gia Cát, Quận chúa Tôn Thượng Hương dẫn theo đội xạ thủ dụ địch vào bẫy. Quân Tào trúng kế phục binh thua to, nhất loạt hạ vũ khí xin hàng, Hạ Hầu Uyên bị bắt sống và được Chu Du tha mạng.

Trong trận này, chủ tướng Chu Du chiến đấu rất oai dũng và bị thương khi cố gắng cứu mạng Triệu Tử Long. Quân Đông Ngô bừng bừng hào khí thắng trận, quyết định hạ trại nơi bờ nam sông Trường Giang ở khu vực có những vách đá dựng đứng. Quân của Chu Du ít hơn nhiều, nhưng lại chiếm ưu thế về thủy chiến, Tào Tháo không thể qua sông nên đóng trại ở bờ bắc để huấn luyện quân. Ông dùng xích sắt nối thuyền lớn lại theo lối của kị binh Liên Hoàn Mã, gọi đó là "Liên hoàn chiến thuyền".

Trong khi quân lính chuẩn bị cho trận giao tranh sắp tới, Tào Tháo cao ngạo cho rằng thế trận “Liên hoàn chiến thuyền” của mình là bất khả chiến bại, ung dung ngồi uống rượu làm thơ cùng chư tướng, lại còn tổ chức trò chơi đá cầu. Quận chúa Tôn Thượng Hương, em gái của chủ công Tôn Quyền, cải dạng nam nhi trà trộn vào hàng ngũ quân Tào để do thám. Cô làm quen với chàng trai Tôn Thư Tài và được anh chọn vào chơi trong đội cầu của mình, quả là cơ hội tốt để thám thính tình hình địch quân.

Tào Tháo lúc này lâm vào thế bất lợi khi quân Ngụy vốn không quen với thổ nhưỡng miền Nam liên tiếp bị bệnh dịch nằm la liệt. Là tay gian hùng xảo quyệt, Tào Tháo tàn nhẫn ra lệnh thả xác binh lính tử nạn vì bệnh dịch xuống lòng sông Trường Giang để đầu độc nguồn nước. Và mặc dù đã nhanh chóng ứng phó, nhưng liên quân Ngô – Thục cũng bị ảnh hưởng nặng nề, đại quân xuống tinh thần không nhỏ. Trước tình hình ấy, Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi và Triệu Vân đã rời bỏ đại quân Đông Ngô trở về Thục.

Trước cảnh thiếu hụt quân cụ, Gia Cát Lượng quyết định bày ra một kế làm tiêu hao quân Tào. Đêm đến, ông cho quân tiến sát thủy trại Tào Tháo đánh trống, reo hò ầm ĩ. Đô đốc quân Tào tưởng bị phục kích nên vội hạ lệnh quân sĩ bắn tên loạn xạ về phía thuyền địch. Đến khi trời sáng, đô đốc quân Ngụy mới biết đã trúng kế “thuyền cỏ mượn tên” của Gia Cát Lượng. Hai mươi chiếc thuyền trở về cắm đầy tên của quân Tào, tính ra hơn 10 vạn.

Chu Du còn viết giả một bức mật thư tố cáo hai vị đô đốc thông đồng cho Đông Ngô “mượn tên”. Tào Tháo lập tức ra lệnh xử chém hai tướng. Trông thấy tướng quân bị xử đại hình, quân Tào hoảng sợ bỏ chạy tán loạn, vô số kẻ bị giết vì tội thông đồng với giặc. Cuối cùng, Tào Thào quyết định tổ chức tổng tấn công. Ông viết bài hịch vực dậy tinh thần chiến đấu của tướng sĩ.

Về phía liên quân Ngô – Thục, các vị chủ soái quyết định dùng trận hỏa công phá thế liên hoàn của chiến thuyền quân Tào. Trên lý thuyết thì sách lược này rất hữu dụng vì chiến thuyền của quân Tào được kết dính lại bằng xích sắt nhưng thực tế là hướng gió lúc ấy lại thổi từ bắc xuống nam về phía chiến thuyền Đông Ngô. Lúc này, Tôn Thượng Hương trở về mang theo tấm bản đồ chi tiết cách bố trại của quân Tào. Ngô – Thục căn cứ vào bản đồ ấy, quyết định mở cuộc tấn công.

Dù Chu Du hết mực can ngăn, Tiểu Kiều quyết định đến gặp Tào Tháo để thuyết phục ông ngưng chiến, hay ít nhất là tạm dừng trong một thời gian. Tào Tháo vốn say mê Tiểu Kiều từ lâu nay thực sự bị sắc đẹp của nàng mê hoặc. (Có nhiều đồn đại cho rằng mục đích Tào tấn công Đông Ngô chính là để chiếm lấy Tiểu Kiều, như câu thơ chép rằng: “Gió Đông ví phụ Châu Lang/ Một đền Đồng Tước khóa xuân hai Kiều” là vì lẽ ấy).

Gia Cát Lượng quay trở lại Đông Ngô báo tin rằng ông xem thiên văn biết được tiết Đông Chí sẽ đến vào ngày hôm sau, và hướng gió sẽ thay đổi. Gia Cát Lượng thuyết phục Chu Du quay trở lại với chiến thuật hỏa công. Quân Đông Ngô quyết định mở cuộc phản công, tập trung chiến thuyền dọc bên vách đá chờ thời cơ gió đổi hướng. Trong lúc ấy, Tiểu Kiều vẫn dùng mỹ nhân kế làm xao nhãng Tào Tháo.

Quả nhiên, hướng gió thay đổi, quân Đông Ngô nhất tề tấn công. Chiến thuyền Đông Ngô đốt lửa lao thẳng vào thế trận liên hoàn chiến thuyền của quân Tào. Không kịp trở tay, hai ngàn chiến thuyền của Tào Tháo bị thiêu rụi. Lửa cháy đỏ cả hai bên bờ sông. Trong khi đó, bộ binh Đông ngô cũng tổng tấn công phá đại trại quân tào.

Đông Ngô bất ngờ tập kích khiến quân Tào không kịp phòng bị. Nhưng đội kỵ binh thiện chiến của Tào Tháo nhanh chóng lật ngược tình thế, đẩy lùi quân Ngô về phía Trường Giang. Đúng lúc ấy, Lưu Bị dẫn quân đến hợp sức cùng quân Ngô đẩy Tào Tháo vào thế chống đỡ. Với sự trợ giúp của Triệu Vân và Tôn Quyền, Chu Du tìm được lối vào đại trại kịp cứu Tiểu Kiều đi trước khi doanh trại cháy rụi.

Tào Tháo đổi áo mão, cắt râu tháo chạy. Liên quân Ngô – Thục ca khúc khải hoàn. Thay vì đuổi cùng giết tận, Gia Cát Lượng cho rằng nên để Tào Tháo thất trận nhục nhã trở về nhận tội trước Hán Hiến Đế. Gia Cát Lượng từ biệt Chu Du và Tiểu Kiều trở về Thục. Tào Tháo thất thểu dẫn tàn quân về Bắc Ngụy…

Xây dựng được một kịch bản hoàn chỉnh cho trận đánh lừng danh Xích Bích không hề là một công việc đơn giản. Câu chuyện diễn ra vào năm 208, nhưng phải đến khi La Quán Trung thuật lại trong Tam Quốc diễn nghĩa ở thế kỷ thứ 13 thì mọi người mới biết nhiều đến Xích Bích. Và dĩ nhiên trong tiểu thuyết thì nhiều chi tiết lịch sử đã được li kì hóa để thu hút người đọc chứ không còn bám sát chính sử. Chẳng hạn, nhân vật Gia Cát Lượng, vị quân sư tài ba của Lưu Bị đã được “huyền thoại hóa” với nhiều phép thuật quỷ dị, đặc biệt là tài hô phong hoán vũ “mượn gió Đông” phá thủy quân Tào ở trận Xích Bích.

Nhưng theo chính sử, khi trận Xích Bích diễn ra thì Gia Cát Lượng chỉ mới 27 tuổi. Ông là một bậc danh túc được Lưu Bị mời về giúp sức việc quân. Ông chỉ đơn giản dùng kiến thức về tự nhiên và chiêm tinh học để dự đoán những biến đổi về thời tiết mà thôi. La Quán Trung viết Tam Quốc diễn nghĩa để ca ngợi nhà Thục Hán nên vô tình đã “thần thánh hóa” Gia Cát Lượng, biến Chu Du thành con tốt trong tay Khổng Minh. Những chuyện như "thuyền cỏ mượn tên" được các nhà sử học sau này cho là cực kỳ hoang đường; bởi vì trong đêm, thủy chiến thường dùng tên lửa tẩm dầu để bắn nhau, chỉ cần một mũi tên trúng đích là thuyền bắt lửa, ánh sáng sẽ biến nó thành mục tiêu.

Người hùng thực sự của “Đại chiến Xích Bích” chính là đại đô đốc Chu Du, một nhà quân sự tài ba, tinh thông âm luật nhưng trong tiểu thuyết lại bị mô tả như một kẻ đầu óc nông cạn, hẹp hòi, vì ghen tài với Khổng Minh mà uất ức đến chết.

Đạo diễn Ngô Vũ Sâm khi dựng phim đã quyết định bám sát theo các cứ liệu lịch sử nhưng vẫn bảo đảm giữ lại các tình tiết cao trào trong tiểu thuyết để làm hài lòng lượng độc giả đông đảo của danh tác này. “Thuyền cỏ mượn tên” chính là một chi tiết lấy từ tiểu thuyết, cách làm này đảm bảo sự quân bình giữa chính sử và dã sử trong phim.

Thứ nữa, đây là bộ phim không phải chỉ dành cho khán giả châu Á, mà mục tiêu của nó là hướng đến khán giả toàn cầu. Làm phim về Tam Quốc Chí, nhất định phải đưa vào những nhân vật như Triệu Vân, Trương Phi, đặc biệt là Quan Vũ, vị danh tướng được nhiều nước châu Á tôn xưng như hiển thánh. Nhưng khán giả phương Tây thì hơi “bối rối” khi phải làm quen với quá nhiều nhân vật có những cái tên na ná nhau như vậy.

Một vị lãnh đạo hãng phim Hollywood từng đề nghị biên kịch… gộp một số tướng quân của liên minh Ngô – Thục lại thành một người cho dễ nắm bắt. Điều này nghe ra cũng hệt như kiểu gom Roosevelt, Churchill và Galle thành một khi làm phim về Thế chiến 2 vậy.

Vì số lượng nhân vật quá nhiều, lại thêm vô số biến cố mới dẫn đến trận đánh Xích Bích, nên phác thảo kịch bản đầu tiên cực kỳ dài. Với kịch bản ấy, thật khó tưởng tượng một khán giả phương Tây có thể ngồi xem một bộ phim tiếng Hoa được chạy phụ đề suốt 4 tiếng liền. Giải pháp được chọn là khán giả châu Á sẽ được xem phiên bản Xích Bích “đầy đủ” gồm 2 phần (phần 2 sẽ được phát hành tại Việt Nam vào dịp tết 2009), trên cơ sở đó sẽ “cắt cúp” lại thành một bản phim “giản lược” gắn mác “phim hành động của Ngô Vũ Sâm” dành cho khán giả quốc tế.

Câu chuyện Xích Bích không mấy ai chưa từng biết qua, mỗi người đều có cảm nhận riêng của mình về trận chiến này. Từ năm 2004 đến 2007, đội ngũ biên kịch phim đã phải sửa đi sửa lại kịch bản đến lần thứ 10 mà đạo diễn Ngô Vũ Sâm vẫn chưa ưng ý. Ông đích thân bắt tay làm công việc khó khăn này, với sự trợ giúp của nhà biên kịch Quách Trường. Hai người cực kỳ chăm chút cho kịch bản phim, chỉnh sửa từng câu thoại trong suốt quá trình quay. Thật là một công việc không đơn giản.

Phim quy tụ dàn diễn viên ngôi sao của điện ảnh Hoa ngữ như Lương Triều Vỹ, Kim Thành Vũ, Triệu Vy, Trương Phong Nghị…