Khoảng trống
Tình cờ, tôi nhận được qua email bài báo từ một độc giả không xưng danh, viết về một bài thơ mà nhà thơ Hồng Thanh Quang, người đã tham gia chương trình thơ nhạc “Vì bình yên cuộc sống” do Báo CAND phối hợp với Ban Văn nghệ - Đài TH Việt Nam tổ chức tối 27/11, viết từ nhiều năm trước. Đọc xong thấy nao lòng và muốn được chia sẻ cùng các bạn đọc khác. Xin mời tác giả bài viết này tới toà soạn Báo CAND và chúng tôi sẽ rất hân hạnh được đón tiếp.
Người Trung Quốc có câu: "Sợ nhất là chứng nguội lạnh tâm hồn". Tâm hồn ta nếu đã nguội lạnh thì làm sao có thể sưởi ấm cho người khác, ngược lại, nếu nó không còn là chất dẫn cháy, như củi than, đã mủn thì làm có thể cháy dù ở giữa bếp lò nóng rực?
"Tình yêu như dây leo, người sẽ hết yêu nhau nếu không còn gì để bám vào nhau". Như vậy tình cảm chỉ vững khi nó luôn tạo ra điều gì đó liên đới giữa hai người. Trái lại, nó sẽ tàn lụi khi khoảng trống không được làm đầy, trở thành cái gì đó trỗng rỗng, vô nghĩa, hư vô. Trái tim không biết yêu sẽ trở thành một ngọn lửa tàn!
Tôi đã nghĩ thế khi đọc bài "Lục bát trong đêm" của nhà thơ Hồng Thanh Quang:
Anh chong lên ngọn đèn dầu
Đêm nay như thể đêm đầu thiếu em
Ánh đèn sáng hắt vào đêm
Lòng anh dồn hết phương em nghĩa gì?
Người đâu gặp gỡ làm chi
Lời thương để ngỏ đã đi để sầu
Anh nào muốn nhớ em đâu
Sao không thể viết một câu hững hờ
Ngủ, anh không dám vì lo
Lỡ em ở giữa giấc mơ không về
Lỡ buồn quá giữa cơn mê
Anh hôn không phải em thì sẽ sao?
Dầu hao, đêm cũng dần hao
Cô đơn chẳng vợi chút nào, vẫn đây
Ôi bao pho sách to dày
Không che khuất nổi thanh gầy dáng em...
Bài thơ mang một điệu buồn, không phải nỗi buồn cồn cào, trào dâng, không phải nỗi buồn cuộn sóng mà nỗi buồn âm ỉ, thăm thẳm.
Cảnh người đàn ông thiếu vợ chong lên 1 ngọn đèn dầu gợi hình ảnh cô quạnh, chòng chọc, quay ra quay vào có 1 mình. Ánh đèn dầu không thể làm cho không gian ấm lên mà càng tăng thêm nỗi cô đơn. Ánh đèn leo lắt ấy không phải là ánh đèn sum họp. Ánh đèn mồ côi hắt lên tường một bóng dáng cô độc, lặng lẽ bắt đầu cho một nỗi nhớ da diết.
"Ánh đèn sáng hắt vào đêm" đèn hướng vào đêm xóa tan bóng tối để sống có nghĩa, nhưng còn anh, "lòng anh dồn hết phương em nghĩa gì?". Bởi nghiêng hết về em nên cứ đau đáu một niềm trăn trở.
"Người đâu gặp gỡ làm chi
Lời thương để ngỏ đã đi để sầu"
Câu thơ man mác âm hưởng Kiều gợi lại mối tình Kim - Kiều. Giữa người đàn ông kia và vợ đã có chuyện gì và bây giờ lời thương chẳng còn nguyên vẹn. Người vợ ra đi để lại bao nỗi sầu cho người chồng.
"Anh nào muốn nhớ em đâu
Sao không thể viết một câu hững hờ?"
Lời giải thích ấy lại càng vụng về, càng nhấn sâu vào nỗi nhớ của anh. Nỗi nhớ ấy cứ dâng đầy, muốn lạnh lùng, muốn hững hờ với em mà không thể. Vì sao? Chỉ có một lý do là tình yêu. Hai tiếng yêu, không yêu mà ngàn đời nhân loại phải trăn trở mãi, cứ nói mãi mà sao môi vẫn còn lạ, thấy trinh nguyên như thuở ban đầu.
Nỗi nhớ dần đầy, bài thơ cũng đến đoạn cao trào, xúc động nhất.
"Ngủ, anh không dám vì lo
Lỡ em ở giữa giấc mơ không về
Lỡ buồn quá giữa cơn mê
Anh hôn không phải em thì sẽ sao?"
Mơ về người yêu là chuyện bình thường, nhưng mơ mà cũng lo lắng như anh sẽ không còn người thứ hai. Anh nghĩ về em, mơ về em. Mà giấc mơ không rành mạch bao giờ, anh sợ trong giấc mơ ấy em là người đi lạc, bất chợt anh tỉnh cơn mơ thì ai dẫn em về với anh? Lời giải thích ấy thật đáng yêu. Người đàn ông lo cho vợ ngay cả trong giấc ngủ, chung thủy với vợ ngay cả những cơn mê. Anh sợ đang buồn bã, nhớ thương, và giữa cơn mê ấy lại nhầm tưởng và hôn người con gái khác là em. Nỗi lo lắng tưởng chừng không thể có trong logic lý tính nhưng rất có thể có logic trong tình yêu. M.Johnadeu chẳng có nói những cánh cửa của con tim mà trí thông minh không tài nào mở được đó sao. Nỗi lo lắng ấy đã phát biểu một cách bồng bột nhất nhưng cũng sâu thẳm nhất về tình yêu anh dành cho vợ.
Thực tế đã trở lại trong anh khi "dầu hao, đêm cũng dần hao. Cô đơn chẳng vợi chút nào, vẫn đây". Thời gian và vật chất định lượng đã vơi dần, còn lòng người vẫn ngổn ngang, cô đơn không cách nào cạn được. Đêm dần tàn, nỗi cô đơn trải qua vẫn ngự trị trong lòng người và cả gian phòng sắp đón ánh sáng ban mai. Dường như không kìm lòng được nữa, anh đã thốt lên:
"Ôi bao pho sách to dày
Không che khuất được thanh gầy dáng em"
Lại một lần nữa tác giả lấy mối tương quan so sánh để thấy cái tròn đầy của vật chất và cái hao khuyết của lòng người. Để vùi lấp nỗi nhớ, anh cố đọc sách, cố làm việc nhưng không thể cố đánh lừa lòng mình được. Dáng thanh gầy, nhỏ nhắn của em không cách nào che lấp nổi. Trong đầu anh lúc nào cũng chỉ có em thôi, tình yêu mà nhất là tình yêu trong khắc khoải, trong cô đơn luôn có lý lẽ riêng của nó.
Cả bài thơ là nỗi nhớ trong đêm của một người chồng. Đó không còn là tình yêu bồng bột, sôi nổi của tuổi hai mươi, mà đó là tình yêu của một người đàn ông đã từng trải, nên tình yêu ấy đằm thắm, trầm lắng và sâu sắc. Bài thơ đã chớp được khoảnh khắc đắt giá nhất, thời gian ban đêm. Ban đêm rất dễ làm người ta mủi lòng, người ta khó kìm chế lòng mình nhất. Chỉ còn mình anh đối diện với bóng mình, lặng lẽ và cô độc nên nỗi nhớ càng nhiều. Tâm tư của người chồng gói gọn vào một đêm nhưng ta hiểu rằng đêm ấy cũng như bao đêm khác, đêm nào cũng nặng một nỗi thương em. Bộ mặt thật sự của trái tim con người sẽ lộ diện khi gặp phải một hoàn cảnh không như ý. Và ở đây, trong hoàn cảnh cô đơn, hơn bao giờ hết tình yêu dành cho người vợ được bộc lộ sâu sắc.
Lục bát là thể thơ dễ làm nhưng khó hay, đó là thể thơ thử thách tài năng của các nhà thơ. Hồng Thanh Quang sử dụng thể thơ giản dị, nhưng chính nét giản dị ấy lại làm cho người ta dễ cảm và hiểu tấm lòng của người trong cuộc nhất.
Bài thơ khép lại rồi mà dường như tôi vẫn thấy bóng người đàn ông cô độc bên ánh đèn. Bóng anh như khắc, như chạm vào màn đêm nỗi cô đơn