Khuất chìm điển tích

12:22 02/05/2010
Theo điều tra của Viện Hán Nôm, thì 68% tiếng Việt có nguồn gốc từ chữ Hán Nôm. Vì thế, việc tìm hiểu tiếng Việt cổ thật sự cần thiết, đặc biệt là điển tích. Anh bạn tôi nói rằng, đến thăm đền thờ Hàn Tín ở Giang Tô, Trung Quốc, nhiều người đọc được câu đối "Tồn vong nhất tri kỷ. Sinh tử lưỡng phụ nhân", cũng chỉ hiểu đại thể là: Còn mất một bạn tri kỷ. Sống chết hai người đàn bà. Bảo giải thích chữ nghĩa ra sao, thì mỗi người nói một phách, mà chẳng "phách" nào đúng với điển tích.

Vì sự hàm súc và ý tại ngôn ngoại, chỉ 10 chữ thôi, mà câu đối đã khái quát cả cuộc đời vinh nhục của Hàn Tín.

Còn mất một tri kỷ

Theo Sử ký của Tư Mã Thiên, thì Hàn Tín bị gian thần vu cáo làm phản, Lưu Bang dùng mưu của Trần Bình lấy cớ đi chơi ở đầm Vân Mộng (tỉnh Hồ Bắc ngày nay) triệu chư hầu và Hàn Tín đến hội họp, rồi bắt Hàn Tín đưa về Lạc Dương, sau tha tội, giáng xuống làm Hoài Âm Hầu.

Khi Hàn Tín bị nạn, Tiêu Hà giấu nàng hầu của Hàn Tín, lúc đó đang có mang, vào khu rừng núi phương Nam, nên sau này họ Hàn mới còn nòi giống, nhưng phải đổi là họ Vi (chữ Vi bằng một nửa chữ Hàn). Tiêu Hà là người bạn cố tri của Hàn Tín (và cùng với Trương Lương) được người đương thời gọi là Tam kiệt, biết tài Hàn Tín, nên cố công tiến cử Hàn Tín với Lưu Bang.

Nhưng cũng chính Tiêu Hà bày mưu cho Lã Hậu (vợ Lưu Bang) phao tin Lưu Bang đã đánh thắng được Trần Hy trở về, nên các quan phải đến cung Trường Lạc để chúc mừng. Hàn Tín cũng vào chầu, Lã Hậu sai võ sĩ bắt Hàn Tín chém đầu ở nhà treo chuông trong cung Trường Lạc. Vậy vế 1 của câu đối là ám chỉ Tiêu Hà, người vừa đưa Hàn Tín lên đỉnh vinh quang, lại vừa gián tiếp gây ra cái chết oan nghiệt đối với bạn mình.

Sống chết hai đàn bà

Năm Quý Dậu (1813) quan Cần Chánh điện học sỹ Nguyễn Du được triều Nguyễn cử làm Chánh sứ sang giao thiệp với nhà Thanh, có làm bài thơ "Qua sông Hoài cảm nhớ Hoài Âm Hầu" (tức Hàn Tín), trong đó có câu: "Tầm thường nhất phạn báo thiên kim" (Nghìn vàng báo đáp bữa cơm xoàng), ý muốn nhắc lại chuyện bát cơm phiếu mẫu khi xưa.

Hàn Tín khi còn ít tuổi, nhà nghèo phải đi câu cá kiếm ăn. Có bà đập sợi để dệt vải (phiếu mẫu: bà đập sợi) biết Hàn Tín đói, người xanh xao vàng vọt, gọi Hàn Tín đến sẻ cơm cho ăn suốt mấy mươi ngày. Hàn Tín cảm động nói: "Thế nào tôi cũng đền ơn bà xứng đáng". Bà lão giận, nói: "Bậc đại trượng phu mà không nuôi nổi thân mình. Tôi thương cậu nên cho cậu ăn, chứ có phải mong cậu đền ơn đâu?".

Sau này Hàn Tín theo Hán Cao Tổ (Lưu Bang) cầm quân đánh Tề thắng trận, được Lưu Bang phong làm Tề vương; đánh thắng Hạng Võ ở Cai Hạ, Hạng Võ chết, Hàn Tín được Lưu Bang phong làm Sở vương, đóng đô tại Hạ Bì. Bình định xong thiên hạ, Hàn Tín mới tìm phiếu mẫu tặng ngàn lượng vàng để đền đáp tấm lòng nhân hậu của bà.

Trong Truyện Kiều câu thơ 2347:

"Nghìn vàng gọi chút lễ thường
Mà lòng phiếu mẫu nghìn vàng cho cân"

Vậy, vế thứ hai của câu đối trên là ám chỉ phiếu mẫu - người có công cưu mang đùm bọc Hàn Tín thuở hàn vi. Còn người đàn bà thứ hai là Lã Hậu - kẻ chủ tâm giết hại Hàn Tín

Lê Trung Đản (Sưu tầm)

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 chứng kiến sự xuất hiện của hàng loạt ngành học mới tại nhiều cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt là các nhóm ngành liên quan đến công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Thực tế này khiến thí sinh rất băn khoăn khi chọn ngành, chọn trường. 

Trước thực trạng mỹ phẩm giả, kém chất lượng đang len lỏi vào thị trường với nhiều thủ đoạn tinh vi, TP Hồ Chí Minh đã và đang mở cao điểm đấu tranh, quyết tâm “tuyên chiến” mạnh mẽ với loại tội phạm này. Không chỉ là vấn đề gian lận thương mại, mỹ phẩm giả còn trực tiếp đe dọa sức khỏe cộng đồng, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị và người tiêu dùng.

Trong lúc nhảy lầu từ tầng 7 xuống đất, nam thanh niên va chạm dây cáp viễn thông, dâytair điện nên bật lên rồi mới rơi xuống trúng ô tô du lịch đang đậu trước khi chạm đất. Điều đáng nói là nam thanh niên này đã thoát chết sau ca cấp cứu tại bệnh viện.

Khi một tiêm kích bị bắn hạ hoặc gặp nạn trên chiến trường, việc tìm kiếm phi công không đơn thuần là cứu hộ mà là một chiến dịch quân sự phức hợp. Với Mỹ, đây là nhiệm vụ ưu tiên cao, được triển khai theo mô hình tìm kiếm – cứu nạn trong tác chiến (CSAR), kết hợp công nghệ hiện đại, lực lượng đặc nhiệm và phản ứng gần như tức thì.

Hơn 200 hộ dân sống dọc chân núi Chư Yang Hanh, xã Yang Mao, tỉnh Đắk Lắk đang thấp thỏm khi mùa mưa ở Tây Nguyên đã cận kề. Người dân càng lo lắng hơn khi nơi đây đã từng xuất hiện sạt trượt núi trong cơn bão số 13 năm ngoái, trong đó có nhiều nhà bị vùi lấp, cuốn trôi hoàn toàn…

Vấn đề ô nhiễm không khí đang trở thành thách thức lớn đối với TP Hồ Chí Minh khi mật độ giao thông cao, hoạt động công nghiệp ngày càng gia tăng... Trước yêu cầu cấp bách đó, UBND TP Hồ Chí Minh đã ban hành kế hoạch hành động về kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Hàng trăm tấn thịt lợn bệnh tuồn ra thị trường, len lỏi vào chợ dân sinh, vào bữa ăn học đường khiến dư luận hoang mang. Điều đáng nói, chính những tờ giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP), giấy kiểm dịch, dưới sự tiếp tay của các cán bộ cơ quan công quyền thoái hóa biến chất lại trở thành “tấm vé thông hành” cho các doanh nghiệp làm ăn bát nháo.

1.118 tác giả dự thi với hơn 3.000 tác phẩm là những con số “biết nói” chứng tỏ sức hấp dẫn của cuộc thi thơ mang tên “Xuân mới” do Chi hội Nhà văn Công an tổ chức. Hàng nghìn tác giả thuộc nhiều độ tuổi, ngành nghề, vùng miền khác nhau đã cùng hội tụ so tài, tạo nên một bức tranh thi ca muôn màu, muôn sắc, phong phú về chủ đề, đa dạng về bút pháp, linh hoạt về giọng điệu, mới mẻ trong cách thể nghiệm.

Chỉ còn ít thời gian nữa là bước vào cao điểm mùa mưa, TP Hồ Chí Minh đang khẩn trương triển khai hàng loạt giải pháp nhằm giảm thiểu tình trạng ngập nước – “căn bệnh mãn tính” của đô thị lớn nhất cả nước. Từ chỉ đạo quyết liệt của UBND TP Hồ Chí Minh đến sự vào cuộc đồng bộ của các sở, ngành, địa phương, cuộc đua chống ngập năm 2026 đang được đẩy lên cao, với mục tiêu vừa giải quyết cấp bách trước mắt, vừa hướng đến lâu dài.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文