Lăng thờ ba vua triều Nguyễn đang bị lãng quên

Điện thờ ba vị vua

An Lăng (lăng Dục Đức) - thuộc phường An Cựu, TP Huế, được vua Thành Thái xây dựng năm 1889 làm nơi chôn cất, thờ cúng vua cha Dục Đức, sau này cũng là điện thờ hai vị vua yêu nước Thành Thái và Duy Tân.

An Lăng gồm hai khu vực: Khu lăng mộ và khu tẩm mộ đặt song song với nhau, cả hai đều có tường thành bao bọc. An Lăng còn có 42 tẩm mộ của các ông hoàng bà chúa cùng với 121 ngôi mộ đất của dòng họ Nguyễn Phước (họ vua). Lăng quay về phía Tây Bắc, lấy đồi Phước Quả làm tiền án, núi Tam Thai sau lưng làm hậu chẩm và dòng khe Mụ Niệm chảy vòng qua trước mặt làm minh đường tụ thủy.

Điện Long Ân ở trung tâm khu vực tẩm là một công trình được xây cất theo khuôn mẫu của các ngôi điện có ở Huế. Bên trong hiện có ba án thờ thờ bài vị của ba vị vua: Dục Đức và vợ (ở giữa), Thành Thái (bên trái) và Duy Tân (bên phải).

So với những lăng tẩm khác, An Lăng có kiến trúc đơn giản và khiêm tốn hơn nhưng vẫn giữ được những nét đặc sắc với lối kết cấu "chồng rường giả thủ", trang trí mặt hổ phù rất tinh xảo. Đây là một công trình kiến trúc có giá trị nghệ thuật trong hệ thống công trình kiến trúc cung đình triều Nguyễn ở Huế.

Năm 1995, An Lăng đã được Nhà nước công nhận là di tích văn hóa cấp quốc gia. Nhưng đến với An Lăng ngày nay phải chứng kiến những thực trạng xuống cấp trầm trọng rất đáng buồn của khu di tích.

Những bức tường có thể sập bất cứ lúc nào.

Nguy cơ trở thành… phế tích

Chịu ảnh hưởng của chiến tranh, thời gian và thiên tai, hiện An Lăng đang có dấu hiệu xuống cấp rất nặng nề. Ở khu vực chính điện Long Ân, nhiều mảnh tường bị rạn nứt, cỏ dại mọc um tùm trên những bờ tường mốc rêu. Nhiều chỗ còn dùng để làm vườn ươm, những đống gạch vụn của những đoạn tường bị đổ cũng đã mang màu thời gian. Cứ vào mùa lụt hằng năm, nước ứ đọng dâng lên khiến chân lăng ngập chìm trong nước nhưng vẫn không có bờ kè nào được xây dựng.

Cổng vào duy nhất của An Lăng bây giờ nằm tại số 8 Duy Tân, TP Huế nhưng cũng chỉ dẫn đến điện thờ Long Ân, còn cửa dẫn ra khu tẩm mộ đã bị khóa lại. Chúng tôi phải vòng qua con đường đất nhỏ ngoằn ngoèo cách đó chừng 50m do người dân tự tạo mới đến được khu tẩm mộ nơi chôn cất vua Dục Đức, ở đây còn nhiều điều còn đáng cảnh báo hơn. Nhiều đoạn tường thành sập xuống đã bị người dân chiếm dụng cất dựng nhà ở. Sát đó có bốn căn nhà mái tôn tạm bợ của người dân dù đã có kế hoạch chuyển đi nhưng đến nay vẫn đang bỏ ngỏ, người dân vẫn chịu cảnh sống "bám" trên di tích khi nhà cửa không được phép sửa sang cải tạo.

Cả khu tẩm mộ rộng gần 1ha rơi vào cảnh hoang tàn đổ nát, hiện đang khóa cửa và bị bỏ hoang. Bên trong bức tường thành đang mục nát, một số di tích nhỏ gần như đã bị xóa sổ, chỉ còn lô nhô vài dấu vết cũ để chứng tỏ rằng nó đã từng tồn tại. Nhiều công trình xiên vẹo có thể đổ sập bất cứ lúc nào nhưng vẫn không được trùng tu. Anh Hồ Tấn Hiếu, 28 tuổi, một người dân sống trong khu vực An Lăng cho biết: "Trước kia họ có đến xây lại đoạn tường bị đổ tê, nhưng lâu chừ cũng không thấy mô nữa". Việc trùng tu, tôn tạo ở đây chỉ mang tính chất tình thế, tạm thời trong khi di tích vẫn đang từng ngày kêu cứu.

Có giá trị đặc sắc về tâm linh, kiến trúc và nghệ thuật nhưng nghịch lý thay An Lăng đang bị nhiều người lãng quên. Bạn Trần Văn Hùng, sinh viên Trường ĐH Kinh tế Huế nói: "Em đã sống hai năm ở Huế, có đi một số lăng nhưng thực sự không biết lăng Dục Đức ở mô cả". Chúng tôi hỏi một du khách ở đây mới biết ông đã tìm lăng vua Dục Đức cả buổi sáng nay, thấy bảng chỉ dẫn ở đầu đường Duy Tân nhưng đến nơi thì thật sự bất ngờ vì không nghĩ đây lại là nơi thờ ba vị vua triều Nguyễn. Nhiều người để ý lắm mới thấy được tấm bảng chỉ dẫn xuống An Lăng được đặt ở đầu đường Duy Tân nay đã cũ nát, chữ đã mờ đi.

Cảnh hoang tàn đổ nát ở tẩm mộ vua Dục Đức.

Tuy hiện nay An Lăng đang mở cửa không thu phí nhưng trớ trêu thay nơi đây luôn vắng bóng du khách. Theo anh Sanh, một nhân viên quản lý khu An Lăng cho hay, có rất ít du khách đến đây, họa chăng cũng chỉ là tự khám phá vì An Lăng không nằm trong điểm đến của các tour du lịch. Đem thắc mắc này đến Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô thì chỉ nhận được câu trả lời rằng, hiện nay Huế đã có quá nhiều di tích, trong một ngày du khách không thể đến hết được nhiều nơi như vậy nên không đưa An Lăng vào điểm đến du lịch.

Anh Sanh còn cho biết thêm: "Bên trên họ nói là sẽ trùng tu nhưng không hề hứa hẹn thời gian cụ thể nào cả, chắc còn phải đợi dài dài". Tình trạng chờ đợi cứ diễn ra sẽ làm tổn hại đến An Lăng, gây lãng phí một di tích lịch sử cấp quốc gia.

Thiết nghĩ cần phải có những biện pháp đầu tư, trùng tu hợp lý, kịp thời để cứu vãn tình trạng xuống cấp hiện thời nhằm thu hút khách du lịch và gìn giữ giá trị của An Lăng