"Lỗi nhận định" giúp trọng tài "trốn" tội?
Chúng tôi xin đề cập đến vấn đề này, đặc biệt khi công tác trọng tài ở V.League, giải hạng Nhất năm nay cũng đã bộc lộ không ít bất cập...
Nên hiểu như thế nào?
Lâu nay, khi nghe, đọc những bình luận về công tác trọng tài của một trận bóng đá, người ta hay gặp cụm từ: "Lỗi nhận định". Cũng đã có người đưa ra câu hỏi: Lỗi nhận định là gì? Cũng có người nhắc đến cụm từ trên với ý tứ rằng: "Lỗi nhận định" là chỗ để trọng tài "trốn" vào đó, xoá nhoà đi những sai lầm của mình, để những người muốn bảo vệ trọng tài có chỗ để "bịt miệng thiên hạ"...
Trước hết, muốn đánh giá, muốn quy kết, chúng ta nên hiểu đúng nghĩa của cụm từ được nhắc tới. Trong Luật Bóng đá, từ "lỗi" (foul) chỉ được dùng để chỉ những hành động vi phạm luật của một cầu thủ đối với cầu thủ đối phương khi đang tranh bóng (được quy định trong Luật 12).
Trong đó, luật quy định những lỗi bị phạt quả phạt trực tiếp, những lỗi bị phạt quả phạt gián tiếp. Ngoài ra, những vi phạm khác của cầu thủ (có thể bị xử lý phạt, hoặc xử lý thẻ), không gọi là lỗi. Từ "lỗi" trong cụm từ "lỗi nhận định" không thuộc phạm vi quy định của Luật Bóng đá về lỗi tranh bóng của cầu thủ, mà được dùng để chỉ những sai sót của trọng tài (hoặc trợ lý trọng tài), khi có những quyết định không đúng, không phù hợp với diễn biến thật của tình huống trong trận đấu.
Trong mỗi tình huống xảy ra, trọng tài có thể nhận định đúng hoặc sai. Đúng, nghĩa là quyết định của trọng tài được tất cả mọi người (người chơi, người xem, người có trách nhiệm đánh giá) chấp nhận là đúng, hợp luật. Sai, nghĩa là trọng tài đã không nhìn nhận đúng tình huống: Xử phạt khi cầu thủ không có lỗi, hoặc ngược lại, không xử phạt khi cầu thủ có lỗi.
Sai lầm của trọng tài có thể có rất nhiều nguyên nhân, có thể từ góc độ, cự ly quan sát không tốt mà không đánh giá đúng tình huống, có thể từ khả năng phân tích động tác tranh bóng, chơi bóng hợp lệ hay không hợp lệ (nhất là đối với các tình huống phải đánh giá cầu thủ có thực sự dùng tay chơi bóng hay không, có thực sự dùng động tác không hợp lệ để ngăn cản đối phương chơi bóng hay không...), có thể từ yếu tố tâm lý non yếu, không dám đương đầu với thử thách...
Luật Bóng đá quy định những lỗi vi phạm khá rõ ràng, nhưng cũng dành cho trọng tài có quyền "nhận định" hành động của cầu thủ là có lỗi hay không có lỗi, để ra quyết định xử phạt hay không xử phạt. Nếu trọng tài mắc sai lầm khi không đánh giá đúng động tác của cầu thủ là có lỗi hay không có lỗi, người ta gọi đó là "lỗi nhận định" của trọng tài. "Lỗi nhận định" ấy có thể không nghiêm trọng, không gây ảnh hưởng đến kết quả trận đấu, nhưng cũng có thể rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến kết quả trận đấu (ví dụ: Phạt đền hay không phạt đền, việt vị hay không việt vị trước khi ghi bàn...).
Vậy thì, đưa ra khái niệm "lỗi nhận định" của trọng tài để làm gì?
Có một thời gian, người ta đưa ra một khái niệm khác với "lỗi nhận định", đó là "lỗi kỹ thuật". Lỗi kỹ thuật là những lỗi mà trọng tài đã xử lý sai luật, mà điều đó không phải do nhận định sai về tình huống. Ví dụ, luật quy định cầu thủ không thể ghi bàn trực tiếp từ một quả ném biên, một quả đá phạt gián tiếp, cầu thủ không thể bị phạt việt vị nếu nhận bóng trực tiếp từ quả ném biên, quả đá phát bóng, quả phạt góc... Trọng tài thấy rõ tình huống nhưng lại xử lý sai luật. Và từ đó, người ta thông cảm với trọng tài trong những "lỗi nhận định", nhưng không thể tha thứ với những "lỗi kỹ thuật".
Đến nay, những "lỗi kỹ thuật" rất hiếm khi xảy ra, nhưng "lỗi nhận định" vẫn luôn hiện diện trong bất cứ trận đấu nào, ở bất cứ tầm cỡ nào của trận đấu cũng như của trọng tài. Trọng tài giỏi thì lỗi nhận định ít hơn. Như thế, "lỗi nhận định" của trọng tài luôn là một phần của bóng đá.
Tất cả mọi cố gắng của những người đào tạo, quản lý, đánh giá trọng tài, của từng trọng tài là để giảm bớt những lỗi nhận định càng nhanh càng tốt. Để mỗi khi, đội bóng, cầu thủ, khán giả... nhìn nhận về lỗi nhận định của trọng tài, dễ cảm thông và cho rằng, đó không phải là chủ ý "trốn tội" của trọng tài và cấp trên trọng tài