Mai này ai khảy đàn chapi?

12:13 17/01/2010
Vượt gần 500 cây số, rồi chúng tôi cũng đặt chân lên vùng đất mà nhiều năm trước, nhạc sĩ Trần Tiến từng đi qua và cảm hứng sáng tác bài hát "Giấc mơ chapi" với giai điệu, ca từ mượt mà, tình tứ. Ngày trước người Raglai ai cũng biết khảy chapi, giờ thì chỉ dừng lại ở những người già. Nhưng người già cái tai kém, cái mắt không còn tinh, cái tay yếu nên không thể khảy đàn. Vậy là chapi đành ngủ yên, chịu lép vế trước những cái máy hát nhạc ầm ĩ.

Nhạc cụ của người nghèo…

Tại thôn Suối Rớ, xã Phước Bình, huyện Bác Ái, nghe già làng Pinăng Son nói chuyện chapi mà buồn não lòng. Hướng ánh mắt về phía ngọn Gia Rích hùng vĩ, già Son hồi ức: "Hồi mình được bảy tám mùa rẫy đã biết cầm đàn chapi khảy ru em rồi. Không như cái mã la (nhạc cụ bằng đồng) chỉ những nhà giàu có trâu mộng, dê to mới đổi được, đàn chapi là bạn của người nghèo, ai nghèo cũng có chapi. Muốn có chapi không phải tốn kém gì. Chỉ việc vào rừng chặt lồ ô rồi khắc, gọt là thành. Đàn chapi dễ làm lắm!".

Dứt lời, già Son vào trong nhà dài lấy ra cây đàn chapi được làm từ một lóng cây lồ ô với chiều dài 35cm, đường kính khoảng 8cm, mà nhiều năm trước già vẫn thường khảy. Dùng đôi bàn tay gân guốc phủi bụi cây đàn vì đã lâu không sử dụng, già Son hồi ức ngày này của gần 2 thập kỷ trước, cái thời mà già tuy 60 mùa rẫy nhưng vẫn vác xà gạc vào rừng đẵn lồ ô làm đàn chapi: "Làm cái đàn của người nghèo dễ lắm! Lồ ô làm đàn phải chọn loại không quá già, không quá non. Cắt lấy ống rồi, mình dùng con dao nhỏ thật bén rạch dài, lẩy lên thành mười hai dây theo từng cặp. Giữa ống mình làm sáu cái phím bằng tre, mỗi phím đính vào hai dây đàn. Dưới mỗi ống mình khui một lỗ nhỏ rồi dùng dây mây vạt mỏng cột chặt. Giữa ống thì dùi một lỗ lớn cắm vào đoạn tre làm tay cầm khi khảy…".  

Một bà mẹ ở thôn Ma Oai đang khảy đàn chapi ru con ngủ.

Là người ngoại đạo nên khi nghe già Son mô tả kỹ thuật làm đàn chapi, chúng tôi chưa hiểu hết về nó. Nhưng trước sự nhiệt tình của già, ai nấy đều gật gù cho cái bụng già được vui. Do cây đàn chapi bị đứt mấy dây nên già Son không thể khảy tặng khách những bài bản mà ngày trước già vẫn thường búng tay như bài “Ru em”, “Chào khách”, “Mừng làng có hội vui”… Không nỡ để khách buồn lòng, già trĩu giọng giới thiệu: "Mày sang thôn Ma Oai đi, ở đấy còn có người giữ cái chapi, biết khảy chapi. Chứ ở làng mình chẳng còn đứa nào nữa rồi".

Giữ lửa cho hồn xưa sống mãi

Trong tâm trạng háo hức, chúng tôi sang làng Ma Oai (thuộc thôn Ma Oai, xã Phước Thắng). Trên con đường đất đỏ dẫn vào làng ẩn dưới chân núi Tà Năng, anh Katơ Huân, Trưởng ban Văn hóa - Thông tin xã Phước Thắng, tỏ ra rất hào hứng khi nhắc đến nhạc cụ truyền thống của tộc người. Anh trải lòng: "Tùy địa phương, tùy hoàn cảnh mà có nơi mai một, có nơi vẫn giữ gìn tiếng đàn chapi. Những năm trước, do sự tấn công của các nhạc cụ hiện đại nên bà con quay lưng với nhiều nhạc cụ truyền thống. Nhưng rồi dân làng nhận thức được nét tinh hoa của những nhạc cụ truyền đời nên cứ chiều chiều cả làng rộn vang tiếng mã la, tiếng chapi gọi sông gọi suối".

Xuyên suốt thôn Ma Oai, lữ khách rất vui khi được tận mắt thấy những bà mẹ lưng địu con, tay cầm những chiếc đàn chapi mê mải búng, khảy ru con ngủ. Một bà mẹ tên Chamalé Thị Thanh thật lòng: "Hồi nhỏ mình được mẹ khảy đàn chapi ru ngủ. Lớn lên mình lại khảy đàn ru con". Chị nhiệt tình hướng dẫn kỹ thuật cho ống lồ ô biết nói tiếng người: "Muốn đàn mình để hai que chéo hướng xuống đất, một đầu mình bịt lại bằng da thành bụng để tiếng âm vang, trong. Các ngón tay thì mình ôm trọn ống tre trên các phím mà khảy".

Nữ nghệ nhân luống tuổi tên Pinăng Thị Mai, có chân trong đội mã la Ma Oai gồm 6 phụ nữ từng lưu diễn nhiều địa phương trong cả nước, cho biết: "Những bài bản khảy từ đàn chapi tương tự như vỗ mã la. Cái khác ở chỗ mã la phải nhiều người cùng vỗ, âm nó vang xa. Còn đàn chapi chỉ một người khảy, âm thanh tuy trong trẻo nhưng rất nhỏ, chỉ hợp ở nơi núi rừng thinh lặng. Muốn diễn tấu trong ngày hội hoặc ở nơi sân khấu phải có bộ khuếch đại âm thanh. Đây cũng là trở ngại khiến đàn chapi ít được đưa vào các tiết mục biểu diễn nên việc gìn giữ, phát huy nhạc cụ này tại một số địa phương còn gặp không ít trở ngại".

Hôm ấy chúng tôi được những cư dân Ma Oai thết đãi bữa "đại tiệc" chapi với các bài bản ru hồn như tiếng thì thầm của cha ông, của núi rừng và ngàn xưa vọng về… Có khi âm thanh của chapi nghe trong vắt như tiếng con suối reo, vi vu như gió luồn qua khe đá. Lúc này giấc mơ chapi về một cuộc sống tươi đẹp, bình yên lại hiện về, phủ tràn trên vùng đất Ma Oai. Tiễn khách, nghệ nhân Pinăng Thị Mai sau khi nắn lại tay đàn chapi cho một bé gái, trải lòng: "Chừng nào núi rừng còn cây lồ ô, còn có người Raglai khao khát cuộc sống bình yên, trù phú và được yêu đúng người mình thương… thì hồn chapi còn sống mãi"

Thành Dũng

Liên quan đến vụ đưa gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi vào một số công ty cung cấp thực phẩm, vào bếp ăn công nghiệp và một số trường tiểu học và mầm non ở Hà Nội và Bắc Ninh, Đội 7, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hà Nội đã làm rõ hành vi tiếp tay, bảo kê, lợi dụng chức vụ đặc biệt nghiêm trọng của một số cán bộ kiểm dịch; đồng thời, thu giữ được cuốn sổ tay ghi chép việc ăn chia của các đối tượng.

Với vỏ bọc hào nhoáng là những doanh nghiệp lớn, tưởng chừng hoạt động hợp pháp nhưng thực chất các đối tượng tội phạm hình sự cộm cán đã âm thầm cài cắm, thao túng và thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật tinh vi, nguy hiểm. Việc nhận diện đúng, bóc tách trúng và triệt phá tận gốc tội phạm hình sự núp bóng doanh nghiệp trở thành một trong những thách thức cam go đối với lực lượng Công an.

Thông tin từ Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH Công an tỉnh Khánh Hòa trưa nay (1/4) cho biết, cán bộ, chiến sĩ đơn vị này đã dập tắt đám cháy xe khách giường nằm đang dừng trên đường nội bộ tại Tổ hợp khách sạn và căn hộ cao cấp Mường Thanh Khánh Hòa ở 04 Trần Phú, phường Nha Trang.

Sáng 1/4, ông Hồ Phương, Giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông công cộng thành phố Hà Nội cho biết, từ hôm nay thông qua hình thức đấu thầu, Hà Nội đã đưa vào vận hành 10 tuyến xe buýt điện với tổng số 288 phương tiện, đánh dấu bước tiến quan trọng trong lộ trình phát triển giao thông công cộng xanh.

Sau hai ngày TAND TP Hà Nội xét xử sơ thẩm vụ án xảy ra ở Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (cũ), Công ty Hoàng Dân và các đơn vị liên quan, sáng1/4, đại diện Viện kiểm sát thực hành quyền công tố tại phiên tòa đã nêu quan điểm giải quyết vụ án và đề nghị mức án đối với các bị cáo.

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) vừa công bố dự thảo Nghị định quy định về miễn phí sách giáo khoa (SGK) giáo dục phổ thông và lộ trình miễn học phí, giáo trình môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQPAN) tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp trên Cổng thông tin điện tử của Bộ để lấy ý kiến góp ý theo quy định.

Sáng 1/4, TAND TP Hồ Chí Minh mở phiên tòa xét xử vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản vi phạm vi phạm quy định về hoạt động ngân hàng gây thiệt hại nghiêm trọng cho một ngân hàng do bà Hứa Thị Phấn (đã chết) và các đồng phạm thực hiện.

Dự báo ranh mặn 4‰ ảnh hưởng sâu nhất trên các cửa sông Cửu Long xuất hiện vào các kỳ triều cường, từ ngày 1 đến ngày 4/4 và từ ngày 15 đến ngày 18/4. Các tỉnh, thành Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm đảm bảo nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất.

4 năm trước, cầu mây Việt Nam có lần đầu tiên giành huy chương vàng (HCV) ASIAD sau 17 năm chờ đợi. Và với những gì đã thể thiện, đây nhiều khả năng tiếp tục là môn thể thao mang về thành tích ấn tượng cho thể thao nước nhà ở kỳ Á vận hội diễn ra tại Nhật Bản vào tháng 9 tới.

Làm việc tự do (freelance) đang trở thành lựa chọn ngày càng phổ biến của người trẻ, như một cách thoát khỏi những khuôn khổ công việc truyền thống. Tuy nhiên, khi không còn hệ thống đứng phía sau, “tự do” cũng đồng nghĩa với việc mọi áp lực từ thu nhập đến sự ổn định đều dồn về phía cá nhân.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文