Một chữ “LƯA” thảng thốt trong đời

08:45 13/10/2005

Sau cơn bão, trời Hà Nội vẫn còn mưa. Nằm một mình nghe tiếng mưa thu Hà Nội về đêm, không chịu nổi sự cô đơn tôi tìm đến với chiếc đĩa hát cũ. Một bài hát mang giai điệu dân ca miền Trung - xứ sở của hạn hán và lũ lụt, nghe thắt ruột. Tiếng "lưa" trong lời ca vẳng qua lòng, mà có lẽ, với ai đã từng ám ảnh với chữ ấy, thì không khỏi giật mình...

Và tôi, nó đã vận vào mình với những gì còn, những gì mất hai mươi lăm năm nay.

"Lưa" là một chữ cổ mà người miền Trung rất hay dùng. Bây giờ, ở các thành thị ít người nói, nhưng về những làng quê, khi cuộc sống của họ còn nhiều vất vả, truân chuyên, chữ "lưa" vẫn kéo dài trong cách nói của mọi người theo một giọng quen quen, là lạ, choi chói, khắc khổ. "Lưa" có nghĩa là: sót lại những gì. Có một câu ca dao rất xúc động có chữ "lưa" ấy mà rất nhiều người miền Trung bây giờ vẫn thuộc:

Trăm năm tình lỗi hẹn hò
Cây đa bến cũ con đò khác đưa
Cây đa bến cũ còn lưa
Con đò đã khác năm xưa tê rồi

Thế nhưng, khi đưa vào sách giảng dạy thời phổ thông, không biết là người biên soạn không hiểu tiếng miền Trung hay là không hiểu chữ "lưa" mà sửa cả bài ca dao một cách "hiện đại": Cây đa bến cũ còn trơ. Con đò đã khác năm xưa kia rồi! Đành rằng ca dao sẽ có nhiều dị bản, nhưng không có nghĩa là ca dao miền Trung lại dị bản thành… miền Bắc.

Tuổi thơ tôi gắn với gió cát miền Trung. Bao năm sống ở đất Bắc, quen với khẩu ngữ nơi này, nên chữ "lưa" đã chìm vào quên lãng từ lúc nào. Và đêm nay, nghe lại chữ "lưa", tôi chợt nhớ lại ngày trước, cũng sau một cơn bão như thế này. Gia đình chú tôi, tổng cộng cả già lẫn trẻ là 10 người chẵn, sau khi cơn bão dứt kéo về căn nhà đang nằm ệp xuống nền cát và nước. Mự (thím) khóc rưng rức, chú bảo: "Thôi bà nín cho tui nhờ! Dỡ tranh ra xem còn lưa chi ăn được thì lấy mà ăn cho đỡ đói". Mự ngước mắt lên: "Ông nói chi? Ba ngày rồi, thóc chắc cũng đã nẩy mầm hết, thức ăn nằm giữa nước chừ cũng thành đồ thối. May ra thì lưa mỗi người nữa thôi!"

Vâng, "lưa" mỗi người! Câu nói có vẻ giận dỗi nhưng cũng chỉ còn thế, không còn gì khác. Miền Trung nắng gió, lũ lụt, sống chịu đựng thiên tai là chuyện bình thường. Hạt lúa củ khoai ngày no bữa, không may thiên tai cướp đi, "lưa" mỗi người thì người lại tiếp tục gây dựng. "Còn da lông mọc còn chồi nảy cây", chân lý sống bao đời của họ là thế, chân lý của những người trải qua nghèo đói, mất mát, cơ cực, nhưng cũng là chân lý của những người không bao giờ biết đầu hàng và không bao giờ tắt hy vọng.

"Lưa" mỗi người thì người tiếp tục đấu tranh lật đổ áp bức bóc lột, "lưa" mỗi người thì người tiếp tục vào đạn lửa vì hòa bình và thống nhất Tổ quốc, rồi chiến tranh phá tan hoang, "lưa" mỗi người thì người tiếp tục gây dựng lại mầm sống trên miệng hố bom chi chít.

Một chữ "lưa" khác, ngày tôi lên đường đi học đại học. Bạn bè liên hoan, tôi mặc kệ, cứ nghĩ đến ngày ra Hà Nội thôi. Trước khi lên tàu, cha tôi đưa cho tôi tiền và dặn: "Cả nhà vét sạch lưa có chừng ni. Cố dành dụm mà học hành cho ra tấm ra miếng. Cha chỉ lưa có bộ xương nữa, học hành nên người về không biết cha có lưa mà hưởng lộc của chúng bay nữa hay không…". Mắt cha rơm rớm. Người đàn ông nóng tính và hay cáu gắt như gió Lào ấy, chưa từng như  thế này bao giờ. Tôi muốn khóc lắm nhưng đành  lòng lại, chào cha một tiếng rồi xách túi lên tàu, không ngoái đầu lại nhưng tôi vẫn tưởng tượng ra bóng cha tôi lầm lũi với chiếc xa đạp cà tàng lóc cóc đạp trong chiều hoàng hôn yên phận với cát, với gió bão.

Tôi vừa học, vừa đi dạy thêm, vừa viết những mẩu báo nhỏ kiếm thêm tiền nhuận bút để ăn học. Cha tôi thi thoảng viết thư, vẫn gửi tiền cho tôi đều đặn hàng tháng. Đến khi tôi có thể kiếm gần xấp xỉ số tiền đủ tiêu hàng tháng, tôi viết thư về cho cha: "Cha ạ! Con có thể tự kiếm được tiền ăn học rồi. Làm được đồng nào cha cứ dành dụm lại, đừng dốc hết cho con thế kẻo những lúác cần đến tiền không lưa đồng nào, thì con thấy có tội lắm". Tháng sau cha viết thư ra: "Con đỡ được cho cha phần mô hay phần nớ. Nhưng con phải nhớ, nhà ta nghèo, tài sản không có chi, lưa một cái đức tính cần cù và một nhân cách sống, cố mà giữ".

Cha ạ, đúng là nhà ta không có chi như cha nói, nhưng cha "lưa" lại cho con nhiều lắm: sự cần cù, chí tiến thủ, sự bao dung… Con đã mang theo ra đất khách quê người lập nghiệp. Cha đừng hỏi con "Bay học hành nên người cứ đi nơi khác lập nghiệp hết rứa quê mình lưa ai nữa?", con chưa thể trả lời cha được, chưa thể đâu, hãy hiểu cho chúng con, cha ạ!

Hoàng Nguyên Vũ

Ngày 9/5, thông tin từ Phòng Cảnh sát kinh tế cho hay, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Thanh Hóa vừa khởi tố vụ án hình sự “Gây ô nhiễm môi trường” xảy ra tại Công ty TNHH Dịch vụ và Chăn nuôi NewHope Thanh Hóa. Đồng thời, Cơ quan điều tra cũng ra lệnh bắt tạm giam các bị can để điều tra, làm rõ hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật.

Bé gái 4 tuổi bị mẹ ruột và nhân tình của mẹ bạo hành dẫn tới tử vong tại Hà Nội ngày 6/5. Ở xã Hiệp Hoà (TP Hồ Chí Minh), bé trai 2 tuổi cũng bị mẹ ruột và người tình đánh đập tàn nhẫn phải nhập viện ngày 2/5 trong tình trạng đa chấn thương nghiêm trọng. Liên tiếp những vụ trẻ em bị người thân bạo hành dã man những ngày qua khiến dư luận vừa xót xa vừa phẫn nộ.

Những mùa tuyển sinh gần đây, nhiều cơ sở đào tạo khối ngành sức khỏe liên tục mở rộng tổ hợp xét tuyển. Bên cạnh các tổ hợp truyền thống như B00 (Toán, Hóa, Sinh), không ít trường bổ sung các tổ hợp có môn Ngoại ngữ, Tin học, thậm chí là môn Ngữ văn. Xu hướng này đang tạo ra nhiều luồng ý kiến trái chiều trong dư luận, nhất là khi ngành Y, Dược vốn được xem là lĩnh vực đặc thù, liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người.

Trong quá trình triển khai tháo gỡ khó khăn các vướng mắc của dự án, yêu cầu phải đi vào thực chất, xác định rõ nguyên nhân của các tồn tại, vướng mắc; xác định cụ thể vấn đề của từng dự án; xác định rõ thẩm quyền; đồng thời kịp thời đề xuất giải pháp tháo gỡ nhằm khơi thông nguồn lực cho phát triển…

Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì xây dựng đang nhận được sự quan tâm lớn của dư luận với những nhóm chính sách thể hiện tính đột phá trong tư duy xây dựng pháp luật. Các nhóm chính sách này vừa thể hiện tính khoan hồng, nhân đạo của Đảng và Nhà nước đồng thời cũng nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm, đảm bảo tính phòng ngừa, răn đe tội phạm, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội.

Sáng 9/5, đồng chí Cấn Đình Tài, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước, Ủy viên Hội đồng tư vấn đặc xá năm 2026, dẫn đầu đoàn công tác của Văn phòng Chủ tịch nước đã đến kiểm tra công tác đặc xá tại Trại giam Tống Lê Chân (Cục Cảnh sát Quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (Cục C10) – Bộ Công an, đóng quân tại xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai).

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường dù các quy định về công chứng và chứng thực giao dịch đất đai ngày càng nghiêm ngặt, nhưng trên thực tế, một lượng khổng lồ các giao dịch vẫn được thực hiện thông qua hình thức "giấy viết tay".

Với tổng chiều dài gần 140 km, tổng mức đầu tư hơn 36.000 tỷ đồng, hai dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương đang được kỳ vọng trở thành trục giao thông chiến lược kết nối Tây Nguyên với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Không chỉ mở ra không gian phát triển mới cho Lâm Đồng, hai tuyến cao tốc còn được xem là “cú hích” quan trọng thúc đẩy liên kết vùng, phát triển logistics, du lịch và thu hút đầu tư.

Dọc dải bờ biển miền Trung, không khó để bắt gặp những dòng nước đục len qua cửa xả, âm thầm chảy ra biển; những mùi hôi lẫn trong gió vốn mặn mòi; hay những vệt rác dồn lại ở cửa sông sau mỗi con nước. Từ các cơ sở chế biến thủy sản ven bờ đến dòng nước sinh hoạt theo kênh mương, những áp lực lên môi trường biển không còn xuất hiện riêng lẻ, mà đang tích tụ thành nhiều lớp xả thải chồng lên nhau, kéo dài và âm thầm.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文