Một giờ với huyền thoại sống Điểu Lên

12:56 05/09/2014
Ở tuổi ngoài 70 nhưng già làng Điểu Lên-dũng sĩ Stiêng bất khuất ở căn cứ Nửa Lon một thuở, vẫn giữ được sức vóc thanh niên. Nhiều người xem ông là “huyền thoại sống ở sóc Bom Bo” bởi từ năm 15 tuổi, Điểu Lên đã theo bộ đội Bok Hồ chống giặc, và đến ngày đất nước được giải phóng, ông có đến 2 lần được phong danh hiệu anh hùng. Nhưng chuyện về ông-già làng Điểu Lên, Chủ tịch Hội đồng già làng xã Bình Minh, không chỉ dừng lại ở những trận đánh đi vào huyền thoại!

Ly kỳ chuyện trả lại tên cho làng

Ngôi nhà khang trang của già làng Điểu Lên nằm đối diện Trường Tiểu học Bom Bo, trường tọa lạc trên ngọn đồi thơ mộng mà ở giữa sân nhà của già, nghe rất rõ tiếng trẻ bi bô đánh vần theo lời cô giáo. Không như lần gặp của hơn 5 năm trước, huyền thoại sống ở sóc Bom Bo giờ đây rất vui. Ông vui vì sau một quãng thời gian bị “lạc” tên, Bom Bo lại được là Bom Bo như những tháng ngày xưa cũ.

Chiều muộn, biết có khách ở phố ghé thăm, già làng Điểu Lên (69 tuổi) hân hoan lắm. Chuyện xưa chuyện nay đan xen, qua lời ông chuyện trò, mới rõ đã có một dạo địa danh Bom Bo là nỗi khổ tâm của người dân sóc Bom Bo. Chuyện rằng trước năm 2012, thôn Bom Bo của xã Bình Minh (huyện Bù Đăng) bây giờ là thôn 1. Bị “lạc” tên như thế, người dân Bom Bo nói riêng, các già làng ở xã Bình Minh nói chung không ưng bụng, kiến nghị cấp trên giữ lại tên Bom Bo ngày xưa để giữ gìn bản sắc văn hóa, cũng như giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Cuối cùng, sau gần 10 năm mong đợi, niềm mong mỏi sóc Bom Bo được lại là Bom Bo chứ không phải thôn 1 của người dân Bom Bo đã được mãn nguyện. Cận cuối năm 2012, chính quyền huyện Bù Đăng đã long trọng tổ chức đổi tên thôn 1, xã Bình Minh thành thôn Bom Bo.

Huyền thoại sống Điểu Lên với kho báu ché - tố.

Cách Sài thành hơn 150km, tìm về địa danh Bom Bo ngày nào, trò chuyện với già làng Điểu Lên, tôi được rõ hơn về hành trình đòi lại tên cho sóc cho làng khá ly kỳ ấy. Người dân Bom Bo kể lại rằng mấy hôm trước ngày thôn 1 được trả lại tên Bom Bo, cả làng ai cũng thao thức, nhiều người, nhất là những người già thức suốt đêm vì niềm vui sướng dâng trào, vì Bom Bo được lại là Bom Bo chứ không lẫn vào đâu được. Có già làng kể hôm được trả lại tên, làng mở tiệc linh đình, mọi người cùng uống rượu cần, ăn thịt nướng…. trong tiếng chiêng rộn rã, tươi vui như cái thuở buôn làng ở căn cứ Nửa Lon lúc đẩy lui trận càn của địch.

“Bom trong Bom Bo là bom đạn”

Hầu như những ai yêu thích bài hát Tiếng chày trên sóc Bom Bo, yêu mến tấm lòng trong sáng ngày đêm giã gạo nuôi bộ đội dưới ánh đuốc lồ ô của người dân Bom Bo đều tận tường chuyện mong mỏi trả lại tên... ly kỳ ấy. Nhưng cái tên Bom Bo xuất phát từ đâu, ý nghĩa gì thì chẳng mấy ai tường tận. Theo giải thích của chị Điểu Hà Hồng Lý (Trưởng phòng Dân tộc huyện Bù Đăng) thì tên gọi sơ khai của sóc ngày trước có nghĩa tên của một ngôi làng có ống nước lồ ô chảy từ khe suối. Sau này do chiến tranh ác liệt, do bị máy bay địch ngày đêm dội mưa bom nên làng được gọi là Bom Bo. Già làng Điểu Lên giải thích: “Bom ở đây có nghĩa bom đạn”.

Những trang sử hào hùng của sóc Bom Bo một thuở cho biết vào giữa năm 1963, trước sự ruồng bố gắt gao của địch vì không chịu vào ấp chiến lược, hơn 100 đồng bào của sóc Bom Bo đã bí mật băng rừng vào căn cứ Nửa Lon giúp đỡ cách mạng. Năm 1989, 102 hộ đồng bào Stiêng ở Bom Bo di chuyển từ căn cứ Nửa Lon về lại sóc Bom Bo cũ (thôn Bom Bo bây giờ - PV). Bây giờ, thôn Bom Bo có đến 348 hộ với gần 1.700 nhân khẩu, riêng người Stiêng có 159 hộ với 822 khẩu, số khẩu còn lại là các dân tộc Kinh, Cao Lan, Tày, Nùng… đến từ các tỉnh phía Bắc. Già làng Điểu Lên cho biết tuy vẫn còn nhiều khó khăn nhưng cuộc sống của người Stiêng ở Bom Bo đổi thay từng ngày. Chuyện đói ăn, đói muối đã lùi xa vào dĩ vãng. Ông nói người Stiêng ở Bom Bo sống hòa hợp với các dân tộc anh em khác, cùng giúp đỡ nhau tiến bộ và luôn đau đáu chuyện làm giàu.

Tiếng thở dài dưới chân đỉnh Yumbra

Hỏi già làng Điểu Lên, giờ đây, điều gì làm ông bận tâm, trăn trở nhất, con người của những huyền thoại thoáng lộ nhiều suy tư. Ông trải lòng rằng theo thời gian, khi cuộc sống thị thành tràn về buôn làng, những bản sắc văn hóa Stiêng thuần chất ít nhiều bị mai một, biến dạng. Dù được Nhà nước quan tâm đầu tư nhiều tỷ đồng xây dựng Khu Bảo tồn văn hóa người Stiêng, dù lòng rất vui nhưng từ những lời ruột gan của ông, mới thấy hàm chứa lắm nỗi ưu tư về những điệu chiêng, những điệu múa chiêng cùng làn điệu dân ca... mai này chỉ còn là chuyện kể. 

Trong nhà huyền thoại sống Điểu Lên, chúng tôi gặp nhiều ché rượu quý từng được người Bom Bo đổi bằng trâu mộng mới có được và từng gắn với tục hỏi vợ của các chàng trai Stiêng. Chúng tôi cũng gặp trong nơi ở của huyền thoại sống một thuở những nhạc cụ cổ truyền của người Stiêng như chiêng, kèn bầu, đàn lồ ô... Chạnh lòng khi biết rằng ở Bom Bo bây giờ, Điểu Lên là người giàu chiêng ché, có nhiều đồ xưa nhất bởi những món đồ đậm dấu ấn Stiêng ấy nhiều gia đình đã thờ ơ, vứt bỏ từ lâu. Bây giờ tìm được người trẻ ở làng biết gõ chiêng, biết hát dân ca, biết thổi kèn bầu... chỉ là chuyện mơ tưởng.  

Với tài nghệ của mình, già làng Điểu Lên thừa khả năng truyền dạy cho lớp con cháu những tinh túy Stiêng. Lòng ông đã rõ, khát vọng truyền lửa trong ông đã tỏ, nhưng tìm được người trẻ có tâm huyết, hết lòng với bản sắc cha ông khó như chuyện xuống đáy bể mò kim... Già làng Điểu Lên sợ rằng mai này ông và lớp người già ở làng về với tổ tiên, ánh lửa Stiêng với những truyền thống, những nét tinh hoa đậm bản sắc của dân tộc mình sẽ lụi tàn theo năm tháng!

N.T.Dũng

Chiều 21/1, tiếp tục phiên thảo luận tại hội trường về các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, thay mặt Đảng bộ Bộ Công Thương, đồng chí Lê Mạnh Hùng, Bí thư Đảng ủy, Quyền Bộ trưởng Bộ Công thương trình bày tham luận với chủ đề “Phát triển công nghiệp, thương mại Việt Nam tự chủ, kết nối, hiện đại hóa, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập hiệu quả vào chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng toàn cầu”. 

Chiều tối 21/1, Phòng Kiểm tra - Pháp chế, Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cho biết đã ra quyết định xử phạt và đình chỉ hoạt động nhiều cơ sở nha khoa trên địa bàn thành phố do có hàng loạt hành vi vi phạm, trong đó chủ yếu là hành vi cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh (KCB) khi không có giấy phép hoạt động KCB, quảng cáo dịch vụ không phép…

Những ngày này, hoà trong không khí hân hoan đón ngày hội lớn của toàn dân tộc, tại Sân bay quốc tế Nội Bài - "cánh cửa" đầu tiên đón tiếp các đoàn đại biểu quốc tế, các cơ quan thông tấn báo chí và những người bạn phương xa đến với Thủ đô, Công an cửa khẩu Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Cục Quản lý xuất nhập cảnh, Bộ Công an đang triển khai phương án bảo vệ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV ở mức độ cao nhất.

Sau nhiều thập niên dựa vào các cấu trúc an ninh bên ngoài, Saudi Arabia đang âm thầm nhưng quyết liệt tái thiết vai trò của mình trong khu vực. Những động thái dồn dập nhằm hình thành các liên minh quân sự mới với Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Ai Cập và Somalia không chỉ phản ánh lo ngại trước các bất ổn, mà cho thấy Riyadh đang muốn viết lại “luật chơi” an ninh tại Trung Đông.

Sáng 21/1, tiếp tục phiên thảo luận tại hội trường về các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, thay mặt Đảng bộ Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Kiểm tra Trung ương Trần Văn Rón trình bày tham luận với chủ đề "Đổi mới công tác kiểm tra, giám sát góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức Đảng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới".

Sáng 21/1, thay mặt Đảng bộ Bộ Khoa học và Công nghệ, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng trình bày tham luận tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng về vấn đề “Một số giải pháp đột phá đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới, nhanh và bền vững trong kỷ nguyên vươn mình bằng tri thức và công nghệ số, trong đó, đổi mới sáng tạo là cơ chế trung tâm để chuyển tri thức và công nghệ số thành năng suất, giá trị gia tăng và tăng trưởng bền vững”.

Sáng 21/1, tại Đại hội XIV của Đảng, đồng chí Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh đã trình bày tham luận “Phát huy vai trò đầu tàu, xây dựng TP Hồ Chí Minh trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mang tầm quốc tế, tạo động lực lan tỏa phát triển cho cả nước”.

Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, mặc dù tình hình thế giới biến động phức tạp, khó lường, đối ngoại hội nhập quốc tế vẫn đạt được nhiều kết quả quan trọng; môi trường hòa bình, ổn định, độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ được giữ vững; cục diện đối ngoại ngày càng rộng mở, cân bằng và hài hòa.

Tiếp tục chương trình làm việc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, sáng 21/1, thay mặt Đảng bộ TP Hà Nội, đồng chí Nguyễn Văn Phong, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội trình bày tham luận: “Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng bộ thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới, góp phần kiến tạo tương lai phát triển của đất nước”.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文