Một nén tâm hương thành kính...
Nhang trầm một thẻ - biết làm sao...
Thắp lên, đành cắm nơi đầu gió
Hương khói
đừng quên nấm mộ nào
"Đời đời ghi nhớ công ơn các Anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc" - đó là dòng khẩu hiệu ta thường thấy ở bất kỳ một khu nghĩa trang liệt sĩ nào.
Tôi đã đọc bài thơ "Viếng chồng" của nhà thơ Trần Ninh Hồ. Phải nói, "Thăm mộ chiều cuối năm" của Nguyễn Thái Sơn có một điểm sáng nhân văn rất gần bài thơ này. Người đàn bà từ nơi xa xôi lặn lội tìm viếng mộ chồng. Khu rừng chỉ có hai ngôi mộ: mộ anh và mộ người đồng đội. Và chị đã đặt bó hoa đó lên mộ người không phải ruột thịt, với một lý do thật cao cả: "Viếng mộ anh có chị đến đây rồi".
Đó là một trong muôn vàn nghĩa cử góp phần làm cho dòng khẩu hiệu trên thêm xác tín.
Bài thơ của Nguyễn Thái Sơn tuy khác hướng ứng xử nhưng cùng xuất phát từ một cách nhìn, cách nghĩ, một nỗi lòng. Ở đây, vấn đề không còn là 1 cộng 1 chia 2 (người, hoa và 2 ngôi mộ) nữa, mà là số một đối lập với số nhiều:
Vạt đồi yên nghỉ bao đồng đội
Nhang trầm một thẻ...
Với một thẻ nhang, làm sao không để tủi phận những người nằm dưới cỏ. Họ đã từng gắn bó với nhau, chung nhau cái sống, giống nhau cái chết. Thắp cho ai thì cũng chẳng đành, chi bằng (chao ôi, người ta vẫn nói che gió thắp đèn, đằng này...) - đành cắm nơi đầu gió, qua đó mà nhờ ngọn gió đưa hương khói chia xa khắp vạt đồi, đến với từng ngôi mộ, làm ấm hồn người khuất và nhẹ lòng người sống.
Chỉ một chi tiết này cũng đủ cho ta thấy tổn thất mà dân tộc mình phải gánh chịu trong mấy cuộc chiến tranh vừa rồi nặng nề đến mức nào, và vết thương ấy đến bao giờ mới gắn hàn cho xuể. Khói hương, khói hương mỏng mảnh, "đi" hết được vạt đồi họa có biến thành khói bom!
Nhưng... nơi mà hương khói chưa qua, lòng người đã đến. Thơ viết về bia mộ thường gợi cảm giác hoang lạnh, nhưng đọc bài thơ, ta còn có thêm cảm giác ấm áp, bởi, nó đã làm bừng lên trong mỗi chúng ta những nén tâm hương thành kính...