Mua bản quyền ca khúc nước ngoài tại Việt Nam: Đường xa vạn dặm

Vừa qua, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đã ký kết với Hiệp hội tác giả Singapore COMPASS về việc trao đổi bản quyền giữa Việt Nam với một số nước khác trên thế giới. Tuy vậy, vẫn chưa có lộ trình nào giúp cho các ca sỹ có thể nhanh chóng mua được bản quyền những ca khúc hay của thế giới để ghi âm tại Việt Nam…

Khi Công ước Bern vào Việt Nam, quá nhiều ngôi sao phải đục bỏ khỏi đĩa sắp phát hành các ca khúc nhạc ngoại lời Việt như Thu Minh, Ngọc Anh… Những ca sỹ nổi lên bằng nhạc Hoa như Lam Trường, Đan Trường, Minh Thuận… cũng gặp phen khốn đốn. Tất nhiên, chuyện "hát trộm" là không tránh khỏi, nhưng làm đĩa thì cũng chưa ai dám mạnh tay mà quên luật.

Ca sỹ Mỹ Tâm là người tiên phong trong việc dò đường mua nhạc ngoại. Cô nhờ nhạc sỹ Quốc Bảo tìm kiếm trên mạng Internet và anh đã gửi email đến Hiệp hội Sáng tác và sản xuất âm nhạc Mỹ. Rất may mắn, trung tâm này nhiệt tình hướng dẫn anh vào trang web www.songfile.com để chọn và mua ca khúc. Mỹ Tâm mua được ca khúc "Harem" của Sarah Brightman thông qua việc thanh toán trực tiếp với số tiền bản quyền khá rẻ là 200 USD. Nhạc sỹ Quốc Bảo tâm sự, trường hợp Mỹ Tâm thì nhanh gọn như vậy, nhưng đó không phải là tất cả, việc mua bản quyền khó hay dễ là do các đối tác, không thể đưa ra một đáp số chung.

Hồ Quỳnh Hương là ca sỹ Việt Nam thứ hai chính thức lần tìm chuyện mua bản quyền. Ngày 20/12 tới cô phát hành album "Sao tình yêu", nhưng đến tận ngày 7/12, hợp đồng chính thức về bản quyền hai ca khúc "Wild dances" và "Dance with the wolves" của nữ ca sỹ Ruslana - cô ca sỹ người Ukraine đang nổi tiếng khắp khu vực Đông Âu mới được chuyển qua bản fax đến tay cô.

Anh Trọng Nghĩa, người đại diện của Hồ Quỳnh Hương trong việc xúc tiến mua bản quyền ca khúc này cho biết, hành trình để có hai bản nhạc dances đó thật sự gian nan. Mỗi ca khúc này giá bản quyền thỏa thuận là 500 USD. Nhưng công sức để anh và cả ê-kíp bỏ ra để có được sự thỏa thuận đó còn giá trị gấp nhiều lần. Cũng mò mẫm lên www.songfile.com, nhưng trang web này chủ yếu dành cho các bản nhạc viết bằng tiếng Anh và không có tên cô ca sỹ này, anh và cộng sự đã phải gọi điện cầu cứu Đại sứ quán Ukraine tại Việt Nam và họ đã tìm giúp 3 số điện thoại của người quản lý Ruslana.

Tuy nhiên, anh Nghĩa không thể liên hệ được với người đại diện này qua điện thoại mà phải nhờ Linh Nguyễn, một du học sinh tại Washington DC, Mỹ. Sau đó là nửa tháng trao đổi qua email bằng tiếng Anh, Nghĩa đã phải giới thiệu rất cặn kẽ về Hồ Quỳnh Hương và cả trang web của cô. Cuối cùng thì phía công ty của Ruslana chấp nhận và gợi ý mua thêm 2 ca khúc rất ăn khách của Ruslana là "Arcan", "Like a hurricane" và nếu mua từ 5 ca khúc trở lên sẽ được giảm giá 20%…

Anh Trọng Nghĩa cho biết, khi nghe thông tin về việc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đã ký hợp đồng với COMPASS, anh đã rất mừng nhưng gọi điện đến trung tâm thì dường như mới chỉ là sơ khởi. Chính các thành viên trong Ban giám đốc cũng chưa biết có bao nhiêu nước là thành viên của COMPASS và những tác giả nào ủy thác chuyện bản quyền. Chính vì thế, đành phải đi đường vòng vừa truân chuyên vừa tốn kém.

Đem chuyện gian nan này đến hỏi nhạc sỹ Hạ Long, Phó ban Truyền thông, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam thì được biết, đúng là chưa thể nói trước điều gì. Việc ký kết giữa Trung tâm với COMPASS ngoài việc hỗ trợ về tài chính và công nghệ, vấn đề chính yếu là COMPASS sẽ thu bản quyền khi các bản nhạc Việt Nam được sử dụng tại các nước khác trong hiệp hội và ngược lại, trung tâm sẽ thu tiền bản quyền nhạc ngoại tại Việt Nam. Nhưng số nước chính thức tham gia thì Trung tâm chưa biết và lộ trình cụ thể thì có lẽ phải đến… giữa năm 2006.

Một băn khoăn mà chúng tôi đưa ra là, nhiều ca khúc nước ngoài có giai điệu rất hay nhưng về nội dung ca từ lại không ổn do khác biệt về văn hóa và truyền thống, vậy làm thế nào để trung tâm có thể kiểm soát và tư vấn cho các đơn vị sử dụng âm nhạc? Ông Long cho rằng, trung tâm chỉ có trách nhiệm kiểm soát chuyện bản quyền, còn nội dung ca khúc lại thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý văn hóa(!?). Vậy thì, mấu chốt của vấn đề là, cơ quan nào sẽ kiểm soát nội dung các ca khúc, nhất là khi Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đã thay mặt đối tác chứng nhận việc mua bản quyền hợp pháp của đơn vị sử dụng (có thể được hiểu như việc một ca khúc được phép lưu hành hợp pháp)?

Có một thực tế mà nhiều người thường nhầm lẫn, COMPASS hoàn toàn không phải là một hiệp hội tác giả toàn cầu. Đây chỉ là một trong 210 hiệp hội thành viên của liên minh quốc tế các hiệp hội tác giả và nhạc sỹ (CISAC). Sự liên kết của COMPASS với các hiệp hội tác giả khác trên thế giới về việc trao đổi bản quyền chỉ nên hiểu là một cầu nối.

Từ thực tế này có thể hiểu rằng, các đơn vị sử dụng âm nhạc, đặc biệt là các ca sỹ muốn mua ca khúc nước ngoài thì hãy đến Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam và gửi yêu cầu, sau đó trung tâm sẽ gửi thông tin đến Singapore và COMPASS sẽ kiểm tra thông tin trong dữ liệu tác giả của mình, nếu có thì yêu cầu của người mua sẽ được chấp nhận, còn không có thì chắc chắn lại phải mò đường theo kiểu Mỹ Tâm và Hồ Quỳnh Hương. Và khi ấy, rất có thể bạn sẽ phải đục bỏ trong CD sắp phát hành những ca khúc mà bạn tâm đắc nhất. Chuyện tưởng trong tầm tay hoá vẫn vạn dặm xa..