Muỗi và thơ

08:36 13/09/2006

Nếu là thơ hay, ngay cả viết về con kiến, con muỗi, ngôn từ kia sẽ sống động, lung linh trong trí nhớ mỗi người.

Ở  bài thơ "Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây" của Phạm Tiến Duật, tôi rất tâm đắc đoạn thơ nói về tình cảm của anh lái xe với cô thanh niên xung phong:

Trường Sơn Tây anh đi, thương em
Bên ấy mưa nhiều, con đường gánh gạo
Muỗi bay rừng già cho dài tay áo
Rau hết rồi, em có lấy măng không?

Ở đoạn thơ trên, cái câu khó diễn đạt nhất lại là câu hay nhất: "Muỗi bay rừng già cho dài tay áo". Phạm Tiến Duật vốn là nhà thơ thông minh, giỏi đưa chi tiết vốn sống vào thơ. Nhà thơ muốn chia sẻ với người con gái thanh niên xung phong phải vất vả gánh gạo giữa mùa mưa trong rừng. Đã mưa nhiều thì muỗi lắm, cho nên người con gái phải thả dài tay áo để muỗi khỏi đốt.

Cái ý ấy thật mộc mạc, trúc trắc có gì là thơ đâu. Ngay đến đưa vào văn xuôi cũng khó, cũng rất dễ sa vào lủng củng huống hồ là thơ. Vâng, chỉ một câu thơ thôi, Phạm Tiến Duật đã gói gọn được ý mình muốn diễn đạt: "Muỗi bay rừng già cho dài tay áo". Câu thơ ngổn ngang chất liệu đời sống mà hay, giản dị mà thật khó viết.

Cũng xin nói thêm, sau này, Phạm Tiến Duật có hẳn một bài thơ: "Quảng cáo cho máy đuổi muỗi nhãn hiệu Jumbo". Bài thơ có cái tên rất hiện đại, thơ cũng viết về đề tài hiện đại:

Cứ cắm điện vào muỗi sẽ bay đi hết
Cái máy kỳ diệu này của hãng Jumbo
Xua đuổi muỗi phải đốt lá xoan tươi và giẻ rách \
Nay thế kỷ văn minh kỹ nghệ dư thừa

....

Không chỉ đuổi muỗi đâu khi cần Jumbo đuổi hết
Những kẻ vãng lai lảng vảng ở quanh nhà
Những kẻ ăn xin, những thằng kẻ trộm
Những tên vô cùng rỗi nghề tán tỉnh quanh ta

Đề tài trên thật khó viết, tác giả lại tự nhận mình là người quảng cáo cho máy đuổi muỗi Jumbo nữa. Tôi đọc bài thơ nhiều lần, thấy lạ, thấy thông minh nhưng chưa thấy rung động. Có lẽ bài thơ này Phạm Tiến Duật nghĩ quá, lý trí quá chăng?

Có một câu thơ trong một bài thơ liên ngâm của Nguyễn Bính và Vũ Hoàng Chương viết năm 1941 mà tôi muốn dẫn chứng với bạn đọc. Bài thơ viết về cảnh nhà văn Tô Hoài, nhà thơ Nguyễn Bính, nhà thơ Vũ Hoàng Chương đi thăm nhà thơ Bàng Bá Lân ở ga Phủ Lạng Thương, tỉnh Bắc Giang.

Thơ liên ngâm, Nguyễn Bính đọc trước, Vũ Hoàng Chương nối vần theo, bài này viết theo thể thất ngôn bát cú, vần điệu, nhịp bằng trắc phải chỉn chu, chặt chẽ. Tôi nhớ nhất câu thơ Vũ Hoàng Chương nói về cảnh mấy văn nghệ sĩ nằm thức đêm, đợi sáng:

Nằm muỗi qua đêm chờ sáng vậy
Còi xe phóng hỏa xé màn sương

Chữ  "Nằm muỗi qua đêm", hay, hàm xúc. Nếu như người làm thơ bậc trung thì chỉ biết diễn tả: nằm qua đêm chịu muỗi đốt chờ đến sáng. Câu chữ được dồn nén, hiệu quả truyền đạt, sự phát sáng của thơ càng cao. Dẫu là thơ liên ngâm, người đọc thơ nhận ngay ra sự lao động, gạn lọc của tác giả trong cách sử dụng ngôn từ.

Nhà thơ, nhà văn Thanh Tịnh là thành viên đầu tiên của Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Thời trai trẻ, ông rời quê ra Bắc đi theo kháng chiến rồi về sống, làm việc ở ngôi nhà số 4 Lý Nam Đế, Hà Nội đến cuối đời.

Ngoài tập truyện ngắn "Quê mẹ" và một số bài thơ trữ tình khác, Thanh Tịnh còn có tài làm ca dao, diễn xuất độc tấu với những tiết mục tự biên độc đáo. Thanh Tịnh viết về con muỗi bằng thể loại lục bát, pha chút hóm hỉnh, hài hước:

Vì mày, tao phải đánh tao
Vì tao, tao phải đánh tao đánh mày.

Câu thơ nôm na, gần với quần chúng, đọc rồi nhớ ngay. Ngoài cái ý "diệt muỗi" ra, hẳn Thanh Tịnh còn muốn nhắn nhủ điều gì với bạn đọc?

Nhân đây cũng xin nhắc tới một kỷ niệm nhỏ. Hồi sang Mỹ, tôi có đọc bài thơ "Nhật ký trong cơn sốt của tôi" cho các nhà thơ cựu chiến binh Mỹ nghe. Bài thơ đã được nhà thơ Kevin Boowen và ông Nguyễn Bá Chung dịch sẵn sang tiếng Anh. Trong những đoạn thơ nói về sốt rét, tôi có viết:

Tuổi trẻ anh qua vùng rừng nước độc
Con suối Trường Sơn lá mục rơi đầy
Căn hầm võng nước mưa, đêm khuya ngồi đập muỗi
Chân không giày, gỡ vắt đỏ bàn tay
Tưởng tất cả tan thành cơn sốt
Tất cả hằn trên da mặt anh đây
Môi anh sạm vầng trăng đêm nguyệt thực
Mắt anh nhòa đi sông núi cũng hao gầy...

Khi đọc xong phần thơ của mình, một nhà thơ Mỹ hỏi tôi: "Hồi chiến tranh, ông có bị sốt rét không?". Tôi trả lời: "Đã vào chiến trường, ai cũng bị sốt rét". Nhà thơ Mỹ kể rằng, hồi ở Việt Nam, ông là lính bộ binh, đóng quân chủ yếu ở rừng. Rừng nhiệt đới Việt Nam thật khủng khiếp ghê rợn, may mà ông còn sống sót. Ông có viết thơ, viết theo dạng nhật ký chiến tranh.

Trong số những bài thơ ông làm, ông nhớ nhất là bài thơ "Con muỗi". Bài thơ không dài, có thể tóm tắt nội dung như sau: Cuộc chiến tranh Mỹ xâm lược Việt Nam là phi lý, phi nghĩa. Ông ví Tổng thống Mỹ giống như con muỗi độc chuyên hút máu người. Con muỗi hút cả máu những người lính Mỹ và những người lính Việt Cộng. Bài thơ "Con muỗi" của nhà thơ Mỹ, tôi không thuộc câu nhưng nhớ ý, tứ thơ độc đáo và cách nói thật táo bạo, trực diện.

Thế đấy, con kiến, con muỗi - những sinh linh vô cùng bé nhỏ đã đi vào thơ ca một cách tự nhiên. Nhà thơ có thể viết về con voi, con kiến, con muỗi nhưng không có nghĩa viết về con voi thì ý tưởng lớn, viết về con kiến, con muỗi thì ý tưởng nhỏ. Nếu là thơ hay, con kiến, con muỗi ngôn từ kia sẽ sống động, lung linh trong trí nhớ mỗi người

Trong chương trình “Mãi mãi niềm tin theo Đảng” vào tối 16/1 – chương trình chính luận nghệ thuật chào mừng kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng, hướng tới Đại hội XIV của Đảng, ca sĩ Anh Tú tạo nhiều bất ngờ khi giới thiệu đến công chúng ca khúc mang tên “Thưa Đảng” do chính anh sáng tác.

Trước thềm trận bán kết Vòng chung kết U23 châu Á, cái tên U23 Trung Quốc mang đến nhiều suy ngẫm lẫn tò mò. Không hào nhoáng, không áp đảo về mặt thế trận, đội bóng trẻ đến từ Đông Á lại lặng lẽ tiến sâu bằng một con đường khác biệt: phòng ngự đến tận cùng và chắt chiu từng khoảnh khắc sinh tồn. Đó không phải là lối chơi hấp dẫn, nhưng lại là một bài toán thực sự hóc búa cho bất kỳ đối thủ nào, trong đó có U23 Việt Nam.

Giữa trùng khơi, trong nhịp sóng vỗ nơi đảo tiền tiêu của Tổ quốc, hơn 1.900 người dân cùng các lực lượng vũ trang trên đặc khu Thổ Châu (tỉnh An Giang) đang hân hoan, tin tưởng hướng về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Đây không chỉ là sự kiện chính trị trọng đại của dân tộc mà còn mang theo bao mong muốn, kỳ vọng về một cuộc chuyển mình lịch sử cho Tổ quốc trong kỷ nguyên vươn mình.

Thực hiện cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, Công an tỉnh Điện Biên vừa bắt 1 đối tượng, tang vật thu giữ 10 bánh ma túy.

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu có những chuyển dịch phức tạp, Greenland giờ không chỉ là một hòn đảo tự trị băng giá xa xôi của Đan Mạch. Tổng thống Donald Trump gần đây thường xuyên khẳng định, Mỹ phải kiểm soát Greenland để chống lại mối đe dọa từ các đối thủ ở khu vực Bắc Cực. Đặc biệt, với sự xuất hiện của hệ thống Vòm Vàng và hệ thống vũ khí hiện đại, nhu cầu kiểm soát Greenland trở nên đặc biệt cấp thiết.

Trong không khí Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, đồng chí Nguyễn Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Bắc Ninh đã trả lời phỏng vấn các cơ quan báo chí trung ương và địa phương về tầm nhìn, mục tiêu và những định hướng lớn nhằm xây dựng Bắc Ninh phát triển nhanh, bền vững, hiện đại, giàu bản sắc; phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.

Những ngày gần đây, dư luận cả nước đặc biệt quan tâm đến thông tin báo chí phản ánh việc xuất hiện một ngôi nhà rường bằng gỗ dựng ngay trước cổng vào bửu thành của Lăng Hoàng thái hậu Từ Dụ, đồng thời một cổng gỗ dạng tam quan cũng được dựng ở khu vực phía ngoài Lăng vua Thiệu Trị. Cả hai công trình đều do Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế cho xây dựng, với lý do “phục vụ hương khói, nghi lễ” và được thực hiện từ nguồn xã hội hóa.

Với 88 ca ghép gan cho bệnh nhi, Bệnh viện Nhi Trung ương hiện là đơn vị có số ca ghép gan nhi nhiều nhất tại Việt Nam, trong đó có những ca đòi hỏi kỹ thuật khó. Sau mỗi ca ghép thành công là một tương lai được viết lại, một cuộc đời được hồi sinh từ lòng nhân ái của người hiến và gia đình, cùng sự tận tâm, nỗ lực của các y bác sĩ. Ca ghép thứ 88 được thực hiện cuối năm 2025 là dấu mốc quan trọng đánh dấu lần đầu tiên Bệnh viện Nhi Trung ương thực hiện thành công ca ghép gan từ người hiến chết não cho bệnh nhi 3 tuổi bị teo đường mật bẩm sinh.

Ngày 18/1, Ban Quản lý dự án Chương trình phát triển các đô thị loại II (thuộc Sở Tài chính TP Huế) cho biết, đã ban hành quyết định xử phạt Công ty Cổ phần 479 Hòa Bình với tổng số tiền hơn 1,5 tỷ đồng do vi phạm tiến độ hợp đồng tại gói thầu số 28 nâng cấp, mở rộng cầu Vỹ Dạ và xây dựng tuyến đường 100m nối khu đô thị A-B thuộc khu đô thị An Vân Dương.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文