Nghệ sĩ và thuế thu nhập: Người tự giác, kẻ làm ngơ
Trong hội thảo Thuế thu nhập cá nhân đối với ca sĩ, nghệ sĩ, vận động viên do Tổng cục Thuế tổ chức ngày 9/11 tại TP.HCM, giới ca sĩ, nghệ sĩ được đề cập nhiều bởi hầu hết các ca sĩ có thu nhập cao không có mặt. 500 thư mời các diễn viên chuyên nghiệp đến kê khai đã rơi vào "hư không".
Ca sĩ N.T.B., cựu thành viên của nhóm 1088, một trong số 500 nghệ sĩ nhận được thư mời kê khai thuế nhưng không đến, đã thẳng thắn trả lời: "Tôi thấy nội dung trong thư mời kê khai quá mơ hồ, tôi không hiểu rõ nên đã không đến". Còn việc đóng thuế thu nhập cá nhân (TNCN), B. cho biết anh luôn thực hiện nghiêm chỉnh. Có nghĩa là tất cả các hợp đồng biểu diễn của anh, bao giờ cũng có ghi thù lao được trừ 10% thuế TNCN.
Dù luôn nộp thuế nghiêm túc nhưng trong thâm tâm, B. cho rằng quy định này vẫn chưa được "công bằng" lắm vì chỉ có những ca sĩ "ngôi sao" mới có thu nhập và mức cát-xê cao. Những ca sĩ như B. không phải lúc nào cũng có "sô", thậm chí có khi cả tháng mới có một buổi diễn trong khi chi phí đầu tư cho việc biểu diễn không phải là nhỏ.
Với nghệ sĩ hài X.H., khi được hỏi về việc nộp thuế TNCN, chị cũng khẳng định việc nộp thuế TNCN theo quy định là trách nhiệm và nghĩa vụ. Song với nghệ sĩ, việc thu thuế còn nhiều điều bất cập vì tuổi nghề ngắn, chi phí đầu tư cho nghề nghiệp cao, sau này khi về già, vấn đề an sinh xã hội sẽ được giải quyết ra sao, lấy gì để sống? Đề cập đến lý do hoạt động biểu diễn nghệ thuật thuộc lĩnh vực nhạy cảm, tuổi nghề ngắn nên nghệ sĩ sẽ được khấu trừ 25% trước khi tính thuế TNCN, X.H. cho rằng đó là một "ưu ái", song việc khấu trừ 25% là việc khó làm vì thủ tục nhiêu khê, rườm rà, ít nghệ sĩ nào có kiên nhẫn đợi nhận lại số tiền này sau khi đã thống kê tổng thu nhập của mỗi nghệ sĩ. Ngành Thuế nên tính lại ai mới phải đóng thuế thu nhập, nếu cá nhân nào không thực hiện thì cần phải có biện pháp chế tài.
Doanh nghiệp thu thuế hộ - có hợp lý?
Trong khi ngành Thuế "kêu" thất thu vì nhiều đơn vị tổ chức biểu diễn, doanh nghiệp, trung tâm sản xuất băng đĩa nhạc không thực hiện khấu trừ 10% thuế thu nhập khi ký hợp đồng với nghệ sĩ, thì không ít doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc việc này cũng than thở không kém.
Theo số liệu của Tổng cục Thuế, TP.HCM hiện có 57 đơn vị tổ chức biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp, nhưng chỉ có 20% đơn vị thực hiện khấu trừ 10% trước khi trả thù lao cho nghệ sĩ. Trong số 37 trung tâm sản xuất băng đĩa, nhạc thì thì chỉ khoảng 10 đơn vị thực hiện việc khấu trừ. Một trong những nguyên nhân là do sự "bất bình" của một số đơn vị khi việc thu thuế hộ từ trước đến nay không hợp lý. Theo họ việc thu thuế phải do ngành Thuế đảm nhiệm.
Đối với những đơn vị chịu thu thuế của nghệ sĩ, thì lại gặp phải nhiều chuyện phức tạp. Bà Thu Dung, Giám đốc Trung tâm Băng nhạc Rạng Đông cho biết, trung tâm của bà chỉ có thể khấu trừ 10% trên hợp đồng với những ca sĩ trẻ, mới khi mời họ thu băng đĩa. Những ca sĩ mới, trẻ này đang cần được "lăng-xê" nên rất nghiêm túc nộp thuế. Với các ca sĩ "ngôi sao", họ thường làm ngơ. Khi trung tâm yêu cầu thì họ bảo không cần biết, phải trả đủ cát-xê như đã thỏa thuận, nếu không lần sau họ sẽ không thu cho trung tâm nữa. Ca sĩ không nộp thuế nên trung tâm phải bỏ tiền ra, từ đó nâng giá thành băng đĩa lên và với giá thành đó, việc thu hồi vốn của trung tâm càng khó khăn hơn...
Thất thu vì không quản lý được
Đó là nguyên nhân chính mà ngành Thuế cần phải nhìn nhận và có biện pháp giải quyết riêng đối với giới nghệ sĩ. Điều hạn chế trước nhất là những quy định cụ thể về việc thu thuế chưa được phổ biến rộng trong giới nghệ sĩ. Nhiều ca sĩ, khi hỏi đến việc nộp thuế thu nhập đã ngơ ngác vì không biết gì và chưa thấy đơn vị tổ chức biểu diễn nào trừ tiền của mình. Công tác tuyên truyền, vận động nghệ sĩ thực hiện trách nhiệm nghĩa vụ thuế còn yếu...
Việc khấu trừ 25% thu nhập cho nghệ sĩ trước khi tính thuế thu nhập là tin vui. Nhưng thu và khấu trừ sao đây khi chính bản thân ngành Thuế không nắm được doanh thu của nghệ sĩ?
Những điều trên cho thấy, một phần nguyên nhân thất thu thuế là do sự phối hợp lỏng lẻo giữa các ngành chức năng như Sở Văn hóa - Thông tin, Cục Thuế, Sở Kế hoạch Đầu tư... Nếu tình trạng này chưa được khắc phục, việc đóng thuế thu nhập của nghệ sỹ sẽ còn tiếp diễn theo kiểu “ người tự giác, kẻ làm ngơ” như hiện tại