Người đưa văn chương thành vũ khí ở chiến trường
Nhà phê bình Lê Quang Trang, Chủ tịch Hội Nhà văn TP HCM cho biết, đúng kế hoạch, ngày 20/8, hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho nhà văn Nguyễn Thi được hoàn tất.
Cùng với những tập tư liệu và quá trình tiến hành lập hồ sơ, một lần nữa, "chân dung" tác giả tác phẩm nổi tiếng "Người mẹ cầm súng" và "Mẹ vắng nhà" lại được tái hiện qua những lát cắt ký ức, những kỷ niệm xúc động của vô số các bạn văn cùng thời cũng như nhiều nhà văn trẻ sau này khi được tiếp xúc với tác phẩm của nhà văn, liệt sĩ này.
Người lính xung kích nơi đầu tuyến lửa
"Không là danh nhân, nhưng có những con người mà cuộc đời và sự nghiệp của họ, mỗi lần nhìn lại, ta vẫn phát hiện được những nét mới mẻ, hiện đại. Nguyễn Thi, nhà văn mặc áo lính, người lính viết văn đã đi đến tận cùng đời binh nghiệp trong vị thế một chiến sĩ xung kích… là thuộc trong số không nhiều những con người như thế". Đó là lời nhận định của nhà văn Ngô Thảo về nhà văn Nguyễn Thi trước khi đặt những dòng kiến nghị Nhà nước, Quân đội nên có những hình thức ghi công và tặng thưởng xứng đáng với đối với những nhà văn đã hy sinh, trong đó có Nguyễn Thi.
Cũng theo nhà văn Ngô Thảo, rất hiếm nhà văn có tiểu sử hội tụ nhiều đến thế những tình huống được coi là điển hình trong thời kỳ đất nước có những chuyển động vĩ đại như Nguyễn Thi. Thế nhưng, nhờ "bản năng yêu nước", giữa hỗn loạn của một thành phố lớn trước và sau cách mạng Tháng Tám, anh đã sớm chọn được con đường đi của mình. Nam Bộ kháng chiến, thất lạc gia đình, Nguyễn Thi tham gia du kích rồi bộ đội, làm trinh sát trong đơn vị quân cảm tử, lần lượt được đề bạt từ cán bộ chính trị tiểu đội đến chính trị viên đại đội, được kết nạp Đảng, tham gia nhiều trận đánh lớn.
 |
|
Nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam, nhà phê bình Lê Quang Trang, Chủ tịch Hội Nhà văn TP HCM và các đại biểu chủ trì hội thảo. |
Tập kết ra Bắc, có gia đình mới, anh vẫn tìm mọi cách để trở về chiến trường miền
Sự xông xáo nơi chiến sự ác liệt của Nguyễn Thi được nhà văn Ngô Thảo nhắc đến ấy, còn được tiến sĩ Nguyễn Mộng Hùng, người cùng công tác chung với ông tại Tiểu đoàn 302 - nơi được mệnh danh là cái nôi chiến thuật đặc công kể rằng: Trong kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Thi là người lính thực thụ, có mặt hầu hết các trận đánh của đơn vị. Anh như con thoi xuống các đơn vị dạy hát, làm báo tường, vẽ khẩu hiệu, nghiên cứu sa bàn, đi tải thương tải đạn…
Trong đợt Tổng tấn công Tết Mậu Thân năm 1968, Nguyễn Thi theo bộ đội chiến đấu tiến về Sài Gòn, hy sinh trên đường Minh Phụng ngày 9/5.
Về sự hy sinh của nhà văn Nguyễn Thi, theo nhà thơ Thanh Giang kể lại thì vào cuối năm 1968, khi ông trở lại chiến trường vùng ven phía Nam Sài Gòn, được Phi Long, chính trị viên tiểu đoàn thuộc Đoàn 10 cho biết: Sau khi kịch chiến ở đường Minh Phụng 5 ngày đêm, đơn vị được lệnh lùi ra. Đến Vườn Lài thì đụng xe tăng địch cùng các bót cảnh sát nổ súng dữ dội. Đội hình bắt đầu tán loạn thì có tiếng hô lớn "Các đồng chí có súng mà chạy sao? Trụ lại đánh chứ! Chạy xà đùa chết hết!".
Phi Long mới nhận ra là nhà báo Bảy Tấn (Nguyễn Thi), quay qua nắm tay anh nhận là thủ trưởng, cùng chỉ huy đơn vị. Đội hình được củng cố, đồng đội yểm trợ nhau thoát vòng vây, theo kinh Tham Lương lùi dần ra nhưng còn kẹt lại một đại đội. Sáng ra, Bảy Tấn vào nhà dân thăm dò, dân tản cư hết, anh ra công sự động viên anh em và bảo: Mình còn phải cầm cự với địch suốt ngày, ráng đến tối sẽ qua Vĩnh Lộc gặp bộ đội mình.
Thế nhưng, chẳng mấy lúc địch tiếp tục bắn phá, hỏa lực mạnh hơn gấp bội. Pháo dập, từng đợt bộ binh tràn vào lại bị đánh bật ra. Đến chiều tối, khi một tốp trực thăng lên phóng hỏa tiễn dữ dội thì anh Tấn bị trúng một mảnh đạn vào phổi…
Văn nghiệp nhiều thành tựu nhưng còn dở dang
Nhà văn Nguyễn Thi hy sinh ở tuổi 40, để lại nhiều tác phẩm còn dang dở. Tiểu thuyết "Ước mơ của đất", tác phẩm viết về người anh hùng Nguyễn Thị Hạnh ở Long An mới được hoàn thành phần một. Trong ba lô của ông, đồng đội còn tìm được nhiều bản thảo khác, trong đó có 3 chương của tiểu thuyết chưa được đặt tên (sau này gửi ra tạp chí Văn nghệ quân đội, được công bố với tên "Ở xã Trung Nghĩa").
Theo nhà thơ Thanh Giang, "Ở xã Trung Nghĩa" là một phần kết quả trong những tháng ngày Nguyễn Thi "bám" khu trù mật Thành Thới - Mỏ Cày, Bến Tre. Đây là khu trù mật điển hình, tập trung mọi chính sách bình định tàn bạo của địch, được Mỹ - Diệm chọn làm trọng điểm, đích thân Ngô Đình Diệm cùng cố vấn Mỹ Lênxđên cắt băng khánh thành.
Kết quả, ba chương đầu của tiểu thuyết "Ở xã Trung Nghĩa" được công bố, Nguyễn Thi đã xây dựng thành công một khu trù mật điển hình, nhưng, ông không dừng lại ở sự tường thuật, khái quát những mối mâu thuẫn gay gắt giữa giai cấp nông dân và địa chủ, mâu thuẫn đối kháng giữa nhân dân miền Nam và Mỹ - Diệm… mà khai thác Bến Tre đồng khởi đến tận cùng để bật lên chủ để, tư tưởng của tác phẩm với cách nhìn bao quát, toàn diện hơn về thời cuộc: Cuộc khởi nghĩa long trời lở đất ở xã Trung Nghĩa là tín hiệu của cuộc nổi dậy trên toàn miền Nam, kéo theo sự sụp đổ toàn bộ mưu đồ "Bắc tiến" của Mỹ-Diệm, là tiền đề cho cuộc chiến tranh nhân dân được phát triển lên đến đỉnh cao, dẫn đến ngày toàn thắng…
Tuy nhiên, trước những tác phẩm chưa hoàn thành còn ở dạng bản thảo ấy, văn đàn Việt Nam đã may mắn được đón nhận một Nguyễn Thi - Nguyễn Ngọc Tấn với hàng loạt tác phẩm nổi tiếng, phản ánh sâu sắc những con người anh hùng của miền Nam với những tính cách rất điển hình, góp phần làm nên những thành tựu lớn lao của văn học cách mạng: Người mẹ cầm súng, Mẹ vắng nhà, Trăng sáng, Đôi bạn… Đó là thành quả của cả một quá trình vượt qua mọi khó khăn thách thức của thời cuộc, của đạn bom để miệt mài lao động sáng tạo của nhà văn, liệt sĩ, người lính tiêu biểu - Nguyễn Thi.
Đánh giá những công lao to lớn của ông, trong những năm qua, Nhà nước đã có rất nhiều sự ghi nhận qua Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật, bằng Tổ quốc ghi công và nhiều huân, huy chương khác.
|
Nhà văn Nguyễn Thi.
|
