Người thổi hồn vào tượng nhà mồ
Tượng nhà mồ là một phần không thể thiếu trong lễ bỏ mả của người Tây Nguyên. Họ quan niệm tượng đặt ngoài nhà mồ là ma nên không ai được mang về nhà dẫu bức tượng đó có hoàn mỹ đến đâu. Nhưng với nghệ sĩ điêu khắc Nguyễn Nhâm, tượng nhà mồ không chỉ bó hẹp trong khuôn khổ của buổi lễ bỏ mả, chúng còn mang vẻ đẹp của nghệ thuật điêu khắc.
Vốn là sinh viên khoa Mỹ thuật trường Đại học Huế, mỗi lần nghỉ hè, Nguyễn Nhâm lặn lội vào những khu nhà mồ để tìm hiểu nghệ thuật tạc tượng cũng như những nét văn hoá độc đáo của những bức tượng. Một ý nghĩ chợt loé lên trong anh: "Tại sao không tôn vinh nét văn hóa độc đáo này của đồng bào? Tại sao không tạo cho những bức tượng sinh động kia một đời sống khác?". Thế là anh bỏ ra nhiều năm nghiên cứu tỉ mỉ về nghệ thuật tạc tượng của các dân tộc Bahnar, Jarai. Anh mày mò tìm hiểu, suy ngẫm về quan niệm nhân sinh mà đồng bào gửi gắm trong những bức tượng và quyết tâm học tạc tượng nhà mồ.
Những bức tượng nhà mồ dưới bàn tay sáng tạo của anh mang đặc trưng của điêu khắc hiện đại và tinh tế. Nếu tượng của đồng bào nghiêng về thế giới tâm linh, chỉ mang tính chất gợi lại hình ảnh, động tác thô mộc nhất, thì tượng của Nguyễn Nhâm vừa chứa chất đầy đủ yếu tố tâm linh, vừa mang giá trị thẩm mỹ.
Đời sống trong tượng của anh cũng rất phong phú. Nó diễn tả những sinh hoạt trong đời sống cộng đồng của đồng bào. Những bức tượng mang tên: Đi ở, Mẹ địu con, Lễ bỏ mả, Chia của cải, Lễ trả ơn, Đi hội làng… có một đời sống riêng, có tâm tư, tình cảm riêng. Cái hồn trong những bức tượng của anh toát ra từ đôi mắt truyền tải cuộc sống đầy vất vả nhưng phóng khoáng của những con người trên mảnh đất bazan đầy nắng gió.
Anh nói: "Việc tạo hình cho những khúc gỗ, dù thô nhám như tượng nhà mồ, cũng đòi hỏi phải thật cẩn trọng trong từng chi tiết, sao cho khúc gỗ đó hợp với ý tưởng của mình, nếu sai một chút coi như khúc gỗ đó bỏ đi".
Thực tế, hiện nay văn hoá của các dân tộc Tây Nguyên ngày càng bị mai một. Các nghệ nhân tạc tượng nhà mồ người bản địa, người có tuổi đã vơi đi khá nhiều, trong khi lớp trẻ lại thờ ơ. Còn riêng các nghệ sỹ điêu khắc tạc tượng nhà mồ thì lại càng hiếm. Nguyễn Nhâm đã mang tượng nhà mồ đi tham gia nhiều triển lãm mỹ thuật và những bức tượng đã mang về cho anh nhiều giải thưởng có giá trị. Nguyễn Nhâm nói, anh muốn lưu lại cái hồn gỗ, hồn người trong văn hóa của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên. Khách du lịch trong nước và nước ngoài đến Tây Nguyên ngày càng đông và nhiều người chọn mua những bức tượng nhà mồ về làm quà lưu niệm