Người trả “Quan âm thị Kính” về với chèo cổ sân đình

07:39 26/01/2006

“Mình đã đi chân trời góc bể, đã xem nhiều sân khấu lạ, mà chẳng thấy vở nào lạ như 'Quan âm Thị Kính', biểu diễn phá cách mọi lề lối quen, độc sáng cả về trò diễn lẫn trò lời, không thua một vở diễn mẫu mực nào trên sân khấu thế giới. Tôi đã mãn nguyện nhờ gần nửa thế kỷ tìm cách trả ‘Quan âm Thị Kính’ về với gốc rễ chèo cổ sân đình", đạo diễn Trần Bảng nói.

Cầm tinh con Hổ, sinh năm Bính Dần 1926, con trai nhà văn Trần Tiêu, đỗ tú tài Tây, mê đắm văn chương, kịch nghệ của Tây, ấy thế mà Trần Bảng đã ném cả đời mình vào chèo sân đình.

Ngồi với tôi trong căn gác nhỏ nhà tập thể cũ  5 tầng còn lại từ thời bao cấp, cửa sổ trông thẳng ra hồ Giảng Võ lộng gió nắng cuối thu Hà Nội, Trần Bảng say sưa nói về ba vở chèo cổ do một tay ông dàn dựng: “Xúy Vân” (từ vở “Kim Nham”), “Nàng Thiệt Thê” (từ vở “Chu Mãi Thần”) và “Quan âm Thị Kính”, được Nhà hát Truyền hình phát sóng trực tiếp,  để lại dư âm trong cho công chúng màn ảnh nhỏ.

Trần Bảng tâm sự: Đúng. Tôi mê chèo cổ thật đột ngột. Hồi kháng chiến chống Pháp, có lần Hoài Thanh xem tôi dựng kịch, bỗng nói: “Chèo cổ  hay lắm. Mình có cảm giác cậu sẽ lập nghiệp sân khấu bằng chèo cổ đấy”. Thế rồi lời của  Hoài Thanh vận ngay vào tôi. Định mệnh của tôi là… đạo diễn chèo. Ba vở chèo tôi thích nhất chính là ba vở có những nhân vật nữ mà tôi mê đắm, bất kể họ là nhân vật nữ chín đẹp nết, đẹp người như Thị Kính, Thiệt Thê… hay là nữ lệch, đẹp người, nhưng lẳng lơ, trắc nết, hoặc cả tin, dễ lầm lạc như Thị Mầu, Xúy Vân…

Nhưng, với tư cách đạo diễn, tôi mê nhất “Quan âm Thị Kính”, vì nó như một cổ vật còn nguyên vẹn. Về sân khấu, “Quan âm Thị Kính” mang vẻ đẹp tổng thể. Lớp lang vở diễn còn nguyên giá trị sân khấu và giá trị văn chương. Trong  vở diễn, có thể ‘’lẩy’’ ra hàng chục trích đoạn chèo cổ thật hoàn chỉnh. Như trích đoạn “Vu quy”, tả cảnh Thị Kính sánh duyên cùng Thiện Sĩ, có lớp múa đôi rất đẹp. Trích đoạn “Xử kiện” lại điển hình cho cảnh hát đôi diễm tình. Rồi những trích đoạn mẫu mực từng được trình diễn nhiều: Thị Mầu lên chùa, Việc làng, Mẹ Đốp, xã trưởng…

- Thưa ông, ông làm thế nào để giữ giá cho Quan âm Thị Kính như một cổ vật còn nguyên vẹn?

- Năm 1956, tuổi tam thập, tôi dựng “Quan âm Thị Kính”. Vì dựng mô hình “Quan âm Thị Kính” đầu tiên của mình trên sân khấu hộp, nên tôi rất chú ý đến cái để xem, tôi mời mấy họa sĩ số một thời bấy giờ: Nguyễn Đình Hàm, Sỹ Ngọc, Quang Phòng. Trên sân khấu, các họa sĩ đã dựng một không gian rất chèo,  vẽ cây mận cây đào ra hoa rực rỡ trên nền phông hậu, rất ăn ý với chất ước lệ của chèo cổ. Nhưng rực rỡ, tươi tắn nhất vẫn là trang phục của đào, kép chèo do các họa sĩ này thiết kế.

Mô hình “Quan âm Thị Kính” 1956 này của tôi được đánh giá cao. Nhưng tôi vẫn biết, phàm đã vào sân khấu hộp, cái phong vị “hương đồng gió nội” của chèo cổ đã bị… “bay đi ít nhiều”.

Năm1968, do ảnh hưởng của phương pháp sân khấu Xtanhixlavxki, tôi  dựng lại “Quan âm Thị Kính”. Sau hai tháng dựng vở, lúc diễn thử, mới vỡ ra sai lầm về đạo diễn. Cách thể hiện nhân vật bằng sự hòa cảm, chân thực, theo phương pháp kịch đã vô tình phá hỏng nguyên tắc ước lệ kiểu tả thần của sân khấu chèo cổ. Mô hình 1968 thất bại. Tôi được bài học thấm thía: đừng mong làm mới chèo, cho dù theo phương pháp sân khấu hiện đại nhất thế kỷ XX!

Năm 1985, tôi dựng mô hình thứ ba “Quan âm Thị Kính”, với ý đồ trả lại nó cho sự giao lưu thân mật với người xem và không khí hội hè sống động vốn có của chèo cổ sân đình. Trên sân khấu ba mặt được thiết kế riêng, tôi bỏ cây mận, cây đào, thay bằng phông hậu mô phỏng cửa đình. Hai bên sân khấu là dàn đế, dàn đàn, hệt như bố trí của chiếu chèo sân đình ngày xưa. Diễn viên ngồi ngay trong dàn đàn, dàn đế, khi ra vai đứng dậy diễn luôn. Tôi lấy lại y nguyên màn giáo đầu rộn ràng của chèo cổ, để phục hồi không khí lễ hội dân gian.

Tháng 11/1985, “Quan âm Thị Kính” xuất ngoại, diễn lần đầu ở Berlin, Đức, tại rạp Gorki, thành công bất ngờ. G.S âm nhạc Trần Văn Khê xem xong mừng húm, kêu lên: “Tôi xem sướng mắt, nghe đã quá”. Báo chí Đức khen không tiếc lời. Nhà hát Chèo còn diễn một đêm nữa ở Posdam, cách Berlin 80km, người xem đông, mua cả vé đứng. Bất đồng ngôn ngữ, vậy mà người  xem Đức mê thích vở chèo đến mức diễn viên chèo Việt Nam ra sân khấu chào 11 lần, họ mới chịu ra về. Tôi đã khóc vì quá hạnh phúc. Vì biết ơn sân khấu dân tộc.

Ngẫm nghĩ thấy mình đã đi chân trời góc bể, đã xem nhiều sân khấu lạ, mà chẳng thấy vở nào lạ như “Quan âm Thị Kính”, biểu diễn phá cách mọi lề lối quen, độc sáng cả về trò diễn lẫn trò lời, không thua một vở diễn mẫu mực nào trên sân khấu thế giới. Từ lâu, tôi đã mơ ước mình có vở diễn được bè bạn quốc tế thừa nhận. Có thể nói, tôi đã mãn nguyện nhờ gần nửa thế kỷ tìm cách trả “Quan âm Thị Kính” về với gốc rễ chèo cổ sân đình..

Nguyễn Thị Minh Thái

Chiều 20/2 (tức mùng 4 Tết), người dân từ các tỉnh thành đã dần quay trở lại Thủ đô dù chưa kết thúc kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Tuy nhiên, ghi nhận của PV Báo CAND tại khu vực cửa ngõ phía Nam Thủ đô, tình hình giao thông diễn ra thuận lợi, người dân đi lại thông suốt. Lực lượng CSGT cùng với Công an cơ sở ứng trực tại tất cả các điểm nút ra vào thành phố để đảm bảo TTATGT cũng như triển khai thêm thiết bị công nghệ cho hoạt động giám sát, xử lý vi phạm giao thông trên tuyến.

Trong ngày 20/2 (mùng 4 Tết Bính Ngọ), người dân từ các tỉnh đã dần quay trở lại Thủ đô sớm song tình hình giao thông tại Hà Nội và các cửa ngõ được ghi nhận là khá thuận lợi và thông suốt, không xảy ra ùn tắc nghiêm trọng kéo dài như những năm trước.

Ngày 20/2, Ban tổ chức Lễ hội Du lịch Chùa Hương 2026 thông báo hoàn trả tiền đã đặt mua vé thắng cảnh từ 00h ngày 20 đến 24h ngày 22/2 qua các hình thức trực tiếp và trực tuyến. Ban tổ chức cũng thực hiện miễn phí gửi xe ô tô các loại tại các bến xe do Ban tổ chức quản lý.

Sau khi ăn trứng cá rồng - một loại cá cảnh, 13 người ở Thanh Hóa nhập viện với triệu chứng đau bụng, nôn, tiêu chảy nghi ngộ độc. Bộ Y tế yêu cầu khẩn trương điều tra làm rõ.

Sau ba ngày đầu năm, thị trường hàng hóa cả nước trong ngày Mùng 4 Tết Bính Ngọ 2026 đã dần hoạt động trở lại. Nguồn cung được tăng cường, hệ thống phân phối mở cửa đồng loạt, sức mua ở mức vừa phải nên giá cả nhìn chung ổn định, không có biến động bất thường.

Những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026, người dân khắp cả nước nô nức rủ nhau đi lễ. Trong các điểm đến tâm linh trên địa bàn Thủ đô Hà Nội, Phủ Tây Hồ luôn là một trong những nơi thu hút rất đông đảo người dân về dâng hương, làm lễ đầu năm.

Khoảng 4h sáng ngày 20/2, sau 3 giờ tích cực tìm kiếm, Công an xã Tây Yên Tử và Tổ bảo vệ Công ty Dịch vụ Tây Yên Tử đã nhanh chóng tìm kiếm, đưa 4 du khách bị lạc trong rừng khi tham quan Khu du lịch tâm linh – sinh thái Tây Yên Tử, thuộc xã Tây Yên Tử, tỉnh Bắc Ninh về nơi an toàn.

Khi sắc xuân bắt đầu lan tỏa trên từng con phố, cũng là lúc nền kinh tế Việt Nam khép lại một năm với nhiều dấu ấn đáng nhớ. Năm 2025 trôi qua trong bối cảnh thế giới đầy biến động, nhưng cũng là năm Việt Nam ghi tên mình đậm nét hơn trên bản đồ thương mại toàn cầu, bằng những con số xuất khẩu (XK) kỷ lục và sự trưởng thành rõ rệt của thương hiệu “Made in Vietnam”.

Khi những cành đào trước ngõ vừa hé nụ, khói hương trầm ngày Tết còn vương trong sương sớm, thì ở nhiều trụ sở Công an trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, một ca trực mới đã bắt đầu. Không pháo hoa, không tiếng chúc Tết rộn ràng, thay vào đó là ánh đèn phòng làm việc xuyên Tết, là tiếng bàn phím gõ nhịp đều đều, là những dòng dữ liệu dân cư được cập nhật chính xác đến từng chi tiết. Với lực lượng Công an Thanh Hóa, Tết không chỉ là thời khắc sum vầy, mà còn là “thời gian vàng” để tăng tốc, hoàn thiện mục tiêu chuyển đổi số, bảo đảm quyền lợi thiết thực nhất cho nhân dân.

Ngoại hình “chuẩn người mẫu”, bộ vest đen lịch sự, cặp kính đen cùng phong cách đầy… lãng tử khi xuất hiện cùng dàn xe chuyên dụng của lực lượng Cảnh vệ CAND khiến Trung uý Phùng Thế Văn trở thành hiện tượng đặc biệt được quan tâm trong dịp đại lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9 (A80). Nhưng có lẽ, đến thời điểm hiện tại, vẫn ít người biết tường tận về người lính đặc nhiệm trẻ vẫn được cộng đồng mạng, nhất là người trẻ ví von là “soái ca Cảnh vệ” A80 này.

Chỉ trong 6 ngày (từ ngày 27 Tết đến mùng 3 Tết), qua công tác tuần tra, kiểm soát; lực lượng chức năng đã phát hiện, lập biên bản 717 trường hợp vi phạm, tạm giữ 261 phương tiện. Các trường hợp phần lớn vi phạm liên quan đến các lỗi: nồng độ cồn, tốc độ, chở hàng quá khổ, quá tải và các lỗi tiềm ẩn nguy cơ cao gây TNGT.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文