Nhà văn Jules Verne và chuyện về thuyền trưởng Nemo

Câu chuyện bắt đầu trong năm 1865. Theo yêu cầu của vợ, Jules Verne đi nghỉ cùng gia đình tại Crotoy suốt cả tháng 8 và 9. Khi đó đấy mới chỉ là một làng chài khiêm nhường trên bờ sông Somme. Gia đình Verne đã thuê một ngôi nhà nhỏ hai tầng gần cảng. Nối với nhà có một đường hầm. Verne có phòng làm việc ở tầng một, nhưng ông chủ yếu làm việc ở trong đường hầm mà con trai ông gọi tên là "thung lũng cô đơn".

Nữ văn sĩ George Sand đã viết cho Verne ngày 25/7/1865: "Tôi hy vọng rằng chẳng bao lâu nữa ông sẽ lôi cuốn chúng tôi vào sâu trong lòng biển cả và ông sẽ buộc các nhân vật của mình viễn du trên những con tầu ngầm mà những kiến thức và trí tưởng tượng của ông sẽ giúp xây dựng nên chúng". Verne đã nhận được những lời yêu cầu tương tự như thế từ trước khi tới Crotoy. Tới nơi nghỉ, ông đã viết nháp đề cương tác phẩm mới với cái  tên tạm đặt là Du lịch dưới nước. Tuy nhiên, công việc bị bỏ dở vì không có đủ chất liệu đời sống. Hơn nữa, lúc đó do thiếu tiền nên nhà văn phải bắt tay vào làm những việc nhanh cho hiệu quả vật chất hơn.

Năm 1865, Verne vẫn chưa phải là một nhà văn lớn. Khi ấy, ở tuổi 37, ông chỉ mới là một tác giả thường thường bậc trung ở Paris và liên tục viết kịch bản sân khấu để sinh nhai. Trước đó hai năm (1863), tác phẩm 5 tuần trên khinh khí cầu được xuất bản mới chỉ mang lại cho ông một tiếng tăm khiêm nhường, chứ chưa đủ đưa ông thoát khỏi cảnh bần hàn. Để có thêm thu nhập, Verne đã buộc phải viết cuốn Dư địa lý kèm hình nước Pháp và các thuộc địa. Tới năm 1866, khi ông cùng gia đình rời Crotoy về Paris, công việc này vẫn chưa kết thúc.

Tháng 4/1866, Verne đi tàu Great Eastern vượt Đại Tây Dương. Con tàu này khi đó là một công trình khổng lồ trên biển. Ông đã tới thăm thác Niagara và cảm thấy lòng đầy hứng khởi. Trở về Paris, Verne tới thăm triển lãm thế giới tại Champ-de-Mars. Tại đó có trưng bầy đề án đào kênh Suez và những bản vẽ các con tầu ngầm cũng như những tấm áo lặn... Trở về Crotoy, Verne bắt đầu ngồi vào bàn viết. Ông thông báo ngay cho Pierre-Jules Hetzel, ông chủ nhà xuất bản sách của mình, về kế hoạch tiếp tục làm cuốn tiểu thuyết Du lịch dưới nước mà ông đang có những ý tưởng rất cụ thể.

Verne đã mua hẳn một con tàu đánh cá và làm lại hoàn toàn nội thất cũng như trang bị cho nó. Ông đặt tên cho tàu là Saint -Michel. Verne đã đi tàu ra sát biển. Khi hạ thuỷ tầu, ông lại viết cho Hetzel: "Tôi mê cái hỗn hợp ván và đinh này như chàng trai mê cô gái trẻ. Và tôi sẽ chung thuỷ với nó đến cùng".

Và thế là Verne đã ngồi lì trên tàu của mình, đậu ở vũng sông sát biển... Nhà văn đã biến khoang sau thành phòng viết. Ông giữ tại đó các bộ từ điển, sách kỹ thuật cũng như sách viết về nghề đi biển. Trên con tàu đó, Verne, người vô cùng say mê môn địa lý và nghề thủy thủ, có cảm giác mình như một vị thuyền trưởng cô đơn. Sự cô đơn đó gây cho ông rất nhiều cảm hứng. Thế là cái tên Nemo đã xuất hiện. "Anh ấy đã không ở đất liền, anh ấy không cần đất liền nữa. Anh ấy chỉ cần có biển nhưng cần để biển cho anh ấy tất cả mọi thứ cần thiết, cả trang phục lẫn thực phẩm. Chân anh ấy sẽ không bao giờ đặt lên lục địa nữa"-ông viết cho Hetzel như vậy.

Tháng 3/1868, Verne đã viết thư cho cha mình và kể rằng ông "làm việc với hứng thú dạt dào". Tới tháng 6, ông đã có cảm giác là công việc đã sắp sửa được kết thúc và hào hứng viết cho ông chủ nhà xuất bản: "Ông bạn ơi, nếu tôi thành công thì đó sẽ là cuốn sách tầm cỡ! Bao nhiêu điều hay ho tôi đã tìm được khi ở trên con tầu Saint-Michel".

Không khí biển và Crotoy đã khiến ông vô cùng sảng khoái. Thế nhưng ông chủ nhà xuất bản đã buộc Verne trở lại với mặt đất khi yêu cầu ông phải làm lại tác phẩm. Hetzel cũng cảnh báo Verne về những mối nguy hiểm có thể đến nếu ta quá say mê đi dạo trên biển.

Mùa thu năm 1868, chủ nhân của con tàu Saint -Michel viết từ Anh: "Hetzel thân mến của tôi! Khi tôi viết cho anh những dòng này, tôi đang ở trước Granvesend và hoàn thành tập một "Hai vạn dặm dưới biển" như thể tôi đang ngồi trong phòng làm việc của mình  trên phố Sèvres! Nơi đây rất đẹp và có quá nhiều thứ để phát huy trí tưởng tượng!". Mọi việc đã trôi chảy tới mức năm 1869, Verne đã quyết định dành nhiều thời gian sống ở Crotoy hơn là ở ngôi nhà trên phố Sèvres của Paris. Việc chỉnh sửa phần 2 của cuốn sách nhờ thế đã hoàn thành nhanh chóng.

Từ ngày 20/3/1870, tiểu thuyết Hai vạn dặm dưới biển được in dài kỳ trên Tạp chí Giáo dục và giải trí. Ngày 20/6/1870, phần cuối cùng của sách đã được in với câu kết thúc: "Liệu có ai đó khi nào đấy đo được lòng biển sâu không? Nhưng trả lời được câu hỏi này chỉ có hai người: Nemo và tôi". "Tôi" ở đây tức là giáo sư Aronnax, nhân vật dẫn chuyện. Vị giáo sư đó và Verne hoàn toàn không trùng khít với nhau