Nhân ngày quốc tế phụ nữ 8-3: Câu thơ của sự chờ đợi

14:18 08/03/2010
Trong tâm khảm mỗi người Việt Nam ta, hình ảnh nàng Tô Thị ôm con chờ chồng hóa đá vọng phu có lẽ đã trở thành một biểu tượng bất tử của sự chờ đợi.

Nguyễn Đức Mậu là một nhà thơ quân đội, lại thuộc thế hệ cầm súng chống Mỹ, cho nên thơ anh hiển nhiên mang dấu ấn tâm tình của kẻ ở người đi, của sự đợi chờ trông ngóng. Mà, các cuộc chia ly phần nhiều là thế: Hoa cau thơm suốt những lời tiễn đưa (câu thơ trong "Bài không tên" của Nguyễn Đức Mậu). Các chàng trai lên đường đã nhận được ở các cô gái hậu phương những lời thoảng thơm hương hoa cau hẹn hò ngày cưới. Và, đã biết bao người nằm xuống trong giấc mộng ấy, để lại sự dang dở cho đời những người con gái thủy chung. Tôi đếm được trong thơ Nguyễn Đức Mậu có tới ba lần anh nhắc đến nàng Tô Thị (ở những cấp độ khác nhau). Theo tôi, liên hệ và so sánh với nhau ta sẽ nhìn ra sự đa năng của người viết.

Như một lẽ thông thường, Nguyễn Đức Mậu ca ngợi nàng Tô Thị - cũng tức là ca ngợi tình yêu - trên một bình diện lớn, bình diện đất nước:

Tình yêu trên núi chon von
Thương ai hóa đá làm hòn vọng phu

(Bài "Khúc tình yêu")

Thế nhưng tác giả không phải ca ngợi chỉ để mà ngợi ca... Nỗi cô đơn đáng ra chỉ để ấp ủ cho riêng mình, vậy mà đem ra làm biểu tượng cho muôn người, thì đến như nàng Tô Thị kia lại càng cô đơn sừng sững. Dù sao, đem cái cô đơn lớn ấy đối lập với cái cô đơn nhỏ (của những người vợ trẻ thời chiến trận) cũng lại là một cách an ủi:

Có mùa trở gió vào thu
Bao người vợ trẻ hát ru phận mình.

Bây giờ cuộc chiến tranh ấy đã đi qua. Chúng ta càng thấm thía hơn sự mất mát... Trong "Bài không tên", Nguyễn Đức Mậu cũng lại có những câu nhắc về nàng Tô Thị - mà ý tưởng hoàn toàn khác trước - rất thấm thía:

Xưa nàng Tô Thị lên non
Xa chồng nhưng đã có con bế bồng
Bây giờ người ấy tay không
Con thuyền góa bụa trên dòng sông sâu.

Vậy ra, cái "Xa chồng nhưng đã có con bế bồng" của nàng Tô Thị, một điều "nho nhỏ" tưởng chừng ít ai để ý ấy lại chính là niềm ao ước, là chỗ trống không gì bù đắp nổi của những người đàn bà góa bụa. Đây có thể coi như một phát hiện của Nguyễn Đức Mậu. Nó giúp cho câu thơ anh đồng cảm với nỗi đau của người phụ nữ hơn là những câu trước. Qua đó, bộ mặt chiến tranh đã hiện lên một cách cụ thể và khốc liệt hơn.

Tuy nhiên, trước đây khá lâu, Nguyễn Đức Mậu đã có hai câu thơ, mà theo tôi, ở một góc độ nào đó, hoàn toàn có thể thay thế được những câu thơ trích dẫn ở trên. Nó vừa có thể bay lên, vẫy cánh, tiêu biểu cho khí thế của cả một thời kỳ, lại vừa có thể nhịp nhàng hạ xuống, thể hiện tâm tư ước nguyện của từng con người riêng biệt. Ấy là hai câu thơ:

Người hóa đá trọn đời nhan sắc
Anh sẽ về cho đá lại là em

trong "Trường ca sư đoàn" của anh.

Kể ra viết về người chờ đợi... đến độ hóa đá thì dẫu hay cũng đã có nhiều người viết. Nhưng người hóa đá trọn đời nhan sắc thì viết như vậy là tài hoa. Nguyễn Du (trong Truyện Kiều) có câu: "Dẫu là đá cũng nát gan, lọ người". Ít ra một trong những đặc điểm cơ bản của đá (hơn hẳn thực thể của con người) là độ bền bỉ, ít thay đổi theo thời gian (đây là tôi nói hoàn toàn trên cơ sở nghĩa đen). Cho nên đối với tác giả, hiển nhiên là sắc đẹp của người phụ nữ đã được bảo tồn qua thời gian - khi con người chị đã rắn lại trong niềm chờ đợi.

Tuy vậy, không ai muốn vợ mình như thế cả. Thời thế buộc con người ta phải thế. Bởi vì, đã là "sắc đẹp" của "đá" thường ra "lạnh" lắm... (Đành rằng cái "lạnh" ấy là rất cần thiết khi mà người chồng còn đang ở chiến trường xa). Và có thể vì thế mà nó lại đẹp hơn. Nhưng ẩn mãi trong cái vẻ đẹp "sắt đá" ấy cũng khổ lắm thay! Cho nên cái ý nguyện của người lính lúc ấy không gì ngoài một điều: Anh sẽ về cho đá lại là em. Và dĩ nhiên, đó cũng là ước mong vào ngày chiến thắng.

Có thể nói Nguyễn Đức Mậu đã làm khá nhiều thơ về thời kỳ chiến tranh chống Mỹ, song đây mới thực sự là những câu thơ hay xứng đáng với tầm vóc kháng chiến của nhân dân ta. Và đơn giản chỉ là những câu thơ viết về sự chờ đợi thôi, phải chăng đây cũng nằm trong số những câu thơ tiêu biểu nhất?

Phạm Khải

Thứ trưởng Nguyễn Văn Long yêu cầu tiếp tục xây dựng lực lượng Cảnh sát hình sự thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Trọng tâm là rèn luyện đội ngũ cán bộ đạt chuẩn "5 vững": Chính trị vững, kỷ luật vững, công nghệ vững, nghiệp vụ vững, phát luật vững.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran đã mở cửa eo biển Hormuz đối với toàn bộ tàu thương mại trong thời gian lệnh ngừng bắn ở Lebanon có hiệu lực.

Liên quan đến chuyên án bóc gỡ đường dây cung cấp thực phẩm “bẩn”, thực phẩm kém chất lượng vào các trường học, chiều 17/4, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an tỉnh Thái Nguyên đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam 3 đối tượng có hành vi “Đưa hối lộ, nhận hối lộ” trong việc cung cấp suất ăn và thực phẩm vào trường học trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Nhằm đẩy nhanh các dự án nhà ở xã hội (NOXH) dành cho cán bộ chiến sĩ (CBCS) trong lực lượng CAND đã được khởi công và tiếp tục thúc đẩy việc xúc tiến các dự án đang triển khai, ngày 17/4, đồng chí Trung tướng Đặng Hồng Đức, Uỷ viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an cùng đoàn công tác của Bộ Công an đã có buổi làm việc với UBND TP Hồ Chí Minh…

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân (12/7/1946 - 12/7/2026), ngày 17/4, tại TP Hồ Chí Minh, Đảng ủy Công an Trung ương phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tổ chức Hội nghị Báo cáo viên Trung ương toàn quốc tháng 4/2026 và Lễ phát động Giải thưởng toàn quốc về thông tin đối ngoại lần thứ XII, năm 2026.

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Giải Báo chí quốc gia lần thứ 20, năm 2025 thu hút 1.752 tác phẩm thông qua vòng sơ tuyển tại các cấp hội, trong đó có 143 tác phẩm của tác giả không phải là hội viên Hội Nhà báo Việt Nam. Ban Thư ký tổng hợp đã sơ loại 60 tác phẩm và đưa 1.692 tác phẩm đủ điều kiện tham gia Vòng sơ khảo.

Thời gian qua tại một số địa phương, lực lượng chức năng đã phát hiện các trường hợp sử dụng thiết bị truyền tin công nghệ cao để gian lận trong kỳ thi sát hạch cấp giấy phép lái xe (GPLX). Tại Hà Nội, Phòng CSGT Công an TP Hà Nội đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phòng ngừa từ sớm, ngăn chặn gian lận và nâng cao chất lượng công tác sát hạch, cấp GPLX.

Việc Israel và Lebanon đạt thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, cùng với tín hiệu tích cực trong đàm phán hạt nhân giữa Mỹ và Iran, đang mở ra cơ hội hiếm có để Trung Đông tiến gần hơn tới một giải pháp chính trị - ngoại giao toàn diện, nhằm hạ nhiệt xung đột và hướng tới ổn định lâu dài.

Khô nóng đã xuất hiện sớm từ đầu năm 2026, nắng nóng gia tăng sớm hơn trung bình nhiều năm cộng với lượng mưa giảm là dấu hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ thiếu hụt nguồn nước ngay từ đầu mùa. Nguy cơ cao xảy ra hạn hán và xâm nhập mặn, đặc biệt ở khu vực Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long.

Khi hệ thống điện Việt Nam bước vào mùa cao điểm với áp lực gia tăng từ nhu cầu, thời tiết và biến động năng lượng toàn cầu, bài toán bảo đảm nguồn cung đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Giữa bối cảnh đó, việc một dự án điện gió xuyên biên giới như T&T Group của bầu Hiển hoàn thành chỉ trong 16 tháng, cung cấp tới 0,9 tỷ kWh mỗi năm, không chỉ là một kỷ lục tiến độ, mà đặt ra câu hỏi về cách tiếp cận hoàn toàn khác trong phát triển năng lượng.

Trưa 17/4, Cục Quản lý đê điều và phòng chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, mưa kèm theo dông lốc, lốc xoáy và mưa đá xảy ra trên địa bàn các tỉnh Lào Cai, Thái Nguyên, Quảng Trị, Lâm Đồng, Gia Lai khiến 1 người chết, 4 người bị thương, 1.036 nhà bị tốc mái.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文