Ông đồ thời @
Không còn "chợ chữ" tự phát cuối năm nhộn nhịp trên con phố Trương Định như thông lệ hàng năm, những ông đồ chuyên nghiệp lẫn nghiệp dư lại áo the, khăn xếp, mang chiếu đỏ và thư pháp hội ngộ về làm rực rỡ một góc phố Phạm Ngọc Thạch, quận 1, TPHCM.
Tối 7/2, chương trình "Ông đồ xuống phố" do Câu lạc bộ Thư pháp Nét Việt chính thức xuất hành. 15 ông đồ mặc áo the, khăn xếp, mang nghiên mực, bút lông, quang gánh, chiếu đỏ và hàng trăm bức thư pháp phấp phới trên hè phố Phạm Ngọc Thạch, trước cửa Nhà văn hóa Thanh niên.
Xuống phố
Theo Trưởng ban Tổ chức, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nét Việt, Lưu Thanh Hải: Thông thường, vào dịp cuối năm trước đây, các ông đồ chọn góc đường Trương Định - Điện Biên Phủ khá yên tĩnh làm điểm hội tụ.
Nhiều năm nay, khách có nhu cầu thưởng lãm, mua chữ về treo cũng đã quen thuộc với địa chỉ này. Nhưng việc hình thành "chợ chữ" đó chỉ mang tính tự phát. Do có quá nhiều người đổ về, đôi khi dẫn đến ách tắc giao thông, mất an ninh trật tự nên năm nay chính quyền địa phương không cho phép các ông đồ tiếp tục viết thư pháp tại địa điểm cũ.
Được sự cho phép của Ban Giám đốc Nhà Văn hóa Thanh niên và UBND thành phố, Câu lạc bộ Nét Việt đã tổ chức chương trình "Ông đồ xuống phố" cho 13 thành viên của câu lạc bộ, đồng thời mời thêm một số bậc lão làng cùng tham gia: Nhà viết thư pháp Bùi Hiến, Thiện Dũng, Phú Thảo.
Phần lớn các ông đồ tham gia chương trình đều là tay ngang, không đến với bộ môn thư pháp như một nghề để kiếm sống. Thành viên trẻ Phan Nguyên Lộc, Thành Tài vốn là dân kiến trúc chính hiệu nhưng lại nhảy sang đam mê thư pháp.
Nguyên Lộc bén duyên với thư pháp từ khi còn là sinh viên năm thứ 4, sinh hoạt trong Câu lạc bộ Nét Việt, hưởng ứng phong trào nên tham gia chương trình… cho vui. Riêng ông đồ Thiện Dũng vẫn chỉ chạy loanh quanh bên các chiếu của thế hệ hậu sinh để quan sát và… góp chuyện cho có thêm không khí. Vị khách mời Bùi Hiến lại vừa ung dung ngồi đợi vừa giúp khách hàng muốn tìm hiểu về bộ môn thư pháp…
Cần tổ chức bài bản hơn
Coi viết thư pháp như một nghề kiếm sống và cũng là người xuống đường viết thư pháp để bán vào dịp Tết sớm nhất, nhà viết thư pháp Bùi Hiến tỏ ý khá luyến tiếc khi phải dời từ góc phố Trương Định - Điện Biên Phủ đến địa chỉ hiện tại. Bắt đầu xuống phố từ năm 1999, long đong qua gần chục địa điểm mới chọn được tại góc phố yên tĩnh ấy.
Từ việc ngồi một mình, dần dần những người cùng nghề quy tụ về ngày càng đông dẫn đến hình thành "chợ chữ" của người dân thành phố. Đã quen người, quen cảnh, nhưng chính quyền không cho phép, ông đành chuyển về địa điểm trên. Khách quen chưa biết nên buổi đầu tiên, gian hàng vẫn vắng hoe. Trong khi cũng ngày này, tại địa điểm cũ, ông làm không hết việc.
Theo một "bà đồ" có thâm niên trong nghề thì do nhu cầu người chơi chữ tăng lên kéo theo đội ngũ người hành nghề kiếm sống cũng tăng theo cấp số nhân. Không phải ai đi mua chữ về treo cũng vì yêu thích và am hiểu thư pháp. Không hẳn người viết nào cũng thạo nghệ thuật thư pháp.
Nhiều người học mới tập tành một thời gian cũng mang danh nhà thư pháp, tay xách nách mang xuống đường bán chữ. Nhiều khách mua cứ thấy rực rỡ nhiều màu, hợp mắt là mua. Thế nên mới có chuyện người mua chữ vừa được xem viết, vẽ, vừa phải nghe ông đồ chửi thề do giành giật khách với bạn nghề. Thậm chí có người mua chữ (mà là chữ quốc ngữ hẳn hoi) về trưng ngoài phòng khách, xem kỹ mới giật mình nhận ra ông đồ… viết sai lỗi chính tả.
Tại khu bán chữ, chúng tôi bắt gặp hình ảnh một nữ nhân viên khách sạn có tiếng của thành phố đọ giá hết chiếu này đến chiếu khác với yêu cầu: nơi nào rẻ nhất sẽ đặt hàng hàng loạt… Vàng thau lẫn lộn.
Ông đồ Thiện Dũng buồn rầu tâm sự, bản thân chữ Hán Nôm là loại chữ tượng hình, nghệ thuật viết thư pháp bằng chữ Nôm, chữ Hán đã có lâu đời, có nguyên tắc đàng hoàng, muốn được công nhận là nhà viết thư pháp phải đạt đến trình độ nhất định, nhưng viết thư pháp bằng chữ quốc ngữ còn rất mới mẻ, có chữ gồm rất nhiều nét, cách thể hiện rất khó. Nhưng người viết thư pháp chữ quốc ngữ lại sáng tạo mỗi người một kiểu, chưa có dịp ngồi lại để thống nhất với nhau nên vẫn mạnh ai nấy làm, chưa theo một nguyên tắc nào.
Việc tổ chức chương trình "Ông đồ xuống phố" là một tín hiệu vui cho người yêu thích bộ môn thư pháp. Kiến trúc sư Lưu Thanh Hải cho biết, đây là lần tổ chức đầu tiên, thời gian chuẩn bị quá gấp nên chưa thực hiện rầm rộ.
Dự kiến, trong những năm tới, câu lạc bộ sẽ xây dựng chương trình thành một hoạt động thường xuyên, duy trì nét văn hóa dân tộc hàng năm với quy mô lớn hơn, bài bản hơn. Nhưng để phát triển bộ môn thư pháp thực sự vẫn cần cái tâm, cái tầm của cả các nhà viết thư pháp lẫn nhà quản lý hiện nay