“Quả báo” - cuốn tiểu thuyết giàu suy ngẫm

Thiên tiểu thuyết “Quả báo” của Hoàng Huệ Thụ mở đầu bằng câu chuyện khá quen thuộc và đậm chất thời sự: Đại úy trẻ Phan Trung Thực có bố là sĩ quan Quân đội hy sinh ở Quảng Trị được Thiếu tướng, Giám đốc Công an thành phố giao nhiệm vụ điều tra về việc có nguồn tin cáo giác Tạo Quân không phải là thương binh, người từng “hai lần bị kết án về tội hối lộ cán bộ, mua bán nhà đất bất minh, có thời gian buôn lậu, buôn thuốc phiện nên có rất nhiều vàng”…

Nếu chỉ khai thác đề tài theo kiểu truyện vụ án để cảnh báo tình trạng “thương binh giả” và loại tội gian lận hành chính, giả mạo giấy tờ với đầy đủ các tình tiết ly kỳ, gay cấn, éo le thì nhân vật Đại úy Phan Trung Thực hẳn đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ sau khi hóa giải được sự thật về ba bản xác nhận của ba người có liên quan (Đỗ Thị Tuyết Mai chứng nhận là y tá trực tiếp đón thương binh Tạo Quân từ mặt trận trở về; Phạm Đức Minh chứng nhận từng chiến đấu với Tạo Quân trong chiến dịch biên giới; Nguyễn Viết Mộc xác nhận quen biết quân nhân Tạo Quân thời kỳ ở chiến trường) và đặc biệt đã đến tận xóm Mai gặp Dương Xuân Dược, Nguyễn Bá Đĩnh là những người biết rõ sự thực, từng trực tiếp cứu chữa khi “gã cá sấu” Tạo Quân lấy lựu đạn ném cá sông bị nạn cụt một tay và hỏng một bên mắt.

Trang bìa tiểu thuyết “Quả báo”.

Theo lẽ thường, loại truyện vụ án như thế đã có đủ cả quá trình “vén bức màn bí ẩn”, đưa đến nhận thức về sự thật, lẽ phải và sự công bằng, thỏa mãn được tâm lý hiếu kỳ của đông đảo bạn đọc.

Thế nhưng, đi xa hơn tác giả Hoàng Huệ Thụ đã nâng tầm thành thiên tiểu thuyết với dung lượng hiện thực rộng lớn, số lượng nhân vật đông đảo, có tính cách và hoàn cảnh, đời sống tâm lý khá rõ nét.

Trên khung nền cốt truyện vụ án, Hoàng Huệ Thụ tập trung tái hiện các sự kiện xảy ra trong một khoảng thời gian gần, tiếp đó là thực tại quá khứ thuộc về thời gian xa và cuối cùng, khi nút truyện được tháo gỡ thì người đọc được dẫn dắt trở lại với thời gian thực tại. Với “Quả báo” có thể nói khoảng thời gian quá khứ, thời gian xa, thời gian “bóng tối” mà các nhân vật hoạt động, gây nên tội lỗi với đủ mọi mưu mô, mánh khóe mới là phần chủ đạo, chiếm dung lượng quan trọng trong tác phẩm.

Mở rộng dần về phía thời gian quá khứ, bối cảnh sự kiện và hiện thực xã hội qua hơn nửa chặng đường sau của thế kỷ XX cũng được tái hiện, đan xen, chồng lớp, trầm tích lên nhau gắn với gia cảnh nhà Tạo Quân thời Pháp thuộc, rồi một thời tản cư chống Pháp, một thời cải tạo công thương nghiệp, một thời xây dựng tổ hợp tác, một thời hậu chiến gắn với nạn đầu cơ, tích trữ, lừa đảo, chiếm đoạt nhà cửa và vượt biên trái phép…

Trong tiểu thuyết “Quả báo”, Tạo Quân là nhân vật phản diện, xuất hiện từ đầu đến cuối tác phẩm. Theo từng trang sách và càng ngược dòng thời gian thì chân tướng Tạo Quân càng bị lật tẩy và hiện lên với tất cả bản chất của một kẻ gian manh, lừa đảo, buôn gian bán lậu. Từ vị thế con nhà khá giả, được lão Phiệt nuông chiều, Tạo Quân trốn không đi bộ đội rồi trở thành kẻ buôn chuyến, đi lại từ vùng tự do vào thành phố. Khi ở trên chiến khu miền núi, y khôn khéo lấy được cô Bằng. Chẳng may Bằng bị tai nạn, thế là Tạo Quân ngược lên vùng Sơn La và chính thức nhập hội cùng bọn buôn bán thuốc phiện. Chính ở nơi đây, sau khi lừa bạn hàng, “cắt đuôi” cảnh sát điều tra, y trở về quê. Trên đường về, y ăn trộm được quả lựu đạn rồi đánh cá nên bị nạn và khai man thành thương binh.

Với mác thương binh rởm, y chèn ép gia đình vợ chồng Đại tá pháo binh Nguyễn Tường – Thu Hà, móc nối với những quan chức biến chất như Sơn Tùng và viên Chánh án hưu non Hà Thân lắm mưu nhiều kế. Tuy nhiên, y không thể mua chuộc được Thẩm phán Long, đến đường cùng phải tìm cách vượt biên và rồi bị bắt, bị kết án ngồi tù.

Bên cạnh nhân vật phản diện Tạo Quân, tiểu thuyết “Quả báo” còn xây dựng được nhiều số phận với những cảnh đời, tính cách và đời sống tâm lý khá phong phú. Thói đời “ngưu tầm ngưu, mã tầm mã”, phần lớn những nhân vật gắn bó với Tạo Quân thường là những kẻ xảo trá và bị y lợi dụng, lừa gạt. Có thể nói, chính những mối quan hệ ngang tắt, những lối làm ăn, buôn bán gian dối của Tạo Quân với nhiều loại đối tác đã tạo nên sự đa dạng, phong phú của các tuyến nhân vật.

Đối lập với những kẻ gian tham, tiểu thuyết “Quả báo” vẫn ấm áp tình người và niềm tin vào công lý và tương lai bởi còn có những con người chính trực, mẫn cán, tận tụy với công việc và hết lòng vì lẽ phải như Thiếu tướng Công an Hoàng Anh, Đại úy Công an Phan Trung Thực, Nhà báo Hoàng Anh Nguyên, Đại tá pháo binh Nguyễn Tường, Thẩm phán Long… “Quả báo” thực sự là tác phẩm văn học giàu suy ngẫm, giàu chất tiểu thuyết, đưa đến bài học về lối sống, nhân cách con người và hướng đến khẳng định những giá trị nhân văn cao cả…