Sự hy sinh với những tấm lòng tri ân
Với chức năng, nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước giao phó cho Việt Nam Thông tấn xã (VNTTX), lớp lớp phóng viên, biên tập viên, điện báo viên cơ quan VNTTX đã không quản ngại mọi khó khăn gian khổ, kể cả hy sinh xương máu để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.
Đặc biệt, trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, hàng trăm phóng viên, điện báo viên đã luôn có mặt ở những chiến trường nóng bỏng nhất trên toàn quốc để có được những dòng tin, những tấm ảnh trung thực nhất, chính xác nhất và cập nhật liên tục. Họ xứng đáng là những người lính xung kích trên mặt trận văn hóa tư tưởng trong thời bình và trên mặt trận đầy máu lửa đạn bom trong thời chiến.
Có thể nói, VNTTX là cơ quan báo duy nhất ở nước ta và cả trên thế giới có số nhà báo hy sinh nhiều nhất. Trong 30 năm chiến tranh vệ quốc, cả nước có trên 450 nhà báo hy sinh, thì riêng VNTTX có trên 260 liệt sỹ.
Trong cuộc kháng chiến 9 năm, có 7 nhà báo hy sinh. Nhà báo hy sinh đầu tiên là ông Trần Kim Xuyến. Ông hy sinh tại khu vực đầm sen, xã Ngọc Sơn, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Đông (nay là Hà Tây). Sự hy sinh của nhà báo Trần Kim Xuyến là một tổn thất to lớn trong lúc Nhà nước VNDCCH và nền báo chí cách mạng Việt Nam còn non trẻ.
Đây là một tổn thất lớn, vì vậy chỉ sau vài ngày, ngày 19/3/1947, Bộ Nội vụ đã viết truy tặng: "Ông Trần Kim Xuyến, Phó Giám đốc Nha Thông tin Việt Nam đã hy sinh vì nhiệm vụ trong trường hợp đặc biệt, ngày 3/3/1947". Đến ngày 23/4/1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 32/SL truy tặng ông Trần Kim Xuyến Huân chương Kháng chiến hạng nhất.
Năm 1995, Chủ tịch Nước lại ký truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cho bà Nguyễn Thị Lan - mẹ của nhà báo liệt sỹ Trần Kim Xuyến.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, VNTTX đã có tới trên 250 nhà báo hy sinh. Trong đó có nhà báo Đinh Thúy, tức Bùi Đình Túy, hy sinh năm 1967 tại Trảng Dầu, tỉnh Bình Long, Đông Nam Bộ. Lúc hy sinh, ông đang giữ trọng trách Phó Giám đốc Thông tấn xã Giải phóng (TTXGP).
Ông đã để lại những tấm ảnh lịch sử mà tiêu biểu là ảnh quân ta đánh chiếm xe bọc thép của quân Pháp trong chiến dịch Sài Gòn đầu năm 1950; ảnh máy bay quân Pháp bị quân ta đánh rơi ngay trên đường Lý Văn Mạnh - Chợ Lớn, tháng 3/1950; ảnh Bác Hồ gắn Huân chương Sao Vàng cho Bác Tôn, ngày 19/8/1958, nhân dịp Bác Tôn tròn 70 tuổi. Và tấm ảnh Bác Hồ chụp chung với một số nhà báo, trong đó có nhà báo Đinh Thúy.
Để ghi nhận công lao của nhà báo liệt sỹ Đinh Thúy, TP HCM đã đặt một tên đường phố và một cây cầu ở quận Bình Thạnh mang tên Bùi Đình Túy.
Trong số nhà báo liệt sĩ VNTTX, có cả một gia đình là liệt sĩ - đó là gia đình nhà báo liệt sĩ Phạm Khắc Trung. Ông là phóng viên của TTXGP, quê ở Hoài Hảo, Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Nhà báo Khắc Trung hy sinh ngày 20/2/1965, tại quê hương Bình Định; hai con trai ông là Phạm Khắc Hảo và Phạm Khắc Tỳ, hy sinh năm 1967 và 1970; vợ ông là bà Trần Thị Thói, hy sinh năm 1968 - bà đã được Nhà nước truy phong Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.
Có 2 nhà báo liệt sĩ là Nguyễn Bình Khuôi, ở Sóc Trăng, hy sinh năm 1967 và nhà báo liệt sĩ Lương Nghĩa Dũng, hy sinh năm 1972, tại mặt trận Quảng Trị. Cả 2 nhà báo đều có những tác phẩm có giá trị lịch sử nên đã được tặng Giải thưởng Nhà nước năm 2007.
Nhà báo liệt sĩ Chu Cẩm Phong khi hy sinh đã để lại cuốn nhật ký dày gần 1.000 trang, được một sĩ quan tâm lý chiến của quân đội Sài Gòn cất giữ, sau ngày giải phóng, người sĩ quan này đã mang cuốn nhật ký của anh trao cho Hội Văn nghệ giải phóng khu V. Đến năm 2000, Hội Nhà văn đã xuất bản cuốn nhật ký mang tên "Nhật ký chiến tranh".
Nhà báo ra đi cuối cùng trong kháng chiến chống Mỹ chính là Nguyễn Đức Hoàng, hy sinh ngày 6/8/1974, tại Lộc Ninh. Anh là phóng viên mặt trận đường 13, trong chiến dịch "Mùa hè đỏ lửa" năm 1972, khi có Hiệp định Paris năm 1973, anh được giao nhiệm vụ làm Phân xã trưởng, thường trú tại thủ phủ của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, đóng tại Lộc Ninh.
Thực hiện lời dạy của Bác Hồ: "Thương binh tàn nhưng không phế", hơn 30 nhà báo thương binh của VNTTX dù còn đang công tác hay đã nghỉ hưu vẫn luôn phấn đấu vượt lên thương tật để đảm nhiệm những trọng trách được cơ quan và xã hội giao cho. Điển hình là anh thương binh Đinh Trọng Quyền, mặc dù đã cụt 1 chân, anh vẫn phấn đấu từ Phân xã trưởng Hà Nội trở thành Phó ban Tin trong nước, khi đã nghỉ hưu, anh vẫn còn hăng say tham gia công tác Đảng ở khối phố.
Chị thương binh Nguyễn Thu Hương phấn đấu từ biên tập viên trở thành Giám đốc Trung tâm Dữ kiện - Tư liệu, năm 2005 đạt danh hiệu "Chiến sĩ thi đua toàn quốc". Anh thương binh Bùi Mạnh Hùng đã vượt khó trở thành Trưởng phòng Khai thác ảnh tại Trung tâm Kỹ thuật thông tấn...
Trong công tác tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ, đã và đang được lãnh đạo cơ quan Thông tấn xã đặc biệt quan tâm. Nhiều đoàn tìm kiếm hài cốt từ Bắc vào Nam đã được tổ chức hằng năm. Thậm chí còn cử nhiều đoàn sang nước bạn Lào và Campuchia để tìm kiếm hài cốt nhà báo liệt sĩ.
Tính đến tháng 6/2007, VNTTX đã tìm kiếm được hài cốt của trên 30 nhà báo hy sinh rải rác ở các chiến trường miền Nam. Riêng năm 2001, Văn phòng đại diện tại TP HCM đã cử 1 đoàn sang Campuchia tìm kiếm được 5 hài cốt liệt sĩ đưa về nước mai táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Long An và TP HCM.
Cơ quan còn hỗ trợ các gia đình liệt sĩ di chuyển phần mộ từ các nghĩa trang miền Nam về quê hương miền Bắc, tạo điều kiện thuận lợi cho thân nhân hương khói. Trong số đó có phần mộ của các nhà báo liệt sĩ Lương Nghĩa Dũng, nhà báo liệt sĩ Phạm Thị Đệ, nhà báo liệt sĩ Nguyễn Đình Báu, nhà báo liệt sĩ Nguyễn Đức Hoằng...
Việc tìm kiếm và quy tập hài cốt của liệt sĩ nhà báo đã được lãnh đạo TTXVN coi đó là một tâm nguyện tri ân đối với những người đã ra đi.
Chỉ tính từ năm 1995 tới nay, VNTTX đã đóng góp được trên 1 tỷ đồng vào Quỹ Đền ơn đáp nghĩa Trung ương. Hằng năm, toàn thể cán bộ, công nhân viên của cơ quan đã tự nguyện đóng góp những ngày công tình nghĩa để xây cất được gần 10 căn nhà tình nghĩa cho những gia đình liệt sĩ gặp khó khăn.
Nhân kỷ niệm 60 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Văn phòng đại diện TTXVN tại TP HCM đã xây cất 1 căn nhà tình nghĩa trị giá gần 35 triệu đồng tặng cho anh Huỳnh Quốc Việt, con nhà báo liệt sĩ Huỳnh Văn Bảng ở huyện Củ Chi. Cũng dịp này, cơ quan TTX đã trao gần 100 sổ tiết kiệm tình nghĩa trị giá trên 200 triệu đồng cho những thân nhân liệt sĩ, thương binh gặp khó khăn.
Nhân dịp kỷ niệm 60 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, lãnh đạo cơ quan đã đi thăm 16 nghĩa trang, trong đó có nhà báo liệt sĩ của TTX an nghỉ.
Với sự cống hiến và hy sinh của nhiều thế hệ nhà báo, TTXVN thật xứng đáng được Nhà nước trao tặng những phần thưởng cao quý: Huân chương Lao động hạng nhất, nhì, ba cho cơ quan và các đơn vị có thành tích trong phong trào đền ơn đáp nghĩa. Năm 2005, TTXVN lại được vinh dự đón nhận danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân